O’zbekiston  Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi

Andijon  viloyati xalq ta’limi boshqarmasi

Oltinko’l tuman  xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil etish bo’limiga qarashli 28-Davlat ixtisoslashtirilgan maktabining Informatika  fani o’qituvchisi

Ziyaitdinova Nodira Abdumajidovnaning

MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash

mavzusida tayyorlagan

 

(Informatika 8-sinf)

 

 

Andijon viloyati

Darsning texnologik xaritasi

Mavzu MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash
Maqsad va vazifalar Darsning maqsadi: o’quvchilarga MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash imkoniyatlarini ochib berish.

Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar  haqida bilim va ko’nikmalar berish.

Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga yo’naltirish.

Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.

O‘quv jarayonining mazmuni Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari. Matematik funksiyalar va ularning qo’llanishi. Mantiqiy funksiyalar va ularning qo’llanishi. Statistik funksiyalar  va ularning qo’llanishi. Matnli funksiyalar va ularning qo’llanishi.
O‘quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi Uslub: Ma’ruza va amaliyotning uyg‘unligi.

Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik gruhlarda ishlash.

Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar; tarqatma materiallar.

Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.

Nazorat: Og‘zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.

Baholash: Rag‘batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.

Kutiladigan natijalar O’quvchilar yangi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi. Ular Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar haqida bilim va qo’llash ko’nikmalarini egallaydilar.
Kelgusi rejalar (tahlil, o‘zgarishlar) O’qituvchi o’z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosuda keyingi darslariga  o‘zgarishlar kiritadi va rejalashtiradi.

 

 

Asosiy tushunchalar:

Matematik amallar, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar, matn funksiyalari.

 

 Darsning blok-chizmasi

  Dars bosqichlari Vaqt Usullar
1 Tashkiliy qism 5 minut  
2 O‘tilganlarni takrorlash 7 minut SJBSTMY
3 Yangi mavzu ustida ishlash 15 minut M, AH
4 Yangi mavzuni mustahkamlash 15 minut SJ, K, BST, MY
5 Uyga vazifa 3 minut  

 

 

 

 Uy vazifasini so‘rash.

 

  • Bugunga darsimizda “Ofarin”, “Rag’bat” va ”Bo’sh” kartochkalaridan foydalanamiz.

 

  • Eng to‘g‘ri javob va faol ishtirok uchun “Ofarin”,”  — 5 ball,

 

  • Biroz hatoga yo’l qoygan o’quvchilarga  “Rag’bat” – 4 ball,

 

  • Bilimida bo’shliqlar aniqlangan o’quvchilarga – ”Bo’sh” 3 ball qo‘yiladi.

 

(Qaysi gurux a’zosi to’g’ri javob bersa o’z guruxiga ball olib beradi va shu tariqa dars musobaqa usulida davom etaveradi.)

 

 

 

 

 

 

 

Darsning tashkiliy qismi Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning  quyidagi sozlari bilan boshlanadi:

 

       “Jismoniy va ma’naviy yetuk yoshlar-ezgu maqsadlarimizga yetishda tayanchimiz va suyanchimizdir! “

        Xurmatli o’quvchilar mana bizga nisbatan  Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning shunday ishonch bildirar ekan biz bunga javoban nima qilmog’imiz kerak. Albatta bunday ishonchni oqlash uchun birinchi navbatta yaxshi va chuqur bilimga ega bo’lmog’imiz shart.Mana bugungi kunda manaviy etuk va bilimli yoshlarni tarbiyalash uchun bir qancha ishlar olib borilmoqda bunga bir qancha chuqurlashtirilgan maktablarni ochilishini misol keltirishimiz mumkun. Misol uchun o’zimizning shaxrimizdagi Muhammad Yusuf nomidagi ona-tili va adabiyot faniga ixtisoslashtiringan maktab.

O’quvchilar mana endi darsimizni boshlasak. Bugungi darsimizda ta’limning noan’anaviy usullaridan “ musobaqa” usulidan foydalanamiz. Buning uchun o’quvchilarni ikki guruhga ajratib olamiz va guruxdan bir o’quvchini guruh sardori etib tanlaymiz.

O’quvchilar biz guruxlarni birini Al-Xorazmiy ikkinchisini Al-Farobiy guruxi deb atasak,menimcha bu nomlar bizning fanimizga ham to’g’ri kelsa kerak. Qani gurux sardorlari o’z guruhingiz nomini tanlab olishingiz va tanlangan nom dagi Allomamiz fanga qanday xissa qo’shganligi xaqida ma’lumot bersangiz.

Gurux sardorlari o’z guruxlariga nom tanlab oladi va bu allomalarimiz xaqida bilganlarini gapirib beradilar.

 

Al Xorazmiy-guruxi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Аl Хоrazmiy (780-850). Buyuk matematik, astronom, geograf.  Аl-Хоrazmiy yozgan asarlardan bizgacha 10 tasi yetib kelgan. Хоrazmiyning XII-аsrda lotin tiliga tarjima qilingan «Аrifmetika» аsari yеvropaliklarni Hind raqamlari , pozision o’nlik sanoq sistemasi bilan tanishtirdi va uning boshqa sanoq sistemalariga nisbatan afzalligini ko’rsatdi. Butun va kasr sonlar ustida amallar bajarish vа kvadrat ildiz chiqarish usulini keltirdi. Xorazmiy yozgan “Arifmetika traktatlari”, “Al jabr val muqobala”, “Tuzatilgan Ptolomey vatarlar jadvalidan chiqarish” kabi asarlarida arifmetik, algebraic va geometric materiallarni sistemalashtirdi.

 

 

Al Farobiy-guruxi

 

Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad ibn Uzlug’ Tarxon (IX-X asr) Farobiy taxallusi bilan  yashab ijod etgan. U bilish jarayonini ikki bosqich-aqliy bilish va hissiy bilishdan iborat bo’lib, ular o’zaro bog’liq, lekin biri boshqasisiz vujudga kelmasligini, bu bosqich axborotsiz shakillanmasligi, axborot esa bilishning asosini tashkil etuvchi element ekanligini takidlab o’tgan allomadir. Farobiy mantiq ilmi xaqida xam “Mantiq san’ati kishiga shunday qonunlar haqida ma’lumot beradiki- bu qonunlar vasitasida aql chiniqadi, inson sog’lom fikr yuritishga o’rganadi”

 

  1. Uy vazifasini so‘rash

O’tilganlarni qisqacha takrorlash quyidagicha amalga oshirish mumkin.

Biz bunda baxor faslidan yani gullagan daraxt usulidan foydalanamiz

“Bolalar mana hademay qishning sovvuq kunlari tugab biz orziqib kutgan baxor fasli ham kirib keladi. Xo’sh baxor fasli haqida kim nima diya oladi.(Bolalar baxorda kunlar isishi, daraxtlar gullashi…haqida gapiradi).

Mana sizlarning ro’parangizda gullagan daraxt u meva berishi uchun bialogiya fanidan bilamizki daraxtlarni changlatishimiz kerak. Mana bu qog’ozda o’z guruximiz daraxtini xosil qilamizda uni changlatamiz buning uchun biz asalari ro’lini o’ynashimiz kerak bo’ladi . Bilamizki asalari juda mexnatkash, bundan chiqdi biz ham mexnat qilishimiz kerak. Yani avval savollarga javob beramiz va kegin daraxt gullaridan uzib o’zimizning daraxtimizga joylaymiz.

Shu usul bilan o’quvchilarning o’tgan darslardagi bilimi takrorlanadi va o’quvchilar baxolanadi.

 

SJ

 

1.Birinchi electron jadvalning nomi.

2.Elektron jadvalning vazifalari.

3.Elektron jadvalning imkoniyatlari.

4.Excel dasturini ishga tushirish.

  1. Excel dasturini interfeysi.

6.Katakcha nomi.

7.Katakchaga kiritish mumkin bo’lgan ma’lumotlar turi.

8.Absolyut murojan nima?

9.Nisbiy murojat nima?

10.Excel2003 naqlida bitta varaqda nechtagacha varaq joylashtirish mumkin?

  1. Excel2003 naqlida ustun va satirlar soni nechta?

12.Exsel dasturi asosida tayyorlangan faylning kengaytmasi qanday?

13.Exsel dasturida qanday arifmetik amallar va belgilardan foudalanish mumkin

  1. Katakchaga ma’lumot kiritish

15.Excel dasturi birinchi marotaba nechanchi yilda yaratilgan

16.Son nima?

17.Formula nima?

18.Elektron jadvalda ustun va satr birlashmasi nima deb ataladi.

19.Katakchalar bloke daganda nimani tushunasiz.

  1. Katakchaga bir nechta satirni kiritish usuli

YMB

 

O‘quvchilarga qiziqarli bo‘lishi uchun ular bilan birgalikda mavzuni darslikdagi amaliy masalani hal qilish bilan boshlash maqsadga muvofiq. Bu mashq orqali murojaat, absolyut murojaat, ko‘paytirish kabi tushunchalar takrorlanadi. Shu bilan birga nusxa ko‘chirish, bezash kabi amallar bajarish ko‘nikmasi mustahkamlanadi.

M Excel elektron jadvali matematik formulalar bilan ishlash uchun keng imkoniyat ochib beradi. Shulardan biri funksiyalar to‘plamining mavjudligidir. Excel funksiyalar to‘plamida 400 dan ortiq funksiya bo‘lib, ular matematik, mantiqiy, statistik, matn, moliya va boshqa turlarga bo‘linadi. Ba’zi Excel funksiyalari imkoniyatlariga oid misollar darslikda yoritib berilgan.

 

Funksiyalarni formulalarda ishlatishning umumiy qoidasi quyidagilardan iborat:

  • har bir funksiya boshqa takrorlanmaydigan o‘z nomiga ega;
  • funksiyalarga murojaatda ularning nomidan keyin qavs ichida nuqtali vergul bilan ajralib turuvchi argumentlar ro‘yxati yoziladi.

Excel elektron jadvalidagi funksiyalarning ba’zilari bilan tanishtiramiz:

 

Matematik funksiyalar
Exceldagi nomi Bajaradigan vazifasi Misollar
ABS(son) Sonning absolyut qiymatini hisoblaydi ABS(–274)=274; ABS(48)=48; ABS(–1,23)=1,23; ABS(0)=0
ЗНАК(son) Son manfiy bo’lsa –1, 0 bo’lsa 0, musbat bo’lsa 1 qiymatga teng ЗНАК(–7,5)= –1; ЗНАК(0)= 0; ЗНАК(2011)= 1
КОРЕНЬ(son) Sonning kvadrat ildizini hisoblaydi КОРЕНЬ(4)=2; КОРЕНЬ(81)=9; КОРЕНЬ(0,04)=0,2
ОСТАТ(son; bo’luvchi) Sonni bo‘luvchiga bo’lgandagi qoldiqni hisoblaydi ОСТАТ(45;7)=3; ОСТАТ(15;3)=0;

ОСТАТ(-191;10)=9

СТЕПЕНЬ(son; daraja ko‘rsatkichi) Sonni darajaga ko‘taradi СТЕПЕНЬ(3;4)=81; СТЕПЕНЬ(2;10)=1024; СТЕПЕНЬ(‑1,7; 5)= – 14,1986
СУММ(son1; son2; …) Katakchalar blokidagi qiymatlarning yig‘indisini hisoblaydi СУММ(G4:G13)=330; СУММ(C4:C13; E4:E13)= 115 (46-rasm)
ЦЕЛОЕ(son) Kichik butun songacha yaxlitlaydi ЦЕЛОЕ(5,5)=5; ЦЕЛОЕ(–5,5)=–6
Mantiqiy funksiyalar
И(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning barchasining qiymati ROST bo‘lsa, (VA ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON И(500>5*100)=YOLG‘ON; И(5>1;99/3-1>31)=ROST;

46-rasmdan: И(C7+C8>G6)=YOLG‘ON; И(C4=E3; C4>=C7)=ROST

ИЛИ(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning birortasining qiymati ROST bo‘lsa, (YOKI ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON ИЛИ(SIN(500)>5)=YOLG‘ON; ИЛИ(0,5>=1/2; -1>31)=ROST;

46-rasmdan:

ИЛИ(C5=5; E13>=11)= YOLG‘ON; ИЛИ(C5=5; E12<=11)= ROST

ЕСЛИ(mantiqiy ifoda; ifoda1; ifoda2) (AGAR) funksiyasi qiymati mantiqiy ifoda qiymati ROST bo‘lsa ifoda1ga, yolg‘on bo‘lsa ifoda2 ga teng bo‘ladi ЕСЛИ(700/7-1>50; 1963; 1)=1963; ЕСЛИ(5*5=24; 0; 9+12)=21;

46-rasmdan:

ЕСЛИ(E12>G10;G10–E12; “BOBUR”)=BOBUR

Statistik funksiyalar
МАКС( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng katta qiymatini aniqlaydi МАКС(1; 2; –7)=2; 46-rasmdan:  МАКС(E4:E12; G13)=60
МИН( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng kichik qiymatini aniqlaydi МИН(1; 2; –7)= –7;

46-rasmdan:  МИН(E3:E13)=1

СРЗНАЧ(son1; son2;…) son1, son2, … larning o‘rta arifmetik qiymatini aniqlaydi СРЗНАЧ(1; 2; 6)= 3;

СРЗНАЧ(–1;–2; 6; 7; 0)= 5

СЧЁТЕСЛИ(blok; shart) Shartni qanoatlantiruvchi blokning bo’sh bo’lmagan katakchalari sonini sanaydi 46-rasmdan:  СЧЁТЕСЛИ(C1:C13;“=6”)=10; СЧЁТЕСЛИ(E1:E13;“=6”)=2
Matnli funksiyalar
ДЛСТР(matn) Matndagi belgilar sonini aniqlaydi ДЛСТР(“men”)=3, ДЛСТР(3,1415)=6
ЗАМЕНИТЬ(eski matn; qaysi o‘rindan;  nechtasi o‘rniga; yangi matn) Eski matnni belgilarini ko’rsatilgan joydan boshlab berilgan sondagi belgilarni yangisiga almashtiradi ЗАМЕНИТЬ(“Men”;3;1;“hr”)=“Mehr”;

ЗАМЕНИТЬ(“Men”;2;2;“uz”)=“Muz”;

45-rasmdan:

ЗАМЕНИТЬ(B4;3;2;”tin”)= “Oltin”

ЗНАЧЕН(matn) Matn ko’rinishidagi sonni songa o‘tkazadi ЗНАЧЕН(“1024,25”)=1024,25;

ЗНАЧЕН(“-5,04”)

ЛЕВСИМВ(matn; belgi soni) Matnning chap tomonidagi berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ЛЕВСИМВ(– 45765; 1)= “–”; ЛЕВСИМВ(“Gulnoza”; 3)= “Gul”; 45-rasmdan: ЛЕВСИМВ(B8; 3)=”Bod”
СЦЕПИТЬ(matn1; matn2; …) Bir nechta matnni bitta matnga o’tkazadi СЦЕПИТЬ(14; “-fevral”)=“14-fevral”;

СЦЕПИТЬ( “Bob”; “ur”)=“Bobur”

ПСТР(matn; boshlang’ich o’rin; belgilar soni) Matndan boshlang’ich o’rindan boshlab berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ПСТР(“Matonat”; 4; 3)=”ona”; ПСТР(“Zahiriddin”; 2; 4)=”ahir”; ПСТР(“Sheriyat”; 3; 2)=”er”

 

 

AH Dars davomida Excel funksiyalaridan foydalanish ko‘nikmasini hosil qilish uchun o‘quvchilar har xil mazmundagi sodda topshiriqlarni mustaqil bajarishlari maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:

Misollar

  1. A1:A5 kataklarga sonlar kiriting va yig`indisini B6 katakchada hisoblang.
  2. A1:D4 kataklarga sonlar kiriting  va  eng  kattasini B5 katakchga
  3. B3:C6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  o’rta   arfimetigini D5 katakchada toping.
  4. B2:E6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  eng  kichkinasini B5 katakchga
  5. A3 katakcha “Norton” so’zini kiriting   va  B4  katakchada “Nort” so’zini  hosil
  6. A2=”daftar”, A3=”-ruchka” so’zini kiriting  va  B4  katakchada  so’zlarni

AH Darsda guruxlar topshiriqlarni mustaqil bajarishadi. O‘qituvchi ularning ishlashini nazorat qilib boradi.

Mumkin qadar har bir gurux uchun 3 tadan 5 tagacha alohida misollar variantini tavsiya etish lozim. Misollarni yechish jarayonida o‘quvchilar qaysi fandagi tushuncha, ma’lumot yoki formulalardan foydalanishganini izohlab berishi fanlar integratsiyasi uchun muhimdir.

Hisoblash jarayonida o‘quvchilar e’tiborini katakcha, satr va ustun formatlarini o‘zgartira olishga qaratish maqsadga muvofiq bo‘ladi.

 

 

Gurux o’quvchilari kompyuterda mashiqlar bajargunga qadar b’osh qolgan o’quvchilar bilan birga “7-qadam” metodi o’ynaladi

 

1.U shunday narsaki, bizning darslarda usiz mavzuni tushuntirish qiyin.

 

  1. Uning katta yoki kichik turlari bor

 

  1. Undagi etti malakdan xosil bo’lar kamalak

 

  1. U qora rangni juda ko’p ishlatadi

 

  1. Uning yuqqa va qalin turlari bor

 

  1. U ko’proq to’rtburchak shakilda bo’ladi

 

  1. Uning natijasini olish uchun yo printer yo plotterni unga o’rtoq qilish kerak.(manitor)

 

 

 

 

 

 

 

She’riy topishmoqlar

 

  1. Ma’lumot tashir tinmay

Beminat xizmat qilar

Virus tushsa albatta,

Xordiqqa ruxsat so’rar

(fleshka)

 

  1. O’zim kichik bo’lsam-da

Kompyuter yuragiman

Men uning eng kerakli

Eng mitti bo’lagiman.

(mikroprosessor)

 

  1. Tarmoqning ishini,

Taminlovchi kompyuter

Men bo’lmasam tarmoqda

Ishing bitmaydi hech bir

(server)

 

Uyga vazifa:

 

  1. Darslikdagi 1-5-mashq.

 

  1. B,BO,BX

         Jadvalini to’ldirish

 

 

 

 

O’zbekiston  Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi

Andijon  viloyati xalq ta’limi boshqarmasi

Oltinko’l tuman  xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil etish bo’limiga qarashli 28-Davlat ixtisoslashtirilgan maktabining Informatika  fani o’qituvchisi

Ziyaitdinova Nodira Abdumajidovnaning

MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash

mavzusida tayyorlagan

 

(Informatika 8-sinf)

 

 

Andijon viloyati

Darsning texnologik xaritasi

Mavzu MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash
Maqsad va vazifalar Darsning maqsadi: o’quvchilarga MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash imkoniyatlarini ochib berish.

Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar  haqida bilim va ko’nikmalar berish.

Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga yo’naltirish.

Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.

O‘quv jarayonining mazmuni Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari. Matematik funksiyalar va ularning qo’llanishi. Mantiqiy funksiyalar va ularning qo’llanishi. Statistik funksiyalar  va ularning qo’llanishi. Matnli funksiyalar va ularning qo’llanishi.
O‘quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi Uslub: Ma’ruza va amaliyotning uyg‘unligi.

Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik gruhlarda ishlash.

Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar; tarqatma materiallar.

Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.

Nazorat: Og‘zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.

Baholash: Rag‘batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.

Kutiladigan natijalar O’quvchilar yangi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi. Ular Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar haqida bilim va qo’llash ko’nikmalarini egallaydilar.
Kelgusi rejalar (tahlil, o‘zgarishlar) O’qituvchi o’z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosuda keyingi darslariga  o‘zgarishlar kiritadi va rejalashtiradi.

 

 

Asosiy tushunchalar:

Matematik amallar, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar, matn funksiyalari.

 

 Darsning blok-chizmasi

  Dars bosqichlari Vaqt Usullar
1 Tashkiliy qism 5 minut  
2 O‘tilganlarni takrorlash 7 minut SJBSTMY
3 Yangi mavzu ustida ishlash 15 minut M, AH
4 Yangi mavzuni mustahkamlash 15 minut SJ, K, BST, MY
5 Uyga vazifa 3 minut  

 

 

 

 Uy vazifasini so‘rash.

 

  • Bugunga darsimizda “Ofarin”, “Rag’bat” va ”Bo’sh” kartochkalaridan foydalanamiz.

 

  • Eng to‘g‘ri javob va faol ishtirok uchun “Ofarin”,”  — 5 ball,

 

  • Biroz hatoga yo’l qoygan o’quvchilarga  “Rag’bat” – 4 ball,

 

  • Bilimida bo’shliqlar aniqlangan o’quvchilarga – ”Bo’sh” 3 ball qo‘yiladi.

 

(Qaysi gurux a’zosi to’g’ri javob bersa o’z guruxiga ball olib beradi va shu tariqa dars musobaqa usulida davom etaveradi.)

 

 

 

 

 

 

 

Darsning tashkiliy qismi Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning  quyidagi sozlari bilan boshlanadi:

 

       “Jismoniy va ma’naviy yetuk yoshlar-ezgu maqsadlarimizga yetishda tayanchimiz va suyanchimizdir! “

        Xurmatli o’quvchilar mana bizga nisbatan  Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning shunday ishonch bildirar ekan biz bunga javoban nima qilmog’imiz kerak. Albatta bunday ishonchni oqlash uchun birinchi navbatta yaxshi va chuqur bilimga ega bo’lmog’imiz shart.Mana bugungi kunda manaviy etuk va bilimli yoshlarni tarbiyalash uchun bir qancha ishlar olib borilmoqda bunga bir qancha chuqurlashtirilgan maktablarni ochilishini misol keltirishimiz mumkun. Misol uchun o’zimizning shaxrimizdagi Muhammad Yusuf nomidagi ona-tili va adabiyot faniga ixtisoslashtiringan maktab.

O’quvchilar mana endi darsimizni boshlasak. Bugungi darsimizda ta’limning noan’anaviy usullaridan “ musobaqa” usulidan foydalanamiz. Buning uchun o’quvchilarni ikki guruhga ajratib olamiz va guruxdan bir o’quvchini guruh sardori etib tanlaymiz.

O’quvchilar biz guruxlarni birini Al-Xorazmiy ikkinchisini Al-Farobiy guruxi deb atasak,menimcha bu nomlar bizning fanimizga ham to’g’ri kelsa kerak. Qani gurux sardorlari o’z guruhingiz nomini tanlab olishingiz va tanlangan nom dagi Allomamiz fanga qanday xissa qo’shganligi xaqida ma’lumot bersangiz.

Gurux sardorlari o’z guruxlariga nom tanlab oladi va bu allomalarimiz xaqida bilganlarini gapirib beradilar.

 

Al Xorazmiy-guruxi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Аl Хоrazmiy (780-850). Buyuk matematik, astronom, geograf.  Аl-Хоrazmiy yozgan asarlardan bizgacha 10 tasi yetib kelgan. Хоrazmiyning XII-аsrda lotin tiliga tarjima qilingan «Аrifmetika» аsari yеvropaliklarni Hind raqamlari , pozision o’nlik sanoq sistemasi bilan tanishtirdi va uning boshqa sanoq sistemalariga nisbatan afzalligini ko’rsatdi. Butun va kasr sonlar ustida amallar bajarish vа kvadrat ildiz chiqarish usulini keltirdi. Xorazmiy yozgan “Arifmetika traktatlari”, “Al jabr val muqobala”, “Tuzatilgan Ptolomey vatarlar jadvalidan chiqarish” kabi asarlarida arifmetik, algebraic va geometric materiallarni sistemalashtirdi.

 

 

Al Farobiy-guruxi

 

Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad ibn Uzlug’ Tarxon (IX-X asr) Farobiy taxallusi bilan  yashab ijod etgan. U bilish jarayonini ikki bosqich-aqliy bilish va hissiy bilishdan iborat bo’lib, ular o’zaro bog’liq, lekin biri boshqasisiz vujudga kelmasligini, bu bosqich axborotsiz shakillanmasligi, axborot esa bilishning asosini tashkil etuvchi element ekanligini takidlab o’tgan allomadir. Farobiy mantiq ilmi xaqida xam “Mantiq san’ati kishiga shunday qonunlar haqida ma’lumot beradiki- bu qonunlar vasitasida aql chiniqadi, inson sog’lom fikr yuritishga o’rganadi”

 

  1. Uy vazifasini so‘rash

O’tilganlarni qisqacha takrorlash quyidagicha amalga oshirish mumkin.

Biz bunda baxor faslidan yani gullagan daraxt usulidan foydalanamiz

“Bolalar mana hademay qishning sovvuq kunlari tugab biz orziqib kutgan baxor fasli ham kirib keladi. Xo’sh baxor fasli haqida kim nima diya oladi.(Bolalar baxorda kunlar isishi, daraxtlar gullashi…haqida gapiradi).

Mana sizlarning ro’parangizda gullagan daraxt u meva berishi uchun bialogiya fanidan bilamizki daraxtlarni changlatishimiz kerak. Mana bu qog’ozda o’z guruximiz daraxtini xosil qilamizda uni changlatamiz buning uchun biz asalari ro’lini o’ynashimiz kerak bo’ladi . Bilamizki asalari juda mexnatkash, bundan chiqdi biz ham mexnat qilishimiz kerak. Yani avval savollarga javob beramiz va kegin daraxt gullaridan uzib o’zimizning daraxtimizga joylaymiz.

Shu usul bilan o’quvchilarning o’tgan darslardagi bilimi takrorlanadi va o’quvchilar baxolanadi.

 

SJ

 

1.Birinchi electron jadvalning nomi.

2.Elektron jadvalning vazifalari.

3.Elektron jadvalning imkoniyatlari.

4.Excel dasturini ishga tushirish.

  1. Excel dasturini interfeysi.

6.Katakcha nomi.

7.Katakchaga kiritish mumkin bo’lgan ma’lumotlar turi.

8.Absolyut murojan nima?

9.Nisbiy murojat nima?

10.Excel2003 naqlida bitta varaqda nechtagacha varaq joylashtirish mumkin?

  1. Excel2003 naqlida ustun va satirlar soni nechta?

12.Exsel dasturi asosida tayyorlangan faylning kengaytmasi qanday?

13.Exsel dasturida qanday arifmetik amallar va belgilardan foudalanish mumkin

  1. Katakchaga ma’lumot kiritish

15.Excel dasturi birinchi marotaba nechanchi yilda yaratilgan

16.Son nima?

17.Formula nima?

18.Elektron jadvalda ustun va satr birlashmasi nima deb ataladi.

19.Katakchalar bloke daganda nimani tushunasiz.

  1. Katakchaga bir nechta satirni kiritish usuli

YMB

 

O‘quvchilarga qiziqarli bo‘lishi uchun ular bilan birgalikda mavzuni darslikdagi amaliy masalani hal qilish bilan boshlash maqsadga muvofiq. Bu mashq orqali murojaat, absolyut murojaat, ko‘paytirish kabi tushunchalar takrorlanadi. Shu bilan birga nusxa ko‘chirish, bezash kabi amallar bajarish ko‘nikmasi mustahkamlanadi.

M Excel elektron jadvali matematik formulalar bilan ishlash uchun keng imkoniyat ochib beradi. Shulardan biri funksiyalar to‘plamining mavjudligidir. Excel funksiyalar to‘plamida 400 dan ortiq funksiya bo‘lib, ular matematik, mantiqiy, statistik, matn, moliya va boshqa turlarga bo‘linadi. Ba’zi Excel funksiyalari imkoniyatlariga oid misollar darslikda yoritib berilgan.

 

Funksiyalarni formulalarda ishlatishning umumiy qoidasi quyidagilardan iborat:

  • har bir funksiya boshqa takrorlanmaydigan o‘z nomiga ega;
  • funksiyalarga murojaatda ularning nomidan keyin qavs ichida nuqtali vergul bilan ajralib turuvchi argumentlar ro‘yxati yoziladi.

Excel elektron jadvalidagi funksiyalarning ba’zilari bilan tanishtiramiz:

 

Matematik funksiyalar
Exceldagi nomi Bajaradigan vazifasi Misollar
ABS(son) Sonning absolyut qiymatini hisoblaydi ABS(–274)=274; ABS(48)=48; ABS(–1,23)=1,23; ABS(0)=0
ЗНАК(son) Son manfiy bo’lsa –1, 0 bo’lsa 0, musbat bo’lsa 1 qiymatga teng ЗНАК(–7,5)= –1; ЗНАК(0)= 0; ЗНАК(2011)= 1
КОРЕНЬ(son) Sonning kvadrat ildizini hisoblaydi КОРЕНЬ(4)=2; КОРЕНЬ(81)=9; КОРЕНЬ(0,04)=0,2
ОСТАТ(son; bo’luvchi) Sonni bo‘luvchiga bo’lgandagi qoldiqni hisoblaydi ОСТАТ(45;7)=3; ОСТАТ(15;3)=0;

ОСТАТ(-191;10)=9

СТЕПЕНЬ(son; daraja ko‘rsatkichi) Sonni darajaga ko‘taradi СТЕПЕНЬ(3;4)=81; СТЕПЕНЬ(2;10)=1024; СТЕПЕНЬ(‑1,7; 5)= – 14,1986
СУММ(son1; son2; …) Katakchalar blokidagi qiymatlarning yig‘indisini hisoblaydi СУММ(G4:G13)=330; СУММ(C4:C13; E4:E13)= 115 (46-rasm)
ЦЕЛОЕ(son) Kichik butun songacha yaxlitlaydi ЦЕЛОЕ(5,5)=5; ЦЕЛОЕ(–5,5)=–6
Mantiqiy funksiyalar
И(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning barchasining qiymati ROST bo‘lsa, (VA ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON И(500>5*100)=YOLG‘ON; И(5>1;99/3-1>31)=ROST;

46-rasmdan: И(C7+C8>G6)=YOLG‘ON; И(C4=E3; C4>=C7)=ROST

ИЛИ(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning birortasining qiymati ROST bo‘lsa, (YOKI ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON ИЛИ(SIN(500)>5)=YOLG‘ON; ИЛИ(0,5>=1/2; -1>31)=ROST;

46-rasmdan:

ИЛИ(C5=5; E13>=11)= YOLG‘ON; ИЛИ(C5=5; E12<=11)= ROST

ЕСЛИ(mantiqiy ifoda; ifoda1; ifoda2) (AGAR) funksiyasi qiymati mantiqiy ifoda qiymati ROST bo‘lsa ifoda1ga, yolg‘on bo‘lsa ifoda2 ga teng bo‘ladi ЕСЛИ(700/7-1>50; 1963; 1)=1963; ЕСЛИ(5*5=24; 0; 9+12)=21;

46-rasmdan:

ЕСЛИ(E12>G10;G10–E12; “BOBUR”)=BOBUR

Statistik funksiyalar
МАКС( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng katta qiymatini aniqlaydi МАКС(1; 2; –7)=2; 46-rasmdan:  МАКС(E4:E12; G13)=60
МИН( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng kichik qiymatini aniqlaydi МИН(1; 2; –7)= –7;

46-rasmdan:  МИН(E3:E13)=1

СРЗНАЧ(son1; son2;…) son1, son2, … larning o‘rta arifmetik qiymatini aniqlaydi СРЗНАЧ(1; 2; 6)= 3;

СРЗНАЧ(–1;–2; 6; 7; 0)= 5

СЧЁТЕСЛИ(blok; shart) Shartni qanoatlantiruvchi blokning bo’sh bo’lmagan katakchalari sonini sanaydi 46-rasmdan:  СЧЁТЕСЛИ(C1:C13;“=6”)=10; СЧЁТЕСЛИ(E1:E13;“=6”)=2
Matnli funksiyalar
ДЛСТР(matn) Matndagi belgilar sonini aniqlaydi ДЛСТР(“men”)=3, ДЛСТР(3,1415)=6
ЗАМЕНИТЬ(eski matn; qaysi o‘rindan;  nechtasi o‘rniga; yangi matn) Eski matnni belgilarini ko’rsatilgan joydan boshlab berilgan sondagi belgilarni yangisiga almashtiradi ЗАМЕНИТЬ(“Men”;3;1;“hr”)=“Mehr”;

ЗАМЕНИТЬ(“Men”;2;2;“uz”)=“Muz”;

45-rasmdan:

ЗАМЕНИТЬ(B4;3;2;”tin”)= “Oltin”

ЗНАЧЕН(matn) Matn ko’rinishidagi sonni songa o‘tkazadi ЗНАЧЕН(“1024,25”)=1024,25;

ЗНАЧЕН(“-5,04”)

ЛЕВСИМВ(matn; belgi soni) Matnning chap tomonidagi berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ЛЕВСИМВ(– 45765; 1)= “–”; ЛЕВСИМВ(“Gulnoza”; 3)= “Gul”; 45-rasmdan: ЛЕВСИМВ(B8; 3)=”Bod”
СЦЕПИТЬ(matn1; matn2; …) Bir nechta matnni bitta matnga o’tkazadi СЦЕПИТЬ(14; “-fevral”)=“14-fevral”;

СЦЕПИТЬ( “Bob”; “ur”)=“Bobur”

ПСТР(matn; boshlang’ich o’rin; belgilar soni) Matndan boshlang’ich o’rindan boshlab berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ПСТР(“Matonat”; 4; 3)=”ona”; ПСТР(“Zahiriddin”; 2; 4)=”ahir”; ПСТР(“Sheriyat”; 3; 2)=”er”

 

 

AH Dars davomida Excel funksiyalaridan foydalanish ko‘nikmasini hosil qilish uchun o‘quvchilar har xil mazmundagi sodda topshiriqlarni mustaqil bajarishlari maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:

Misollar

  1. A1:A5 kataklarga sonlar kiriting va yig`indisini B6 katakchada hisoblang.
  2. A1:D4 kataklarga sonlar kiriting  va  eng  kattasini B5 katakchga
  3. B3:C6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  o’rta   arfimetigini D5 katakchada toping.
  4. B2:E6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  eng  kichkinasini B5 katakchga
  5. A3 katakcha “Norton” so’zini kiriting   va  B4  katakchada “Nort” so’zini  hosil
  6. A2=”daftar”, A3=”-ruchka” so’zini kiriting  va  B4  katakchada  so’zlarni

AH Darsda guruxlar topshiriqlarni mustaqil bajarishadi. O‘qituvchi ularning ishlashini nazorat qilib boradi.

Mumkin qadar har bir gurux uchun 3 tadan 5 tagacha alohida misollar variantini tavsiya etish lozim. Misollarni yechish jarayonida o‘quvchilar qaysi fandagi tushuncha, ma’lumot yoki formulalardan foydalanishganini izohlab berishi fanlar integratsiyasi uchun muhimdir.

Hisoblash jarayonida o‘quvchilar e’tiborini katakcha, satr va ustun formatlarini o‘zgartira olishga qaratish maqsadga muvofiq bo‘ladi.

 

 

Gurux o’quvchilari kompyuterda mashiqlar bajargunga qadar b’osh qolgan o’quvchilar bilan birga “7-qadam” metodi o’ynaladi

 

1.U shunday narsaki, bizning darslarda usiz mavzuni tushuntirish qiyin.

 

  1. Uning katta yoki kichik turlari bor

 

  1. Undagi etti malakdan xosil bo’lar kamalak

 

  1. U qora rangni juda ko’p ishlatadi

 

  1. Uning yuqqa va qalin turlari bor

 

  1. U ko’proq to’rtburchak shakilda bo’ladi

 

  1. Uning natijasini olish uchun yo printer yo plotterni unga o’rtoq qilish kerak.(manitor)

 

 

 

 

 

 

 

She’riy topishmoqlar

 

  1. Ma’lumot tashir tinmay

Beminat xizmat qilar

Virus tushsa albatta,

Xordiqqa ruxsat so’rar

(fleshka)

 

  1. O’zim kichik bo’lsam-da

Kompyuter yuragiman

Men uning eng kerakli

Eng mitti bo’lagiman.

(mikroprosessor)

 

  1. Tarmoqning ishini,

Taminlovchi kompyuter

Men bo’lmasam tarmoqda

Ishing bitmaydi hech bir

(server)

 

Uyga vazifa:

 

  1. Darslikdagi 1-5-mashq.

 

  1. B,BO,BX

         Jadvalini to’ldirish

 

 

 

 

O’zbekiston  Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi

Andijon  viloyati xalq ta’limi boshqarmasi

Oltinko’l tuman  xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil etish bo’limiga qarashli 28-Davlat ixtisoslashtirilgan maktabining Informatika  fani o’qituvchisi

Ziyaitdinova Nodira Abdumajidovnaning

MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash

mavzusida tayyorlagan

 

(Informatika 8-sinf)

 

 

Andijon viloyati

Darsning texnologik xaritasi

Mavzu MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash
Maqsad va vazifalar Darsning maqsadi: o’quvchilarga MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash imkoniyatlarini ochib berish.

Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar  haqida bilim va ko’nikmalar berish.

Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga yo’naltirish.

Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.

O‘quv jarayonining mazmuni Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari. Matematik funksiyalar va ularning qo’llanishi. Mantiqiy funksiyalar va ularning qo’llanishi. Statistik funksiyalar  va ularning qo’llanishi. Matnli funksiyalar va ularning qo’llanishi.
O‘quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi Uslub: Ma’ruza va amaliyotning uyg‘unligi.

Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik gruhlarda ishlash.

Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar; tarqatma materiallar.

Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.

Nazorat: Og‘zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.

Baholash: Rag‘batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.

Kutiladigan natijalar O’quvchilar yangi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi. Ular Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar haqida bilim va qo’llash ko’nikmalarini egallaydilar.
Kelgusi rejalar (tahlil, o‘zgarishlar) O’qituvchi o’z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosuda keyingi darslariga  o‘zgarishlar kiritadi va rejalashtiradi.

 

 

Asosiy tushunchalar:

Matematik amallar, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar, matn funksiyalari.

 

 Darsning blok-chizmasi

  Dars bosqichlari Vaqt Usullar
1 Tashkiliy qism 5 minut  
2 O‘tilganlarni takrorlash 7 minut SJBSTMY
3 Yangi mavzu ustida ishlash 15 minut M, AH
4 Yangi mavzuni mustahkamlash 15 minut SJ, K, BST, MY
5 Uyga vazifa 3 minut  

 

 

 

 Uy vazifasini so‘rash.

 

  • Bugunga darsimizda “Ofarin”, “Rag’bat” va ”Bo’sh” kartochkalaridan foydalanamiz.

 

  • Eng to‘g‘ri javob va faol ishtirok uchun “Ofarin”,”  — 5 ball,

 

  • Biroz hatoga yo’l qoygan o’quvchilarga  “Rag’bat” – 4 ball,

 

  • Bilimida bo’shliqlar aniqlangan o’quvchilarga – ”Bo’sh” 3 ball qo‘yiladi.

 

(Qaysi gurux a’zosi to’g’ri javob bersa o’z guruxiga ball olib beradi va shu tariqa dars musobaqa usulida davom etaveradi.)

 

 

 

 

 

 

 

Darsning tashkiliy qismi Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning  quyidagi sozlari bilan boshlanadi:

 

       “Jismoniy va ma’naviy yetuk yoshlar-ezgu maqsadlarimizga yetishda tayanchimiz va suyanchimizdir! “

        Xurmatli o’quvchilar mana bizga nisbatan  Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning shunday ishonch bildirar ekan biz bunga javoban nima qilmog’imiz kerak. Albatta bunday ishonchni oqlash uchun birinchi navbatta yaxshi va chuqur bilimga ega bo’lmog’imiz shart.Mana bugungi kunda manaviy etuk va bilimli yoshlarni tarbiyalash uchun bir qancha ishlar olib borilmoqda bunga bir qancha chuqurlashtirilgan maktablarni ochilishini misol keltirishimiz mumkun. Misol uchun o’zimizning shaxrimizdagi Muhammad Yusuf nomidagi ona-tili va adabiyot faniga ixtisoslashtiringan maktab.

O’quvchilar mana endi darsimizni boshlasak. Bugungi darsimizda ta’limning noan’anaviy usullaridan “ musobaqa” usulidan foydalanamiz. Buning uchun o’quvchilarni ikki guruhga ajratib olamiz va guruxdan bir o’quvchini guruh sardori etib tanlaymiz.

O’quvchilar biz guruxlarni birini Al-Xorazmiy ikkinchisini Al-Farobiy guruxi deb atasak,menimcha bu nomlar bizning fanimizga ham to’g’ri kelsa kerak. Qani gurux sardorlari o’z guruhingiz nomini tanlab olishingiz va tanlangan nom dagi Allomamiz fanga qanday xissa qo’shganligi xaqida ma’lumot bersangiz.

Gurux sardorlari o’z guruxlariga nom tanlab oladi va bu allomalarimiz xaqida bilganlarini gapirib beradilar.

 

Al Xorazmiy-guruxi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Аl Хоrazmiy (780-850). Buyuk matematik, astronom, geograf.  Аl-Хоrazmiy yozgan asarlardan bizgacha 10 tasi yetib kelgan. Хоrazmiyning XII-аsrda lotin tiliga tarjima qilingan «Аrifmetika» аsari yеvropaliklarni Hind raqamlari , pozision o’nlik sanoq sistemasi bilan tanishtirdi va uning boshqa sanoq sistemalariga nisbatan afzalligini ko’rsatdi. Butun va kasr sonlar ustida amallar bajarish vа kvadrat ildiz chiqarish usulini keltirdi. Xorazmiy yozgan “Arifmetika traktatlari”, “Al jabr val muqobala”, “Tuzatilgan Ptolomey vatarlar jadvalidan chiqarish” kabi asarlarida arifmetik, algebraic va geometric materiallarni sistemalashtirdi.

 

 

Al Farobiy-guruxi

 

Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad ibn Uzlug’ Tarxon (IX-X asr) Farobiy taxallusi bilan  yashab ijod etgan. U bilish jarayonini ikki bosqich-aqliy bilish va hissiy bilishdan iborat bo’lib, ular o’zaro bog’liq, lekin biri boshqasisiz vujudga kelmasligini, bu bosqich axborotsiz shakillanmasligi, axborot esa bilishning asosini tashkil etuvchi element ekanligini takidlab o’tgan allomadir. Farobiy mantiq ilmi xaqida xam “Mantiq san’ati kishiga shunday qonunlar haqida ma’lumot beradiki- bu qonunlar vasitasida aql chiniqadi, inson sog’lom fikr yuritishga o’rganadi”

 

  1. Uy vazifasini so‘rash

O’tilganlarni qisqacha takrorlash quyidagicha amalga oshirish mumkin.

Biz bunda baxor faslidan yani gullagan daraxt usulidan foydalanamiz

“Bolalar mana hademay qishning sovvuq kunlari tugab biz orziqib kutgan baxor fasli ham kirib keladi. Xo’sh baxor fasli haqida kim nima diya oladi.(Bolalar baxorda kunlar isishi, daraxtlar gullashi…haqida gapiradi).

Mana sizlarning ro’parangizda gullagan daraxt u meva berishi uchun bialogiya fanidan bilamizki daraxtlarni changlatishimiz kerak. Mana bu qog’ozda o’z guruximiz daraxtini xosil qilamizda uni changlatamiz buning uchun biz asalari ro’lini o’ynashimiz kerak bo’ladi . Bilamizki asalari juda mexnatkash, bundan chiqdi biz ham mexnat qilishimiz kerak. Yani avval savollarga javob beramiz va kegin daraxt gullaridan uzib o’zimizning daraxtimizga joylaymiz.

Shu usul bilan o’quvchilarning o’tgan darslardagi bilimi takrorlanadi va o’quvchilar baxolanadi.

 

SJ

 

1.Birinchi electron jadvalning nomi.

2.Elektron jadvalning vazifalari.

3.Elektron jadvalning imkoniyatlari.

4.Excel dasturini ishga tushirish.

  1. Excel dasturini interfeysi.

6.Katakcha nomi.

7.Katakchaga kiritish mumkin bo’lgan ma’lumotlar turi.

8.Absolyut murojan nima?

9.Nisbiy murojat nima?

10.Excel2003 naqlida bitta varaqda nechtagacha varaq joylashtirish mumkin?

  1. Excel2003 naqlida ustun va satirlar soni nechta?

12.Exsel dasturi asosida tayyorlangan faylning kengaytmasi qanday?

13.Exsel dasturida qanday arifmetik amallar va belgilardan foudalanish mumkin

  1. Katakchaga ma’lumot kiritish

15.Excel dasturi birinchi marotaba nechanchi yilda yaratilgan

16.Son nima?

17.Formula nima?

18.Elektron jadvalda ustun va satr birlashmasi nima deb ataladi.

19.Katakchalar bloke daganda nimani tushunasiz.

  1. Katakchaga bir nechta satirni kiritish usuli

YMB

 

O‘quvchilarga qiziqarli bo‘lishi uchun ular bilan birgalikda mavzuni darslikdagi amaliy masalani hal qilish bilan boshlash maqsadga muvofiq. Bu mashq orqali murojaat, absolyut murojaat, ko‘paytirish kabi tushunchalar takrorlanadi. Shu bilan birga nusxa ko‘chirish, bezash kabi amallar bajarish ko‘nikmasi mustahkamlanadi.

M Excel elektron jadvali matematik formulalar bilan ishlash uchun keng imkoniyat ochib beradi. Shulardan biri funksiyalar to‘plamining mavjudligidir. Excel funksiyalar to‘plamida 400 dan ortiq funksiya bo‘lib, ular matematik, mantiqiy, statistik, matn, moliya va boshqa turlarga bo‘linadi. Ba’zi Excel funksiyalari imkoniyatlariga oid misollar darslikda yoritib berilgan.

 

Funksiyalarni formulalarda ishlatishning umumiy qoidasi quyidagilardan iborat:

  • har bir funksiya boshqa takrorlanmaydigan o‘z nomiga ega;
  • funksiyalarga murojaatda ularning nomidan keyin qavs ichida nuqtali vergul bilan ajralib turuvchi argumentlar ro‘yxati yoziladi.

Excel elektron jadvalidagi funksiyalarning ba’zilari bilan tanishtiramiz:

 

Matematik funksiyalar
Exceldagi nomi Bajaradigan vazifasi Misollar
ABS(son) Sonning absolyut qiymatini hisoblaydi ABS(–274)=274; ABS(48)=48; ABS(–1,23)=1,23; ABS(0)=0
ЗНАК(son) Son manfiy bo’lsa –1, 0 bo’lsa 0, musbat bo’lsa 1 qiymatga teng ЗНАК(–7,5)= –1; ЗНАК(0)= 0; ЗНАК(2011)= 1
КОРЕНЬ(son) Sonning kvadrat ildizini hisoblaydi КОРЕНЬ(4)=2; КОРЕНЬ(81)=9; КОРЕНЬ(0,04)=0,2
ОСТАТ(son; bo’luvchi) Sonni bo‘luvchiga bo’lgandagi qoldiqni hisoblaydi ОСТАТ(45;7)=3; ОСТАТ(15;3)=0;

ОСТАТ(-191;10)=9

СТЕПЕНЬ(son; daraja ko‘rsatkichi) Sonni darajaga ko‘taradi СТЕПЕНЬ(3;4)=81; СТЕПЕНЬ(2;10)=1024; СТЕПЕНЬ(‑1,7; 5)= – 14,1986
СУММ(son1; son2; …) Katakchalar blokidagi qiymatlarning yig‘indisini hisoblaydi СУММ(G4:G13)=330; СУММ(C4:C13; E4:E13)= 115 (46-rasm)
ЦЕЛОЕ(son) Kichik butun songacha yaxlitlaydi ЦЕЛОЕ(5,5)=5; ЦЕЛОЕ(–5,5)=–6
Mantiqiy funksiyalar
И(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning barchasining qiymati ROST bo‘lsa, (VA ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON И(500>5*100)=YOLG‘ON; И(5>1;99/3-1>31)=ROST;

46-rasmdan: И(C7+C8>G6)=YOLG‘ON; И(C4=E3; C4>=C7)=ROST

ИЛИ(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning birortasining qiymati ROST bo‘lsa, (YOKI ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON ИЛИ(SIN(500)>5)=YOLG‘ON; ИЛИ(0,5>=1/2; -1>31)=ROST;

46-rasmdan:

ИЛИ(C5=5; E13>=11)= YOLG‘ON; ИЛИ(C5=5; E12<=11)= ROST

ЕСЛИ(mantiqiy ifoda; ifoda1; ifoda2) (AGAR) funksiyasi qiymati mantiqiy ifoda qiymati ROST bo‘lsa ifoda1ga, yolg‘on bo‘lsa ifoda2 ga teng bo‘ladi ЕСЛИ(700/7-1>50; 1963; 1)=1963; ЕСЛИ(5*5=24; 0; 9+12)=21;

46-rasmdan:

ЕСЛИ(E12>G10;G10–E12; “BOBUR”)=BOBUR

Statistik funksiyalar
МАКС( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng katta qiymatini aniqlaydi МАКС(1; 2; –7)=2; 46-rasmdan:  МАКС(E4:E12; G13)=60
МИН( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng kichik qiymatini aniqlaydi МИН(1; 2; –7)= –7;

46-rasmdan:  МИН(E3:E13)=1

СРЗНАЧ(son1; son2;…) son1, son2, … larning o‘rta arifmetik qiymatini aniqlaydi СРЗНАЧ(1; 2; 6)= 3;

СРЗНАЧ(–1;–2; 6; 7; 0)= 5

СЧЁТЕСЛИ(blok; shart) Shartni qanoatlantiruvchi blokning bo’sh bo’lmagan katakchalari sonini sanaydi 46-rasmdan:  СЧЁТЕСЛИ(C1:C13;“=6”)=10; СЧЁТЕСЛИ(E1:E13;“=6”)=2
Matnli funksiyalar
ДЛСТР(matn) Matndagi belgilar sonini aniqlaydi ДЛСТР(“men”)=3, ДЛСТР(3,1415)=6
ЗАМЕНИТЬ(eski matn; qaysi o‘rindan;  nechtasi o‘rniga; yangi matn) Eski matnni belgilarini ko’rsatilgan joydan boshlab berilgan sondagi belgilarni yangisiga almashtiradi ЗАМЕНИТЬ(“Men”;3;1;“hr”)=“Mehr”;

ЗАМЕНИТЬ(“Men”;2;2;“uz”)=“Muz”;

45-rasmdan:

ЗАМЕНИТЬ(B4;3;2;”tin”)= “Oltin”

ЗНАЧЕН(matn) Matn ko’rinishidagi sonni songa o‘tkazadi ЗНАЧЕН(“1024,25”)=1024,25;

ЗНАЧЕН(“-5,04”)

ЛЕВСИМВ(matn; belgi soni) Matnning chap tomonidagi berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ЛЕВСИМВ(– 45765; 1)= “–”; ЛЕВСИМВ(“Gulnoza”; 3)= “Gul”; 45-rasmdan: ЛЕВСИМВ(B8; 3)=”Bod”
СЦЕПИТЬ(matn1; matn2; …) Bir nechta matnni bitta matnga o’tkazadi СЦЕПИТЬ(14; “-fevral”)=“14-fevral”;

СЦЕПИТЬ( “Bob”; “ur”)=“Bobur”

ПСТР(matn; boshlang’ich o’rin; belgilar soni) Matndan boshlang’ich o’rindan boshlab berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ПСТР(“Matonat”; 4; 3)=”ona”; ПСТР(“Zahiriddin”; 2; 4)=”ahir”; ПСТР(“Sheriyat”; 3; 2)=”er”

 

 

AH Dars davomida Excel funksiyalaridan foydalanish ko‘nikmasini hosil qilish uchun o‘quvchilar har xil mazmundagi sodda topshiriqlarni mustaqil bajarishlari maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:

Misollar

  1. A1:A5 kataklarga sonlar kiriting va yig`indisini B6 katakchada hisoblang.
  2. A1:D4 kataklarga sonlar kiriting  va  eng  kattasini B5 katakchga
  3. B3:C6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  o’rta   arfimetigini D5 katakchada toping.
  4. B2:E6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  eng  kichkinasini B5 katakchga
  5. A3 katakcha “Norton” so’zini kiriting   va  B4  katakchada “Nort” so’zini  hosil
  6. A2=”daftar”, A3=”-ruchka” so’zini kiriting  va  B4  katakchada  so’zlarni

AH Darsda guruxlar topshiriqlarni mustaqil bajarishadi. O‘qituvchi ularning ishlashini nazorat qilib boradi.

Mumkin qadar har bir gurux uchun 3 tadan 5 tagacha alohida misollar variantini tavsiya etish lozim. Misollarni yechish jarayonida o‘quvchilar qaysi fandagi tushuncha, ma’lumot yoki formulalardan foydalanishganini izohlab berishi fanlar integratsiyasi uchun muhimdir.

Hisoblash jarayonida o‘quvchilar e’tiborini katakcha, satr va ustun formatlarini o‘zgartira olishga qaratish maqsadga muvofiq bo‘ladi.

 

 

Gurux o’quvchilari kompyuterda mashiqlar bajargunga qadar b’osh qolgan o’quvchilar bilan birga “7-qadam” metodi o’ynaladi

 

1.U shunday narsaki, bizning darslarda usiz mavzuni tushuntirish qiyin.

 

  1. Uning katta yoki kichik turlari bor

 

  1. Undagi etti malakdan xosil bo’lar kamalak

 

  1. U qora rangni juda ko’p ishlatadi

 

  1. Uning yuqqa va qalin turlari bor

 

  1. U ko’proq to’rtburchak shakilda bo’ladi

 

  1. Uning natijasini olish uchun yo printer yo plotterni unga o’rtoq qilish kerak.(manitor)

 

 

 

 

 

 

 

She’riy topishmoqlar

 

  1. Ma’lumot tashir tinmay

Beminat xizmat qilar

Virus tushsa albatta,

Xordiqqa ruxsat so’rar

(fleshka)

 

  1. O’zim kichik bo’lsam-da

Kompyuter yuragiman

Men uning eng kerakli

Eng mitti bo’lagiman.

(mikroprosessor)

 

  1. Tarmoqning ishini,

Taminlovchi kompyuter

Men bo’lmasam tarmoqda

Ishing bitmaydi hech bir

(server)

 

Uyga vazifa:

 

  1. Darslikdagi 1-5-mashq.

 

  1. B,BO,BX

         Jadvalini to’ldirish

 

 

 

 

O’zbekiston  Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi

Andijon  viloyati xalq ta’limi boshqarmasi

Oltinko’l tuman  xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil etish bo’limiga qarashli 28-Davlat ixtisoslashtirilgan maktabining Informatika  fani o’qituvchisi

Ziyaitdinova Nodira Abdumajidovnaning

MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash

mavzusida tayyorlagan

 

(Informatika 8-sinf)

 

 

Andijon viloyati

Darsning texnologik xaritasi

Mavzu MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash
Maqsad va vazifalar Darsning maqsadi: o’quvchilarga MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash imkoniyatlarini ochib berish.

Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar  haqida bilim va ko’nikmalar berish.

Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga yo’naltirish.

Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.

O‘quv jarayonining mazmuni Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari. Matematik funksiyalar va ularning qo’llanishi. Mantiqiy funksiyalar va ularning qo’llanishi. Statistik funksiyalar  va ularning qo’llanishi. Matnli funksiyalar va ularning qo’llanishi.
O‘quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi Uslub: Ma’ruza va amaliyotning uyg‘unligi.

Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik gruhlarda ishlash.

Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar; tarqatma materiallar.

Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.

Nazorat: Og‘zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.

Baholash: Rag‘batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.

Kutiladigan natijalar O’quvchilar yangi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi. Ular Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar haqida bilim va qo’llash ko’nikmalarini egallaydilar.
Kelgusi rejalar (tahlil, o‘zgarishlar) O’qituvchi o’z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosuda keyingi darslariga  o‘zgarishlar kiritadi va rejalashtiradi.

 

 

Asosiy tushunchalar:

Matematik amallar, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar, matn funksiyalari.

 

 Darsning blok-chizmasi

  Dars bosqichlari Vaqt Usullar
1 Tashkiliy qism 5 minut  
2 O‘tilganlarni takrorlash 7 minut SJBSTMY
3 Yangi mavzu ustida ishlash 15 minut M, AH
4 Yangi mavzuni mustahkamlash 15 minut SJ, K, BST, MY
5 Uyga vazifa 3 minut  

 

 

 

 Uy vazifasini so‘rash.

 

  • Bugunga darsimizda “Ofarin”, “Rag’bat” va ”Bo’sh” kartochkalaridan foydalanamiz.

 

  • Eng to‘g‘ri javob va faol ishtirok uchun “Ofarin”,”  — 5 ball,

 

  • Biroz hatoga yo’l qoygan o’quvchilarga  “Rag’bat” – 4 ball,

 

  • Bilimida bo’shliqlar aniqlangan o’quvchilarga – ”Bo’sh” 3 ball qo‘yiladi.

 

(Qaysi gurux a’zosi to’g’ri javob bersa o’z guruxiga ball olib beradi va shu tariqa dars musobaqa usulida davom etaveradi.)

 

 

 

 

 

 

 

Darsning tashkiliy qismi Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning  quyidagi sozlari bilan boshlanadi:

 

       “Jismoniy va ma’naviy yetuk yoshlar-ezgu maqsadlarimizga yetishda tayanchimiz va suyanchimizdir! “

        Xurmatli o’quvchilar mana bizga nisbatan  Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning shunday ishonch bildirar ekan biz bunga javoban nima qilmog’imiz kerak. Albatta bunday ishonchni oqlash uchun birinchi navbatta yaxshi va chuqur bilimga ega bo’lmog’imiz shart.Mana bugungi kunda manaviy etuk va bilimli yoshlarni tarbiyalash uchun bir qancha ishlar olib borilmoqda bunga bir qancha chuqurlashtirilgan maktablarni ochilishini misol keltirishimiz mumkun. Misol uchun o’zimizning shaxrimizdagi Muhammad Yusuf nomidagi ona-tili va adabiyot faniga ixtisoslashtiringan maktab.

O’quvchilar mana endi darsimizni boshlasak. Bugungi darsimizda ta’limning noan’anaviy usullaridan “ musobaqa” usulidan foydalanamiz. Buning uchun o’quvchilarni ikki guruhga ajratib olamiz va guruxdan bir o’quvchini guruh sardori etib tanlaymiz.

O’quvchilar biz guruxlarni birini Al-Xorazmiy ikkinchisini Al-Farobiy guruxi deb atasak,menimcha bu nomlar bizning fanimizga ham to’g’ri kelsa kerak. Qani gurux sardorlari o’z guruhingiz nomini tanlab olishingiz va tanlangan nom dagi Allomamiz fanga qanday xissa qo’shganligi xaqida ma’lumot bersangiz.

Gurux sardorlari o’z guruxlariga nom tanlab oladi va bu allomalarimiz xaqida bilganlarini gapirib beradilar.

 

Al Xorazmiy-guruxi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Аl Хоrazmiy (780-850). Buyuk matematik, astronom, geograf.  Аl-Хоrazmiy yozgan asarlardan bizgacha 10 tasi yetib kelgan. Хоrazmiyning XII-аsrda lotin tiliga tarjima qilingan «Аrifmetika» аsari yеvropaliklarni Hind raqamlari , pozision o’nlik sanoq sistemasi bilan tanishtirdi va uning boshqa sanoq sistemalariga nisbatan afzalligini ko’rsatdi. Butun va kasr sonlar ustida amallar bajarish vа kvadrat ildiz chiqarish usulini keltirdi. Xorazmiy yozgan “Arifmetika traktatlari”, “Al jabr val muqobala”, “Tuzatilgan Ptolomey vatarlar jadvalidan chiqarish” kabi asarlarida arifmetik, algebraic va geometric materiallarni sistemalashtirdi.

 

 

Al Farobiy-guruxi

 

Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad ibn Uzlug’ Tarxon (IX-X asr) Farobiy taxallusi bilan  yashab ijod etgan. U bilish jarayonini ikki bosqich-aqliy bilish va hissiy bilishdan iborat bo’lib, ular o’zaro bog’liq, lekin biri boshqasisiz vujudga kelmasligini, bu bosqich axborotsiz shakillanmasligi, axborot esa bilishning asosini tashkil etuvchi element ekanligini takidlab o’tgan allomadir. Farobiy mantiq ilmi xaqida xam “Mantiq san’ati kishiga shunday qonunlar haqida ma’lumot beradiki- bu qonunlar vasitasida aql chiniqadi, inson sog’lom fikr yuritishga o’rganadi”

 

  1. Uy vazifasini so‘rash

O’tilganlarni qisqacha takrorlash quyidagicha amalga oshirish mumkin.

Biz bunda baxor faslidan yani gullagan daraxt usulidan foydalanamiz

“Bolalar mana hademay qishning sovvuq kunlari tugab biz orziqib kutgan baxor fasli ham kirib keladi. Xo’sh baxor fasli haqida kim nima diya oladi.(Bolalar baxorda kunlar isishi, daraxtlar gullashi…haqida gapiradi).

Mana sizlarning ro’parangizda gullagan daraxt u meva berishi uchun bialogiya fanidan bilamizki daraxtlarni changlatishimiz kerak. Mana bu qog’ozda o’z guruximiz daraxtini xosil qilamizda uni changlatamiz buning uchun biz asalari ro’lini o’ynashimiz kerak bo’ladi . Bilamizki asalari juda mexnatkash, bundan chiqdi biz ham mexnat qilishimiz kerak. Yani avval savollarga javob beramiz va kegin daraxt gullaridan uzib o’zimizning daraxtimizga joylaymiz.

Shu usul bilan o’quvchilarning o’tgan darslardagi bilimi takrorlanadi va o’quvchilar baxolanadi.

 

SJ

 

1.Birinchi electron jadvalning nomi.

2.Elektron jadvalning vazifalari.

3.Elektron jadvalning imkoniyatlari.

4.Excel dasturini ishga tushirish.

  1. Excel dasturini interfeysi.

6.Katakcha nomi.

7.Katakchaga kiritish mumkin bo’lgan ma’lumotlar turi.

8.Absolyut murojan nima?

9.Nisbiy murojat nima?

10.Excel2003 naqlida bitta varaqda nechtagacha varaq joylashtirish mumkin?

  1. Excel2003 naqlida ustun va satirlar soni nechta?

12.Exsel dasturi asosida tayyorlangan faylning kengaytmasi qanday?

13.Exsel dasturida qanday arifmetik amallar va belgilardan foudalanish mumkin

  1. Katakchaga ma’lumot kiritish

15.Excel dasturi birinchi marotaba nechanchi yilda yaratilgan

16.Son nima?

17.Formula nima?

18.Elektron jadvalda ustun va satr birlashmasi nima deb ataladi.

19.Katakchalar bloke daganda nimani tushunasiz.

  1. Katakchaga bir nechta satirni kiritish usuli

YMB

 

O‘quvchilarga qiziqarli bo‘lishi uchun ular bilan birgalikda mavzuni darslikdagi amaliy masalani hal qilish bilan boshlash maqsadga muvofiq. Bu mashq orqali murojaat, absolyut murojaat, ko‘paytirish kabi tushunchalar takrorlanadi. Shu bilan birga nusxa ko‘chirish, bezash kabi amallar bajarish ko‘nikmasi mustahkamlanadi.

M Excel elektron jadvali matematik formulalar bilan ishlash uchun keng imkoniyat ochib beradi. Shulardan biri funksiyalar to‘plamining mavjudligidir. Excel funksiyalar to‘plamida 400 dan ortiq funksiya bo‘lib, ular matematik, mantiqiy, statistik, matn, moliya va boshqa turlarga bo‘linadi. Ba’zi Excel funksiyalari imkoniyatlariga oid misollar darslikda yoritib berilgan.

 

Funksiyalarni formulalarda ishlatishning umumiy qoidasi quyidagilardan iborat:

  • har bir funksiya boshqa takrorlanmaydigan o‘z nomiga ega;
  • funksiyalarga murojaatda ularning nomidan keyin qavs ichida nuqtali vergul bilan ajralib turuvchi argumentlar ro‘yxati yoziladi.

Excel elektron jadvalidagi funksiyalarning ba’zilari bilan tanishtiramiz:

 

Matematik funksiyalar
Exceldagi nomi Bajaradigan vazifasi Misollar
ABS(son) Sonning absolyut qiymatini hisoblaydi ABS(–274)=274; ABS(48)=48; ABS(–1,23)=1,23; ABS(0)=0
ЗНАК(son) Son manfiy bo’lsa –1, 0 bo’lsa 0, musbat bo’lsa 1 qiymatga teng ЗНАК(–7,5)= –1; ЗНАК(0)= 0; ЗНАК(2011)= 1
КОРЕНЬ(son) Sonning kvadrat ildizini hisoblaydi КОРЕНЬ(4)=2; КОРЕНЬ(81)=9; КОРЕНЬ(0,04)=0,2
ОСТАТ(son; bo’luvchi) Sonni bo‘luvchiga bo’lgandagi qoldiqni hisoblaydi ОСТАТ(45;7)=3; ОСТАТ(15;3)=0;

ОСТАТ(-191;10)=9

СТЕПЕНЬ(son; daraja ko‘rsatkichi) Sonni darajaga ko‘taradi СТЕПЕНЬ(3;4)=81; СТЕПЕНЬ(2;10)=1024; СТЕПЕНЬ(‑1,7; 5)= – 14,1986
СУММ(son1; son2; …) Katakchalar blokidagi qiymatlarning yig‘indisini hisoblaydi СУММ(G4:G13)=330; СУММ(C4:C13; E4:E13)= 115 (46-rasm)
ЦЕЛОЕ(son) Kichik butun songacha yaxlitlaydi ЦЕЛОЕ(5,5)=5; ЦЕЛОЕ(–5,5)=–6
Mantiqiy funksiyalar
И(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning barchasining qiymati ROST bo‘lsa, (VA ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON И(500>5*100)=YOLG‘ON; И(5>1;99/3-1>31)=ROST;

46-rasmdan: И(C7+C8>G6)=YOLG‘ON; И(C4=E3; C4>=C7)=ROST

ИЛИ(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning birortasining qiymati ROST bo‘lsa, (YOKI ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON ИЛИ(SIN(500)>5)=YOLG‘ON; ИЛИ(0,5>=1/2; -1>31)=ROST;

46-rasmdan:

ИЛИ(C5=5; E13>=11)= YOLG‘ON; ИЛИ(C5=5; E12<=11)= ROST

ЕСЛИ(mantiqiy ifoda; ifoda1; ifoda2) (AGAR) funksiyasi qiymati mantiqiy ifoda qiymati ROST bo‘lsa ifoda1ga, yolg‘on bo‘lsa ifoda2 ga teng bo‘ladi ЕСЛИ(700/7-1>50; 1963; 1)=1963; ЕСЛИ(5*5=24; 0; 9+12)=21;

46-rasmdan:

ЕСЛИ(E12>G10;G10–E12; “BOBUR”)=BOBUR

Statistik funksiyalar
МАКС( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng katta qiymatini aniqlaydi МАКС(1; 2; –7)=2; 46-rasmdan:  МАКС(E4:E12; G13)=60
МИН( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng kichik qiymatini aniqlaydi МИН(1; 2; –7)= –7;

46-rasmdan:  МИН(E3:E13)=1

СРЗНАЧ(son1; son2;…) son1, son2, … larning o‘rta arifmetik qiymatini aniqlaydi СРЗНАЧ(1; 2; 6)= 3;

СРЗНАЧ(–1;–2; 6; 7; 0)= 5

СЧЁТЕСЛИ(blok; shart) Shartni qanoatlantiruvchi blokning bo’sh bo’lmagan katakchalari sonini sanaydi 46-rasmdan:  СЧЁТЕСЛИ(C1:C13;“=6”)=10; СЧЁТЕСЛИ(E1:E13;“=6”)=2
Matnli funksiyalar
ДЛСТР(matn) Matndagi belgilar sonini aniqlaydi ДЛСТР(“men”)=3, ДЛСТР(3,1415)=6
ЗАМЕНИТЬ(eski matn; qaysi o‘rindan;  nechtasi o‘rniga; yangi matn) Eski matnni belgilarini ko’rsatilgan joydan boshlab berilgan sondagi belgilarni yangisiga almashtiradi ЗАМЕНИТЬ(“Men”;3;1;“hr”)=“Mehr”;

ЗАМЕНИТЬ(“Men”;2;2;“uz”)=“Muz”;

45-rasmdan:

ЗАМЕНИТЬ(B4;3;2;”tin”)= “Oltin”

ЗНАЧЕН(matn) Matn ko’rinishidagi sonni songa o‘tkazadi ЗНАЧЕН(“1024,25”)=1024,25;

ЗНАЧЕН(“-5,04”)

ЛЕВСИМВ(matn; belgi soni) Matnning chap tomonidagi berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ЛЕВСИМВ(– 45765; 1)= “–”; ЛЕВСИМВ(“Gulnoza”; 3)= “Gul”; 45-rasmdan: ЛЕВСИМВ(B8; 3)=”Bod”
СЦЕПИТЬ(matn1; matn2; …) Bir nechta matnni bitta matnga o’tkazadi СЦЕПИТЬ(14; “-fevral”)=“14-fevral”;

СЦЕПИТЬ( “Bob”; “ur”)=“Bobur”

ПСТР(matn; boshlang’ich o’rin; belgilar soni) Matndan boshlang’ich o’rindan boshlab berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ПСТР(“Matonat”; 4; 3)=”ona”; ПСТР(“Zahiriddin”; 2; 4)=”ahir”; ПСТР(“Sheriyat”; 3; 2)=”er”

 

 

AH Dars davomida Excel funksiyalaridan foydalanish ko‘nikmasini hosil qilish uchun o‘quvchilar har xil mazmundagi sodda topshiriqlarni mustaqil bajarishlari maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:

Misollar

  1. A1:A5 kataklarga sonlar kiriting va yig`indisini B6 katakchada hisoblang.
  2. A1:D4 kataklarga sonlar kiriting  va  eng  kattasini B5 katakchga
  3. B3:C6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  o’rta   arfimetigini D5 katakchada toping.
  4. B2:E6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  eng  kichkinasini B5 katakchga
  5. A3 katakcha “Norton” so’zini kiriting   va  B4  katakchada “Nort” so’zini  hosil
  6. A2=”daftar”, A3=”-ruchka” so’zini kiriting  va  B4  katakchada  so’zlarni

AH Darsda guruxlar topshiriqlarni mustaqil bajarishadi. O‘qituvchi ularning ishlashini nazorat qilib boradi.

Mumkin qadar har bir gurux uchun 3 tadan 5 tagacha alohida misollar variantini tavsiya etish lozim. Misollarni yechish jarayonida o‘quvchilar qaysi fandagi tushuncha, ma’lumot yoki formulalardan foydalanishganini izohlab berishi fanlar integratsiyasi uchun muhimdir.

Hisoblash jarayonida o‘quvchilar e’tiborini katakcha, satr va ustun formatlarini o‘zgartira olishga qaratish maqsadga muvofiq bo‘ladi.

 

 

Gurux o’quvchilari kompyuterda mashiqlar bajargunga qadar b’osh qolgan o’quvchilar bilan birga “7-qadam” metodi o’ynaladi

 

1.U shunday narsaki, bizning darslarda usiz mavzuni tushuntirish qiyin.

 

  1. Uning katta yoki kichik turlari bor

 

  1. Undagi etti malakdan xosil bo’lar kamalak

 

  1. U qora rangni juda ko’p ishlatadi

 

  1. Uning yuqqa va qalin turlari bor

 

  1. U ko’proq to’rtburchak shakilda bo’ladi

 

  1. Uning natijasini olish uchun yo printer yo plotterni unga o’rtoq qilish kerak.(manitor)

 

 

 

 

 

 

 

She’riy topishmoqlar

 

  1. Ma’lumot tashir tinmay

Beminat xizmat qilar

Virus tushsa albatta,

Xordiqqa ruxsat so’rar

(fleshka)

 

  1. O’zim kichik bo’lsam-da

Kompyuter yuragiman

Men uning eng kerakli

Eng mitti bo’lagiman.

(mikroprosessor)

 

  1. Tarmoqning ishini,

Taminlovchi kompyuter

Men bo’lmasam tarmoqda

Ishing bitmaydi hech bir

(server)

 

Uyga vazifa:

 

  1. Darslikdagi 1-5-mashq.

 

  1. B,BO,BX

         Jadvalini to’ldirish

 

 

 

 

O’zbekiston  Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi

Andijon  viloyati xalq ta’limi boshqarmasi

Oltinko’l tuman  xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil etish bo’limiga qarashli 28-Davlat ixtisoslashtirilgan maktabining Informatika  fani o’qituvchisi

Ziyaitdinova Nodira Abdumajidovnaning

MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash

mavzusida tayyorlagan

 

(Informatika 8-sinf)

 

 

Andijon viloyati

Darsning texnologik xaritasi

Mavzu MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash
Maqsad va vazifalar Darsning maqsadi: o’quvchilarga MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash imkoniyatlarini ochib berish.

Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar  haqida bilim va ko’nikmalar berish.

Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga yo’naltirish.

Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.

O‘quv jarayonining mazmuni Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari. Matematik funksiyalar va ularning qo’llanishi. Mantiqiy funksiyalar va ularning qo’llanishi. Statistik funksiyalar  va ularning qo’llanishi. Matnli funksiyalar va ularning qo’llanishi.
O‘quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi Uslub: Ma’ruza va amaliyotning uyg‘unligi.

Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik gruhlarda ishlash.

Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar; tarqatma materiallar.

Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.

Nazorat: Og‘zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.

Baholash: Rag‘batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.

Kutiladigan natijalar O’quvchilar yangi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi. Ular Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar haqida bilim va qo’llash ko’nikmalarini egallaydilar.
Kelgusi rejalar (tahlil, o‘zgarishlar) O’qituvchi o’z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosuda keyingi darslariga  o‘zgarishlar kiritadi va rejalashtiradi.

 

 

Asosiy tushunchalar:

Matematik amallar, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar, matn funksiyalari.

 

 Darsning blok-chizmasi

  Dars bosqichlari Vaqt Usullar
1 Tashkiliy qism 5 minut  
2 O‘tilganlarni takrorlash 7 minut SJBSTMY
3 Yangi mavzu ustida ishlash 15 minut M, AH
4 Yangi mavzuni mustahkamlash 15 minut SJ, K, BST, MY
5 Uyga vazifa 3 minut  

 

 

 

 Uy vazifasini so‘rash.

 

  • Bugunga darsimizda “Ofarin”, “Rag’bat” va ”Bo’sh” kartochkalaridan foydalanamiz.

 

  • Eng to‘g‘ri javob va faol ishtirok uchun “Ofarin”,”  — 5 ball,

 

  • Biroz hatoga yo’l qoygan o’quvchilarga  “Rag’bat” – 4 ball,

 

  • Bilimida bo’shliqlar aniqlangan o’quvchilarga – ”Bo’sh” 3 ball qo‘yiladi.

 

(Qaysi gurux a’zosi to’g’ri javob bersa o’z guruxiga ball olib beradi va shu tariqa dars musobaqa usulida davom etaveradi.)

 

 

 

 

 

 

 

Darsning tashkiliy qismi Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning  quyidagi sozlari bilan boshlanadi:

 

       “Jismoniy va ma’naviy yetuk yoshlar-ezgu maqsadlarimizga yetishda tayanchimiz va suyanchimizdir! “

        Xurmatli o’quvchilar mana bizga nisbatan  Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning shunday ishonch bildirar ekan biz bunga javoban nima qilmog’imiz kerak. Albatta bunday ishonchni oqlash uchun birinchi navbatta yaxshi va chuqur bilimga ega bo’lmog’imiz shart.Mana bugungi kunda manaviy etuk va bilimli yoshlarni tarbiyalash uchun bir qancha ishlar olib borilmoqda bunga bir qancha chuqurlashtirilgan maktablarni ochilishini misol keltirishimiz mumkun. Misol uchun o’zimizning shaxrimizdagi Muhammad Yusuf nomidagi ona-tili va adabiyot faniga ixtisoslashtiringan maktab.

O’quvchilar mana endi darsimizni boshlasak. Bugungi darsimizda ta’limning noan’anaviy usullaridan “ musobaqa” usulidan foydalanamiz. Buning uchun o’quvchilarni ikki guruhga ajratib olamiz va guruxdan bir o’quvchini guruh sardori etib tanlaymiz.

O’quvchilar biz guruxlarni birini Al-Xorazmiy ikkinchisini Al-Farobiy guruxi deb atasak,menimcha bu nomlar bizning fanimizga ham to’g’ri kelsa kerak. Qani gurux sardorlari o’z guruhingiz nomini tanlab olishingiz va tanlangan nom dagi Allomamiz fanga qanday xissa qo’shganligi xaqida ma’lumot bersangiz.

Gurux sardorlari o’z guruxlariga nom tanlab oladi va bu allomalarimiz xaqida bilganlarini gapirib beradilar.

 

Al Xorazmiy-guruxi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Аl Хоrazmiy (780-850). Buyuk matematik, astronom, geograf.  Аl-Хоrazmiy yozgan asarlardan bizgacha 10 tasi yetib kelgan. Хоrazmiyning XII-аsrda lotin tiliga tarjima qilingan «Аrifmetika» аsari yеvropaliklarni Hind raqamlari , pozision o’nlik sanoq sistemasi bilan tanishtirdi va uning boshqa sanoq sistemalariga nisbatan afzalligini ko’rsatdi. Butun va kasr sonlar ustida amallar bajarish vа kvadrat ildiz chiqarish usulini keltirdi. Xorazmiy yozgan “Arifmetika traktatlari”, “Al jabr val muqobala”, “Tuzatilgan Ptolomey vatarlar jadvalidan chiqarish” kabi asarlarida arifmetik, algebraic va geometric materiallarni sistemalashtirdi.

 

 

Al Farobiy-guruxi

 

Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad ibn Uzlug’ Tarxon (IX-X asr) Farobiy taxallusi bilan  yashab ijod etgan. U bilish jarayonini ikki bosqich-aqliy bilish va hissiy bilishdan iborat bo’lib, ular o’zaro bog’liq, lekin biri boshqasisiz vujudga kelmasligini, bu bosqich axborotsiz shakillanmasligi, axborot esa bilishning asosini tashkil etuvchi element ekanligini takidlab o’tgan allomadir. Farobiy mantiq ilmi xaqida xam “Mantiq san’ati kishiga shunday qonunlar haqida ma’lumot beradiki- bu qonunlar vasitasida aql chiniqadi, inson sog’lom fikr yuritishga o’rganadi”

 

  1. Uy vazifasini so‘rash

O’tilganlarni qisqacha takrorlash quyidagicha amalga oshirish mumkin.

Biz bunda baxor faslidan yani gullagan daraxt usulidan foydalanamiz

“Bolalar mana hademay qishning sovvuq kunlari tugab biz orziqib kutgan baxor fasli ham kirib keladi. Xo’sh baxor fasli haqida kim nima diya oladi.(Bolalar baxorda kunlar isishi, daraxtlar gullashi…haqida gapiradi).

Mana sizlarning ro’parangizda gullagan daraxt u meva berishi uchun bialogiya fanidan bilamizki daraxtlarni changlatishimiz kerak. Mana bu qog’ozda o’z guruximiz daraxtini xosil qilamizda uni changlatamiz buning uchun biz asalari ro’lini o’ynashimiz kerak bo’ladi . Bilamizki asalari juda mexnatkash, bundan chiqdi biz ham mexnat qilishimiz kerak. Yani avval savollarga javob beramiz va kegin daraxt gullaridan uzib o’zimizning daraxtimizga joylaymiz.

Shu usul bilan o’quvchilarning o’tgan darslardagi bilimi takrorlanadi va o’quvchilar baxolanadi.

 

SJ

 

1.Birinchi electron jadvalning nomi.

2.Elektron jadvalning vazifalari.

3.Elektron jadvalning imkoniyatlari.

4.Excel dasturini ishga tushirish.

  1. Excel dasturini interfeysi.

6.Katakcha nomi.

7.Katakchaga kiritish mumkin bo’lgan ma’lumotlar turi.

8.Absolyut murojan nima?

9.Nisbiy murojat nima?

10.Excel2003 naqlida bitta varaqda nechtagacha varaq joylashtirish mumkin?

  1. Excel2003 naqlida ustun va satirlar soni nechta?

12.Exsel dasturi asosida tayyorlangan faylning kengaytmasi qanday?

13.Exsel dasturida qanday arifmetik amallar va belgilardan foudalanish mumkin

  1. Katakchaga ma’lumot kiritish

15.Excel dasturi birinchi marotaba nechanchi yilda yaratilgan

16.Son nima?

17.Formula nima?

18.Elektron jadvalda ustun va satr birlashmasi nima deb ataladi.

19.Katakchalar bloke daganda nimani tushunasiz.

  1. Katakchaga bir nechta satirni kiritish usuli

YMB

 

O‘quvchilarga qiziqarli bo‘lishi uchun ular bilan birgalikda mavzuni darslikdagi amaliy masalani hal qilish bilan boshlash maqsadga muvofiq. Bu mashq orqali murojaat, absolyut murojaat, ko‘paytirish kabi tushunchalar takrorlanadi. Shu bilan birga nusxa ko‘chirish, bezash kabi amallar bajarish ko‘nikmasi mustahkamlanadi.

M Excel elektron jadvali matematik formulalar bilan ishlash uchun keng imkoniyat ochib beradi. Shulardan biri funksiyalar to‘plamining mavjudligidir. Excel funksiyalar to‘plamida 400 dan ortiq funksiya bo‘lib, ular matematik, mantiqiy, statistik, matn, moliya va boshqa turlarga bo‘linadi. Ba’zi Excel funksiyalari imkoniyatlariga oid misollar darslikda yoritib berilgan.

 

Funksiyalarni formulalarda ishlatishning umumiy qoidasi quyidagilardan iborat:

  • har bir funksiya boshqa takrorlanmaydigan o‘z nomiga ega;
  • funksiyalarga murojaatda ularning nomidan keyin qavs ichida nuqtali vergul bilan ajralib turuvchi argumentlar ro‘yxati yoziladi.

Excel elektron jadvalidagi funksiyalarning ba’zilari bilan tanishtiramiz:

 

Matematik funksiyalar
Exceldagi nomi Bajaradigan vazifasi Misollar
ABS(son) Sonning absolyut qiymatini hisoblaydi ABS(–274)=274; ABS(48)=48; ABS(–1,23)=1,23; ABS(0)=0
ЗНАК(son) Son manfiy bo’lsa –1, 0 bo’lsa 0, musbat bo’lsa 1 qiymatga teng ЗНАК(–7,5)= –1; ЗНАК(0)= 0; ЗНАК(2011)= 1
КОРЕНЬ(son) Sonning kvadrat ildizini hisoblaydi КОРЕНЬ(4)=2; КОРЕНЬ(81)=9; КОРЕНЬ(0,04)=0,2
ОСТАТ(son; bo’luvchi) Sonni bo‘luvchiga bo’lgandagi qoldiqni hisoblaydi ОСТАТ(45;7)=3; ОСТАТ(15;3)=0;

ОСТАТ(-191;10)=9

СТЕПЕНЬ(son; daraja ko‘rsatkichi) Sonni darajaga ko‘taradi СТЕПЕНЬ(3;4)=81; СТЕПЕНЬ(2;10)=1024; СТЕПЕНЬ(‑1,7; 5)= – 14,1986
СУММ(son1; son2; …) Katakchalar blokidagi qiymatlarning yig‘indisini hisoblaydi СУММ(G4:G13)=330; СУММ(C4:C13; E4:E13)= 115 (46-rasm)
ЦЕЛОЕ(son) Kichik butun songacha yaxlitlaydi ЦЕЛОЕ(5,5)=5; ЦЕЛОЕ(–5,5)=–6
Mantiqiy funksiyalar
И(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning barchasining qiymati ROST bo‘lsa, (VA ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON И(500>5*100)=YOLG‘ON; И(5>1;99/3-1>31)=ROST;

46-rasmdan: И(C7+C8>G6)=YOLG‘ON; И(C4=E3; C4>=C7)=ROST

ИЛИ(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning birortasining qiymati ROST bo‘lsa, (YOKI ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON ИЛИ(SIN(500)>5)=YOLG‘ON; ИЛИ(0,5>=1/2; -1>31)=ROST;

46-rasmdan:

ИЛИ(C5=5; E13>=11)= YOLG‘ON; ИЛИ(C5=5; E12<=11)= ROST

ЕСЛИ(mantiqiy ifoda; ifoda1; ifoda2) (AGAR) funksiyasi qiymati mantiqiy ifoda qiymati ROST bo‘lsa ifoda1ga, yolg‘on bo‘lsa ifoda2 ga teng bo‘ladi ЕСЛИ(700/7-1>50; 1963; 1)=1963; ЕСЛИ(5*5=24; 0; 9+12)=21;

46-rasmdan:

ЕСЛИ(E12>G10;G10–E12; “BOBUR”)=BOBUR

Statistik funksiyalar
МАКС( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng katta qiymatini aniqlaydi МАКС(1; 2; –7)=2; 46-rasmdan:  МАКС(E4:E12; G13)=60
МИН( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng kichik qiymatini aniqlaydi МИН(1; 2; –7)= –7;

46-rasmdan:  МИН(E3:E13)=1

СРЗНАЧ(son1; son2;…) son1, son2, … larning o‘rta arifmetik qiymatini aniqlaydi СРЗНАЧ(1; 2; 6)= 3;

СРЗНАЧ(–1;–2; 6; 7; 0)= 5

СЧЁТЕСЛИ(blok; shart) Shartni qanoatlantiruvchi blokning bo’sh bo’lmagan katakchalari sonini sanaydi 46-rasmdan:  СЧЁТЕСЛИ(C1:C13;“=6”)=10; СЧЁТЕСЛИ(E1:E13;“=6”)=2
Matnli funksiyalar
ДЛСТР(matn) Matndagi belgilar sonini aniqlaydi ДЛСТР(“men”)=3, ДЛСТР(3,1415)=6
ЗАМЕНИТЬ(eski matn; qaysi o‘rindan;  nechtasi o‘rniga; yangi matn) Eski matnni belgilarini ko’rsatilgan joydan boshlab berilgan sondagi belgilarni yangisiga almashtiradi ЗАМЕНИТЬ(“Men”;3;1;“hr”)=“Mehr”;

ЗАМЕНИТЬ(“Men”;2;2;“uz”)=“Muz”;

45-rasmdan:

ЗАМЕНИТЬ(B4;3;2;”tin”)= “Oltin”

ЗНАЧЕН(matn) Matn ko’rinishidagi sonni songa o‘tkazadi ЗНАЧЕН(“1024,25”)=1024,25;

ЗНАЧЕН(“-5,04”)

ЛЕВСИМВ(matn; belgi soni) Matnning chap tomonidagi berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ЛЕВСИМВ(– 45765; 1)= “–”; ЛЕВСИМВ(“Gulnoza”; 3)= “Gul”; 45-rasmdan: ЛЕВСИМВ(B8; 3)=”Bod”
СЦЕПИТЬ(matn1; matn2; …) Bir nechta matnni bitta matnga o’tkazadi СЦЕПИТЬ(14; “-fevral”)=“14-fevral”;

СЦЕПИТЬ( “Bob”; “ur”)=“Bobur”

ПСТР(matn; boshlang’ich o’rin; belgilar soni) Matndan boshlang’ich o’rindan boshlab berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ПСТР(“Matonat”; 4; 3)=”ona”; ПСТР(“Zahiriddin”; 2; 4)=”ahir”; ПСТР(“Sheriyat”; 3; 2)=”er”

 

 

AH Dars davomida Excel funksiyalaridan foydalanish ko‘nikmasini hosil qilish uchun o‘quvchilar har xil mazmundagi sodda topshiriqlarni mustaqil bajarishlari maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:

Misollar

  1. A1:A5 kataklarga sonlar kiriting va yig`indisini B6 katakchada hisoblang.
  2. A1:D4 kataklarga sonlar kiriting  va  eng  kattasini B5 katakchga
  3. B3:C6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  o’rta   arfimetigini D5 katakchada toping.
  4. B2:E6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  eng  kichkinasini B5 katakchga
  5. A3 katakcha “Norton” so’zini kiriting   va  B4  katakchada “Nort” so’zini  hosil
  6. A2=”daftar”, A3=”-ruchka” so’zini kiriting  va  B4  katakchada  so’zlarni

AH Darsda guruxlar topshiriqlarni mustaqil bajarishadi. O‘qituvchi ularning ishlashini nazorat qilib boradi.

Mumkin qadar har bir gurux uchun 3 tadan 5 tagacha alohida misollar variantini tavsiya etish lozim. Misollarni yechish jarayonida o‘quvchilar qaysi fandagi tushuncha, ma’lumot yoki formulalardan foydalanishganini izohlab berishi fanlar integratsiyasi uchun muhimdir.

Hisoblash jarayonida o‘quvchilar e’tiborini katakcha, satr va ustun formatlarini o‘zgartira olishga qaratish maqsadga muvofiq bo‘ladi.

 

 

Gurux o’quvchilari kompyuterda mashiqlar bajargunga qadar b’osh qolgan o’quvchilar bilan birga “7-qadam” metodi o’ynaladi

 

1.U shunday narsaki, bizning darslarda usiz mavzuni tushuntirish qiyin.

 

  1. Uning katta yoki kichik turlari bor

 

  1. Undagi etti malakdan xosil bo’lar kamalak

 

  1. U qora rangni juda ko’p ishlatadi

 

  1. Uning yuqqa va qalin turlari bor

 

  1. U ko’proq to’rtburchak shakilda bo’ladi

 

  1. Uning natijasini olish uchun yo printer yo plotterni unga o’rtoq qilish kerak.(manitor)

 

 

 

 

 

 

 

She’riy topishmoqlar

 

  1. Ma’lumot tashir tinmay

Beminat xizmat qilar

Virus tushsa albatta,

Xordiqqa ruxsat so’rar

(fleshka)

 

  1. O’zim kichik bo’lsam-da

Kompyuter yuragiman

Men uning eng kerakli

Eng mitti bo’lagiman.

(mikroprosessor)

 

  1. Tarmoqning ishini,

Taminlovchi kompyuter

Men bo’lmasam tarmoqda

Ishing bitmaydi hech bir

(server)

 

Uyga vazifa:

 

  1. Darslikdagi 1-5-mashq.

 

  1. B,BO,BX

         Jadvalini to’ldirish

 

 

 

 

O’zbekiston  Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi

Andijon  viloyati xalq ta’limi boshqarmasi

Oltinko’l tuman  xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil etish bo’limiga qarashli 28-Davlat ixtisoslashtirilgan maktabining Informatika  fani o’qituvchisi

Ziyaitdinova Nodira Abdumajidovnaning

MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash

mavzusida tayyorlagan

 

(Informatika 8-sinf)

 

 

Andijon viloyati

Darsning texnologik xaritasi

Mavzu MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash
Maqsad va vazifalar Darsning maqsadi: o’quvchilarga MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash imkoniyatlarini ochib berish.

Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar  haqida bilim va ko’nikmalar berish.

Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga yo’naltirish.

Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.

O‘quv jarayonining mazmuni Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari. Matematik funksiyalar va ularning qo’llanishi. Mantiqiy funksiyalar va ularning qo’llanishi. Statistik funksiyalar  va ularning qo’llanishi. Matnli funksiyalar va ularning qo’llanishi.
O‘quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi Uslub: Ma’ruza va amaliyotning uyg‘unligi.

Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik gruhlarda ishlash.

Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar; tarqatma materiallar.

Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.

Nazorat: Og‘zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.

Baholash: Rag‘batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.

Kutiladigan natijalar O’quvchilar yangi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi. Ular Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar haqida bilim va qo’llash ko’nikmalarini egallaydilar.
Kelgusi rejalar (tahlil, o‘zgarishlar) O’qituvchi o’z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosuda keyingi darslariga  o‘zgarishlar kiritadi va rejalashtiradi.

 

 

Asosiy tushunchalar:

Matematik amallar, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar, matn funksiyalari.

 

 Darsning blok-chizmasi

  Dars bosqichlari Vaqt Usullar
1 Tashkiliy qism 5 minut  
2 O‘tilganlarni takrorlash 7 minut SJBSTMY
3 Yangi mavzu ustida ishlash 15 minut M, AH
4 Yangi mavzuni mustahkamlash 15 minut SJ, K, BST, MY
5 Uyga vazifa 3 minut  

 

 

 

 Uy vazifasini so‘rash.

 

  • Bugunga darsimizda “Ofarin”, “Rag’bat” va ”Bo’sh” kartochkalaridan foydalanamiz.

 

  • Eng to‘g‘ri javob va faol ishtirok uchun “Ofarin”,”  — 5 ball,

 

  • Biroz hatoga yo’l qoygan o’quvchilarga  “Rag’bat” – 4 ball,

 

  • Bilimida bo’shliqlar aniqlangan o’quvchilarga – ”Bo’sh” 3 ball qo‘yiladi.

 

(Qaysi gurux a’zosi to’g’ri javob bersa o’z guruxiga ball olib beradi va shu tariqa dars musobaqa usulida davom etaveradi.)

 

 

 

 

 

 

 

Darsning tashkiliy qismi Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning  quyidagi sozlari bilan boshlanadi:

 

       “Jismoniy va ma’naviy yetuk yoshlar-ezgu maqsadlarimizga yetishda tayanchimiz va suyanchimizdir! “

        Xurmatli o’quvchilar mana bizga nisbatan  Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning shunday ishonch bildirar ekan biz bunga javoban nima qilmog’imiz kerak. Albatta bunday ishonchni oqlash uchun birinchi navbatta yaxshi va chuqur bilimga ega bo’lmog’imiz shart.Mana bugungi kunda manaviy etuk va bilimli yoshlarni tarbiyalash uchun bir qancha ishlar olib borilmoqda bunga bir qancha chuqurlashtirilgan maktablarni ochilishini misol keltirishimiz mumkun. Misol uchun o’zimizning shaxrimizdagi Muhammad Yusuf nomidagi ona-tili va adabiyot faniga ixtisoslashtiringan maktab.

O’quvchilar mana endi darsimizni boshlasak. Bugungi darsimizda ta’limning noan’anaviy usullaridan “ musobaqa” usulidan foydalanamiz. Buning uchun o’quvchilarni ikki guruhga ajratib olamiz va guruxdan bir o’quvchini guruh sardori etib tanlaymiz.

O’quvchilar biz guruxlarni birini Al-Xorazmiy ikkinchisini Al-Farobiy guruxi deb atasak,menimcha bu nomlar bizning fanimizga ham to’g’ri kelsa kerak. Qani gurux sardorlari o’z guruhingiz nomini tanlab olishingiz va tanlangan nom dagi Allomamiz fanga qanday xissa qo’shganligi xaqida ma’lumot bersangiz.

Gurux sardorlari o’z guruxlariga nom tanlab oladi va bu allomalarimiz xaqida bilganlarini gapirib beradilar.

 

Al Xorazmiy-guruxi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Аl Хоrazmiy (780-850). Buyuk matematik, astronom, geograf.  Аl-Хоrazmiy yozgan asarlardan bizgacha 10 tasi yetib kelgan. Хоrazmiyning XII-аsrda lotin tiliga tarjima qilingan «Аrifmetika» аsari yеvropaliklarni Hind raqamlari , pozision o’nlik sanoq sistemasi bilan tanishtirdi va uning boshqa sanoq sistemalariga nisbatan afzalligini ko’rsatdi. Butun va kasr sonlar ustida amallar bajarish vа kvadrat ildiz chiqarish usulini keltirdi. Xorazmiy yozgan “Arifmetika traktatlari”, “Al jabr val muqobala”, “Tuzatilgan Ptolomey vatarlar jadvalidan chiqarish” kabi asarlarida arifmetik, algebraic va geometric materiallarni sistemalashtirdi.

 

 

Al Farobiy-guruxi

 

Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad ibn Uzlug’ Tarxon (IX-X asr) Farobiy taxallusi bilan  yashab ijod etgan. U bilish jarayonini ikki bosqich-aqliy bilish va hissiy bilishdan iborat bo’lib, ular o’zaro bog’liq, lekin biri boshqasisiz vujudga kelmasligini, bu bosqich axborotsiz shakillanmasligi, axborot esa bilishning asosini tashkil etuvchi element ekanligini takidlab o’tgan allomadir. Farobiy mantiq ilmi xaqida xam “Mantiq san’ati kishiga shunday qonunlar haqida ma’lumot beradiki- bu qonunlar vasitasida aql chiniqadi, inson sog’lom fikr yuritishga o’rganadi”

 

  1. Uy vazifasini so‘rash

O’tilganlarni qisqacha takrorlash quyidagicha amalga oshirish mumkin.

Biz bunda baxor faslidan yani gullagan daraxt usulidan foydalanamiz

“Bolalar mana hademay qishning sovvuq kunlari tugab biz orziqib kutgan baxor fasli ham kirib keladi. Xo’sh baxor fasli haqida kim nima diya oladi.(Bolalar baxorda kunlar isishi, daraxtlar gullashi…haqida gapiradi).

Mana sizlarning ro’parangizda gullagan daraxt u meva berishi uchun bialogiya fanidan bilamizki daraxtlarni changlatishimiz kerak. Mana bu qog’ozda o’z guruximiz daraxtini xosil qilamizda uni changlatamiz buning uchun biz asalari ro’lini o’ynashimiz kerak bo’ladi . Bilamizki asalari juda mexnatkash, bundan chiqdi biz ham mexnat qilishimiz kerak. Yani avval savollarga javob beramiz va kegin daraxt gullaridan uzib o’zimizning daraxtimizga joylaymiz.

Shu usul bilan o’quvchilarning o’tgan darslardagi bilimi takrorlanadi va o’quvchilar baxolanadi.

 

SJ

 

1.Birinchi electron jadvalning nomi.

2.Elektron jadvalning vazifalari.

3.Elektron jadvalning imkoniyatlari.

4.Excel dasturini ishga tushirish.

  1. Excel dasturini interfeysi.

6.Katakcha nomi.

7.Katakchaga kiritish mumkin bo’lgan ma’lumotlar turi.

8.Absolyut murojan nima?

9.Nisbiy murojat nima?

10.Excel2003 naqlida bitta varaqda nechtagacha varaq joylashtirish mumkin?

  1. Excel2003 naqlida ustun va satirlar soni nechta?

12.Exsel dasturi asosida tayyorlangan faylning kengaytmasi qanday?

13.Exsel dasturida qanday arifmetik amallar va belgilardan foudalanish mumkin

  1. Katakchaga ma’lumot kiritish

15.Excel dasturi birinchi marotaba nechanchi yilda yaratilgan

16.Son nima?

17.Formula nima?

18.Elektron jadvalda ustun va satr birlashmasi nima deb ataladi.

19.Katakchalar bloke daganda nimani tushunasiz.

  1. Katakchaga bir nechta satirni kiritish usuli

YMB

 

O‘quvchilarga qiziqarli bo‘lishi uchun ular bilan birgalikda mavzuni darslikdagi amaliy masalani hal qilish bilan boshlash maqsadga muvofiq. Bu mashq orqali murojaat, absolyut murojaat, ko‘paytirish kabi tushunchalar takrorlanadi. Shu bilan birga nusxa ko‘chirish, bezash kabi amallar bajarish ko‘nikmasi mustahkamlanadi.

M Excel elektron jadvali matematik formulalar bilan ishlash uchun keng imkoniyat ochib beradi. Shulardan biri funksiyalar to‘plamining mavjudligidir. Excel funksiyalar to‘plamida 400 dan ortiq funksiya bo‘lib, ular matematik, mantiqiy, statistik, matn, moliya va boshqa turlarga bo‘linadi. Ba’zi Excel funksiyalari imkoniyatlariga oid misollar darslikda yoritib berilgan.

 

Funksiyalarni formulalarda ishlatishning umumiy qoidasi quyidagilardan iborat:

  • har bir funksiya boshqa takrorlanmaydigan o‘z nomiga ega;
  • funksiyalarga murojaatda ularning nomidan keyin qavs ichida nuqtali vergul bilan ajralib turuvchi argumentlar ro‘yxati yoziladi.

Excel elektron jadvalidagi funksiyalarning ba’zilari bilan tanishtiramiz:

 

Matematik funksiyalar
Exceldagi nomi Bajaradigan vazifasi Misollar
ABS(son) Sonning absolyut qiymatini hisoblaydi ABS(–274)=274; ABS(48)=48; ABS(–1,23)=1,23; ABS(0)=0
ЗНАК(son) Son manfiy bo’lsa –1, 0 bo’lsa 0, musbat bo’lsa 1 qiymatga teng ЗНАК(–7,5)= –1; ЗНАК(0)= 0; ЗНАК(2011)= 1
КОРЕНЬ(son) Sonning kvadrat ildizini hisoblaydi КОРЕНЬ(4)=2; КОРЕНЬ(81)=9; КОРЕНЬ(0,04)=0,2
ОСТАТ(son; bo’luvchi) Sonni bo‘luvchiga bo’lgandagi qoldiqni hisoblaydi ОСТАТ(45;7)=3; ОСТАТ(15;3)=0;

ОСТАТ(-191;10)=9

СТЕПЕНЬ(son; daraja ko‘rsatkichi) Sonni darajaga ko‘taradi СТЕПЕНЬ(3;4)=81; СТЕПЕНЬ(2;10)=1024; СТЕПЕНЬ(‑1,7; 5)= – 14,1986
СУММ(son1; son2; …) Katakchalar blokidagi qiymatlarning yig‘indisini hisoblaydi СУММ(G4:G13)=330; СУММ(C4:C13; E4:E13)= 115 (46-rasm)
ЦЕЛОЕ(son) Kichik butun songacha yaxlitlaydi ЦЕЛОЕ(5,5)=5; ЦЕЛОЕ(–5,5)=–6
Mantiqiy funksiyalar
И(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning barchasining qiymati ROST bo‘lsa, (VA ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON И(500>5*100)=YOLG‘ON; И(5>1;99/3-1>31)=ROST;

46-rasmdan: И(C7+C8>G6)=YOLG‘ON; И(C4=E3; C4>=C7)=ROST

ИЛИ(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning birortasining qiymati ROST bo‘lsa, (YOKI ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON ИЛИ(SIN(500)>5)=YOLG‘ON; ИЛИ(0,5>=1/2; -1>31)=ROST;

46-rasmdan:

ИЛИ(C5=5; E13>=11)= YOLG‘ON; ИЛИ(C5=5; E12<=11)= ROST

ЕСЛИ(mantiqiy ifoda; ifoda1; ifoda2) (AGAR) funksiyasi qiymati mantiqiy ifoda qiymati ROST bo‘lsa ifoda1ga, yolg‘on bo‘lsa ifoda2 ga teng bo‘ladi ЕСЛИ(700/7-1>50; 1963; 1)=1963; ЕСЛИ(5*5=24; 0; 9+12)=21;

46-rasmdan:

ЕСЛИ(E12>G10;G10–E12; “BOBUR”)=BOBUR

Statistik funksiyalar
МАКС( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng katta qiymatini aniqlaydi МАКС(1; 2; –7)=2; 46-rasmdan:  МАКС(E4:E12; G13)=60
МИН( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng kichik qiymatini aniqlaydi МИН(1; 2; –7)= –7;

46-rasmdan:  МИН(E3:E13)=1

СРЗНАЧ(son1; son2;…) son1, son2, … larning o‘rta arifmetik qiymatini aniqlaydi СРЗНАЧ(1; 2; 6)= 3;

СРЗНАЧ(–1;–2; 6; 7; 0)= 5

СЧЁТЕСЛИ(blok; shart) Shartni qanoatlantiruvchi blokning bo’sh bo’lmagan katakchalari sonini sanaydi 46-rasmdan:  СЧЁТЕСЛИ(C1:C13;“=6”)=10; СЧЁТЕСЛИ(E1:E13;“=6”)=2
Matnli funksiyalar
ДЛСТР(matn) Matndagi belgilar sonini aniqlaydi ДЛСТР(“men”)=3, ДЛСТР(3,1415)=6
ЗАМЕНИТЬ(eski matn; qaysi o‘rindan;  nechtasi o‘rniga; yangi matn) Eski matnni belgilarini ko’rsatilgan joydan boshlab berilgan sondagi belgilarni yangisiga almashtiradi ЗАМЕНИТЬ(“Men”;3;1;“hr”)=“Mehr”;

ЗАМЕНИТЬ(“Men”;2;2;“uz”)=“Muz”;

45-rasmdan:

ЗАМЕНИТЬ(B4;3;2;”tin”)= “Oltin”

ЗНАЧЕН(matn) Matn ko’rinishidagi sonni songa o‘tkazadi ЗНАЧЕН(“1024,25”)=1024,25;

ЗНАЧЕН(“-5,04”)

ЛЕВСИМВ(matn; belgi soni) Matnning chap tomonidagi berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ЛЕВСИМВ(– 45765; 1)= “–”; ЛЕВСИМВ(“Gulnoza”; 3)= “Gul”; 45-rasmdan: ЛЕВСИМВ(B8; 3)=”Bod”
СЦЕПИТЬ(matn1; matn2; …) Bir nechta matnni bitta matnga o’tkazadi СЦЕПИТЬ(14; “-fevral”)=“14-fevral”;

СЦЕПИТЬ( “Bob”; “ur”)=“Bobur”

ПСТР(matn; boshlang’ich o’rin; belgilar soni) Matndan boshlang’ich o’rindan boshlab berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ПСТР(“Matonat”; 4; 3)=”ona”; ПСТР(“Zahiriddin”; 2; 4)=”ahir”; ПСТР(“Sheriyat”; 3; 2)=”er”

 

 

AH Dars davomida Excel funksiyalaridan foydalanish ko‘nikmasini hosil qilish uchun o‘quvchilar har xil mazmundagi sodda topshiriqlarni mustaqil bajarishlari maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:

Misollar

  1. A1:A5 kataklarga sonlar kiriting va yig`indisini B6 katakchada hisoblang.
  2. A1:D4 kataklarga sonlar kiriting  va  eng  kattasini B5 katakchga
  3. B3:C6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  o’rta   arfimetigini D5 katakchada toping.
  4. B2:E6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  eng  kichkinasini B5 katakchga
  5. A3 katakcha “Norton” so’zini kiriting   va  B4  katakchada “Nort” so’zini  hosil
  6. A2=”daftar”, A3=”-ruchka” so’zini kiriting  va  B4  katakchada  so’zlarni

AH Darsda guruxlar topshiriqlarni mustaqil bajarishadi. O‘qituvchi ularning ishlashini nazorat qilib boradi.

Mumkin qadar har bir gurux uchun 3 tadan 5 tagacha alohida misollar variantini tavsiya etish lozim. Misollarni yechish jarayonida o‘quvchilar qaysi fandagi tushuncha, ma’lumot yoki formulalardan foydalanishganini izohlab berishi fanlar integratsiyasi uchun muhimdir.

Hisoblash jarayonida o‘quvchilar e’tiborini katakcha, satr va ustun formatlarini o‘zgartira olishga qaratish maqsadga muvofiq bo‘ladi.

 

 

Gurux o’quvchilari kompyuterda mashiqlar bajargunga qadar b’osh qolgan o’quvchilar bilan birga “7-qadam” metodi o’ynaladi

 

1.U shunday narsaki, bizning darslarda usiz mavzuni tushuntirish qiyin.

 

  1. Uning katta yoki kichik turlari bor

 

  1. Undagi etti malakdan xosil bo’lar kamalak

 

  1. U qora rangni juda ko’p ishlatadi

 

  1. Uning yuqqa va qalin turlari bor

 

  1. U ko’proq to’rtburchak shakilda bo’ladi

 

  1. Uning natijasini olish uchun yo printer yo plotterni unga o’rtoq qilish kerak.(manitor)

 

 

 

 

 

 

 

She’riy topishmoqlar

 

  1. Ma’lumot tashir tinmay

Beminat xizmat qilar

Virus tushsa albatta,

Xordiqqa ruxsat so’rar

(fleshka)

 

  1. O’zim kichik bo’lsam-da

Kompyuter yuragiman

Men uning eng kerakli

Eng mitti bo’lagiman.

(mikroprosessor)

 

  1. Tarmoqning ishini,

Taminlovchi kompyuter

Men bo’lmasam tarmoqda

Ishing bitmaydi hech bir

(server)

 

Uyga vazifa:

 

  1. Darslikdagi 1-5-mashq.

 

  1. B,BO,BX

         Jadvalini to’ldirish

 

 

 

 

O’zbekiston  Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi

Andijon  viloyati xalq ta’limi boshqarmasi

Oltinko’l tuman  xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil etish bo’limiga qarashli 28-Davlat ixtisoslashtirilgan maktabining Informatika  fani o’qituvchisi

Ziyaitdinova Nodira Abdumajidovnaning

MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash

mavzusida tayyorlagan

 

(Informatika 8-sinf)

 

 

Andijon viloyati

Darsning texnologik xaritasi

Mavzu MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash
Maqsad va vazifalar Darsning maqsadi: o’quvchilarga MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash imkoniyatlarini ochib berish.

Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar  haqida bilim va ko’nikmalar berish.

Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga yo’naltirish.

Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.

O‘quv jarayonining mazmuni Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari. Matematik funksiyalar va ularning qo’llanishi. Mantiqiy funksiyalar va ularning qo’llanishi. Statistik funksiyalar  va ularning qo’llanishi. Matnli funksiyalar va ularning qo’llanishi.
O‘quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi Uslub: Ma’ruza va amaliyotning uyg‘unligi.

Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik gruhlarda ishlash.

Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar; tarqatma materiallar.

Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.

Nazorat: Og‘zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.

Baholash: Rag‘batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.

Kutiladigan natijalar O’quvchilar yangi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi. Ular Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar haqida bilim va qo’llash ko’nikmalarini egallaydilar.
Kelgusi rejalar (tahlil, o‘zgarishlar) O’qituvchi o’z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosuda keyingi darslariga  o‘zgarishlar kiritadi va rejalashtiradi.

 

 

Asosiy tushunchalar:

Matematik amallar, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar, matn funksiyalari.

 

 Darsning blok-chizmasi

  Dars bosqichlari Vaqt Usullar
1 Tashkiliy qism 5 minut  
2 O‘tilganlarni takrorlash 7 minut SJBSTMY
3 Yangi mavzu ustida ishlash 15 minut M, AH
4 Yangi mavzuni mustahkamlash 15 minut SJ, K, BST, MY
5 Uyga vazifa 3 minut  

 

 

 

 Uy vazifasini so‘rash.

 

  • Bugunga darsimizda “Ofarin”, “Rag’bat” va ”Bo’sh” kartochkalaridan foydalanamiz.

 

  • Eng to‘g‘ri javob va faol ishtirok uchun “Ofarin”,”  — 5 ball,

 

  • Biroz hatoga yo’l qoygan o’quvchilarga  “Rag’bat” – 4 ball,

 

  • Bilimida bo’shliqlar aniqlangan o’quvchilarga – ”Bo’sh” 3 ball qo‘yiladi.

 

(Qaysi gurux a’zosi to’g’ri javob bersa o’z guruxiga ball olib beradi va shu tariqa dars musobaqa usulida davom etaveradi.)

 

 

 

 

 

 

 

Darsning tashkiliy qismi Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning  quyidagi sozlari bilan boshlanadi:

 

       “Jismoniy va ma’naviy yetuk yoshlar-ezgu maqsadlarimizga yetishda tayanchimiz va suyanchimizdir! “

        Xurmatli o’quvchilar mana bizga nisbatan  Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning shunday ishonch bildirar ekan biz bunga javoban nima qilmog’imiz kerak. Albatta bunday ishonchni oqlash uchun birinchi navbatta yaxshi va chuqur bilimga ega bo’lmog’imiz shart.Mana bugungi kunda manaviy etuk va bilimli yoshlarni tarbiyalash uchun bir qancha ishlar olib borilmoqda bunga bir qancha chuqurlashtirilgan maktablarni ochilishini misol keltirishimiz mumkun. Misol uchun o’zimizning shaxrimizdagi Muhammad Yusuf nomidagi ona-tili va adabiyot faniga ixtisoslashtiringan maktab.

O’quvchilar mana endi darsimizni boshlasak. Bugungi darsimizda ta’limning noan’anaviy usullaridan “ musobaqa” usulidan foydalanamiz. Buning uchun o’quvchilarni ikki guruhga ajratib olamiz va guruxdan bir o’quvchini guruh sardori etib tanlaymiz.

O’quvchilar biz guruxlarni birini Al-Xorazmiy ikkinchisini Al-Farobiy guruxi deb atasak,menimcha bu nomlar bizning fanimizga ham to’g’ri kelsa kerak. Qani gurux sardorlari o’z guruhingiz nomini tanlab olishingiz va tanlangan nom dagi Allomamiz fanga qanday xissa qo’shganligi xaqida ma’lumot bersangiz.

Gurux sardorlari o’z guruxlariga nom tanlab oladi va bu allomalarimiz xaqida bilganlarini gapirib beradilar.

 

Al Xorazmiy-guruxi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Аl Хоrazmiy (780-850). Buyuk matematik, astronom, geograf.  Аl-Хоrazmiy yozgan asarlardan bizgacha 10 tasi yetib kelgan. Хоrazmiyning XII-аsrda lotin tiliga tarjima qilingan «Аrifmetika» аsari yеvropaliklarni Hind raqamlari , pozision o’nlik sanoq sistemasi bilan tanishtirdi va uning boshqa sanoq sistemalariga nisbatan afzalligini ko’rsatdi. Butun va kasr sonlar ustida amallar bajarish vа kvadrat ildiz chiqarish usulini keltirdi. Xorazmiy yozgan “Arifmetika traktatlari”, “Al jabr val muqobala”, “Tuzatilgan Ptolomey vatarlar jadvalidan chiqarish” kabi asarlarida arifmetik, algebraic va geometric materiallarni sistemalashtirdi.

 

 

Al Farobiy-guruxi

 

Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad ibn Uzlug’ Tarxon (IX-X asr) Farobiy taxallusi bilan  yashab ijod etgan. U bilish jarayonini ikki bosqich-aqliy bilish va hissiy bilishdan iborat bo’lib, ular o’zaro bog’liq, lekin biri boshqasisiz vujudga kelmasligini, bu bosqich axborotsiz shakillanmasligi, axborot esa bilishning asosini tashkil etuvchi element ekanligini takidlab o’tgan allomadir. Farobiy mantiq ilmi xaqida xam “Mantiq san’ati kishiga shunday qonunlar haqida ma’lumot beradiki- bu qonunlar vasitasida aql chiniqadi, inson sog’lom fikr yuritishga o’rganadi”

 

  1. Uy vazifasini so‘rash

O’tilganlarni qisqacha takrorlash quyidagicha amalga oshirish mumkin.

Biz bunda baxor faslidan yani gullagan daraxt usulidan foydalanamiz

“Bolalar mana hademay qishning sovvuq kunlari tugab biz orziqib kutgan baxor fasli ham kirib keladi. Xo’sh baxor fasli haqida kim nima diya oladi.(Bolalar baxorda kunlar isishi, daraxtlar gullashi…haqida gapiradi).

Mana sizlarning ro’parangizda gullagan daraxt u meva berishi uchun bialogiya fanidan bilamizki daraxtlarni changlatishimiz kerak. Mana bu qog’ozda o’z guruximiz daraxtini xosil qilamizda uni changlatamiz buning uchun biz asalari ro’lini o’ynashimiz kerak bo’ladi . Bilamizki asalari juda mexnatkash, bundan chiqdi biz ham mexnat qilishimiz kerak. Yani avval savollarga javob beramiz va kegin daraxt gullaridan uzib o’zimizning daraxtimizga joylaymiz.

Shu usul bilan o’quvchilarning o’tgan darslardagi bilimi takrorlanadi va o’quvchilar baxolanadi.

 

SJ

 

1.Birinchi electron jadvalning nomi.

2.Elektron jadvalning vazifalari.

3.Elektron jadvalning imkoniyatlari.

4.Excel dasturini ishga tushirish.

  1. Excel dasturini interfeysi.

6.Katakcha nomi.

7.Katakchaga kiritish mumkin bo’lgan ma’lumotlar turi.

8.Absolyut murojan nima?

9.Nisbiy murojat nima?

10.Excel2003 naqlida bitta varaqda nechtagacha varaq joylashtirish mumkin?

  1. Excel2003 naqlida ustun va satirlar soni nechta?

12.Exsel dasturi asosida tayyorlangan faylning kengaytmasi qanday?

13.Exsel dasturida qanday arifmetik amallar va belgilardan foudalanish mumkin

  1. Katakchaga ma’lumot kiritish

15.Excel dasturi birinchi marotaba nechanchi yilda yaratilgan

16.Son nima?

17.Formula nima?

18.Elektron jadvalda ustun va satr birlashmasi nima deb ataladi.

19.Katakchalar bloke daganda nimani tushunasiz.

  1. Katakchaga bir nechta satirni kiritish usuli

YMB

 

O‘quvchilarga qiziqarli bo‘lishi uchun ular bilan birgalikda mavzuni darslikdagi amaliy masalani hal qilish bilan boshlash maqsadga muvofiq. Bu mashq orqali murojaat, absolyut murojaat, ko‘paytirish kabi tushunchalar takrorlanadi. Shu bilan birga nusxa ko‘chirish, bezash kabi amallar bajarish ko‘nikmasi mustahkamlanadi.

M Excel elektron jadvali matematik formulalar bilan ishlash uchun keng imkoniyat ochib beradi. Shulardan biri funksiyalar to‘plamining mavjudligidir. Excel funksiyalar to‘plamida 400 dan ortiq funksiya bo‘lib, ular matematik, mantiqiy, statistik, matn, moliya va boshqa turlarga bo‘linadi. Ba’zi Excel funksiyalari imkoniyatlariga oid misollar darslikda yoritib berilgan.

 

Funksiyalarni formulalarda ishlatishning umumiy qoidasi quyidagilardan iborat:

  • har bir funksiya boshqa takrorlanmaydigan o‘z nomiga ega;
  • funksiyalarga murojaatda ularning nomidan keyin qavs ichida nuqtali vergul bilan ajralib turuvchi argumentlar ro‘yxati yoziladi.

Excel elektron jadvalidagi funksiyalarning ba’zilari bilan tanishtiramiz:

 

Matematik funksiyalar
Exceldagi nomi Bajaradigan vazifasi Misollar
ABS(son) Sonning absolyut qiymatini hisoblaydi ABS(–274)=274; ABS(48)=48; ABS(–1,23)=1,23; ABS(0)=0
ЗНАК(son) Son manfiy bo’lsa –1, 0 bo’lsa 0, musbat bo’lsa 1 qiymatga teng ЗНАК(–7,5)= –1; ЗНАК(0)= 0; ЗНАК(2011)= 1
КОРЕНЬ(son) Sonning kvadrat ildizini hisoblaydi КОРЕНЬ(4)=2; КОРЕНЬ(81)=9; КОРЕНЬ(0,04)=0,2
ОСТАТ(son; bo’luvchi) Sonni bo‘luvchiga bo’lgandagi qoldiqni hisoblaydi ОСТАТ(45;7)=3; ОСТАТ(15;3)=0;

ОСТАТ(-191;10)=9

СТЕПЕНЬ(son; daraja ko‘rsatkichi) Sonni darajaga ko‘taradi СТЕПЕНЬ(3;4)=81; СТЕПЕНЬ(2;10)=1024; СТЕПЕНЬ(‑1,7; 5)= – 14,1986
СУММ(son1; son2; …) Katakchalar blokidagi qiymatlarning yig‘indisini hisoblaydi СУММ(G4:G13)=330; СУММ(C4:C13; E4:E13)= 115 (46-rasm)
ЦЕЛОЕ(son) Kichik butun songacha yaxlitlaydi ЦЕЛОЕ(5,5)=5; ЦЕЛОЕ(–5,5)=–6
Mantiqiy funksiyalar
И(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning barchasining qiymati ROST bo‘lsa, (VA ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON И(500>5*100)=YOLG‘ON; И(5>1;99/3-1>31)=ROST;

46-rasmdan: И(C7+C8>G6)=YOLG‘ON; И(C4=E3; C4>=C7)=ROST

ИЛИ(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning birortasining qiymati ROST bo‘lsa, (YOKI ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON ИЛИ(SIN(500)>5)=YOLG‘ON; ИЛИ(0,5>=1/2; -1>31)=ROST;

46-rasmdan:

ИЛИ(C5=5; E13>=11)= YOLG‘ON; ИЛИ(C5=5; E12<=11)= ROST

ЕСЛИ(mantiqiy ifoda; ifoda1; ifoda2) (AGAR) funksiyasi qiymati mantiqiy ifoda qiymati ROST bo‘lsa ifoda1ga, yolg‘on bo‘lsa ifoda2 ga teng bo‘ladi ЕСЛИ(700/7-1>50; 1963; 1)=1963; ЕСЛИ(5*5=24; 0; 9+12)=21;

46-rasmdan:

ЕСЛИ(E12>G10;G10–E12; “BOBUR”)=BOBUR

Statistik funksiyalar
МАКС( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng katta qiymatini aniqlaydi МАКС(1; 2; –7)=2; 46-rasmdan:  МАКС(E4:E12; G13)=60
МИН( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng kichik qiymatini aniqlaydi МИН(1; 2; –7)= –7;

46-rasmdan:  МИН(E3:E13)=1

СРЗНАЧ(son1; son2;…) son1, son2, … larning o‘rta arifmetik qiymatini aniqlaydi СРЗНАЧ(1; 2; 6)= 3;

СРЗНАЧ(–1;–2; 6; 7; 0)= 5

СЧЁТЕСЛИ(blok; shart) Shartni qanoatlantiruvchi blokning bo’sh bo’lmagan katakchalari sonini sanaydi 46-rasmdan:  СЧЁТЕСЛИ(C1:C13;“=6”)=10; СЧЁТЕСЛИ(E1:E13;“=6”)=2
Matnli funksiyalar
ДЛСТР(matn) Matndagi belgilar sonini aniqlaydi ДЛСТР(“men”)=3, ДЛСТР(3,1415)=6
ЗАМЕНИТЬ(eski matn; qaysi o‘rindan;  nechtasi o‘rniga; yangi matn) Eski matnni belgilarini ko’rsatilgan joydan boshlab berilgan sondagi belgilarni yangisiga almashtiradi ЗАМЕНИТЬ(“Men”;3;1;“hr”)=“Mehr”;

ЗАМЕНИТЬ(“Men”;2;2;“uz”)=“Muz”;

45-rasmdan:

ЗАМЕНИТЬ(B4;3;2;”tin”)= “Oltin”

ЗНАЧЕН(matn) Matn ko’rinishidagi sonni songa o‘tkazadi ЗНАЧЕН(“1024,25”)=1024,25;

ЗНАЧЕН(“-5,04”)

ЛЕВСИМВ(matn; belgi soni) Matnning chap tomonidagi berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ЛЕВСИМВ(– 45765; 1)= “–”; ЛЕВСИМВ(“Gulnoza”; 3)= “Gul”; 45-rasmdan: ЛЕВСИМВ(B8; 3)=”Bod”
СЦЕПИТЬ(matn1; matn2; …) Bir nechta matnni bitta matnga o’tkazadi СЦЕПИТЬ(14; “-fevral”)=“14-fevral”;

СЦЕПИТЬ( “Bob”; “ur”)=“Bobur”

ПСТР(matn; boshlang’ich o’rin; belgilar soni) Matndan boshlang’ich o’rindan boshlab berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ПСТР(“Matonat”; 4; 3)=”ona”; ПСТР(“Zahiriddin”; 2; 4)=”ahir”; ПСТР(“Sheriyat”; 3; 2)=”er”

 

 

AH Dars davomida Excel funksiyalaridan foydalanish ko‘nikmasini hosil qilish uchun o‘quvchilar har xil mazmundagi sodda topshiriqlarni mustaqil bajarishlari maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:

Misollar

  1. A1:A5 kataklarga sonlar kiriting va yig`indisini B6 katakchada hisoblang.
  2. A1:D4 kataklarga sonlar kiriting  va  eng  kattasini B5 katakchga
  3. B3:C6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  o’rta   arfimetigini D5 katakchada toping.
  4. B2:E6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  eng  kichkinasini B5 katakchga
  5. A3 katakcha “Norton” so’zini kiriting   va  B4  katakchada “Nort” so’zini  hosil
  6. A2=”daftar”, A3=”-ruchka” so’zini kiriting  va  B4  katakchada  so’zlarni

AH Darsda guruxlar topshiriqlarni mustaqil bajarishadi. O‘qituvchi ularning ishlashini nazorat qilib boradi.

Mumkin qadar har bir gurux uchun 3 tadan 5 tagacha alohida misollar variantini tavsiya etish lozim. Misollarni yechish jarayonida o‘quvchilar qaysi fandagi tushuncha, ma’lumot yoki formulalardan foydalanishganini izohlab berishi fanlar integratsiyasi uchun muhimdir.

Hisoblash jarayonida o‘quvchilar e’tiborini katakcha, satr va ustun formatlarini o‘zgartira olishga qaratish maqsadga muvofiq bo‘ladi.

 

 

Gurux o’quvchilari kompyuterda mashiqlar bajargunga qadar b’osh qolgan o’quvchilar bilan birga “7-qadam” metodi o’ynaladi

 

1.U shunday narsaki, bizning darslarda usiz mavzuni tushuntirish qiyin.

 

  1. Uning katta yoki kichik turlari bor

 

  1. Undagi etti malakdan xosil bo’lar kamalak

 

  1. U qora rangni juda ko’p ishlatadi

 

  1. Uning yuqqa va qalin turlari bor

 

  1. U ko’proq to’rtburchak shakilda bo’ladi

 

  1. Uning natijasini olish uchun yo printer yo plotterni unga o’rtoq qilish kerak.(manitor)

 

 

 

 

 

 

 

She’riy topishmoqlar

 

  1. Ma’lumot tashir tinmay

Beminat xizmat qilar

Virus tushsa albatta,

Xordiqqa ruxsat so’rar

(fleshka)

 

  1. O’zim kichik bo’lsam-da

Kompyuter yuragiman

Men uning eng kerakli

Eng mitti bo’lagiman.

(mikroprosessor)

 

  1. Tarmoqning ishini,

Taminlovchi kompyuter

Men bo’lmasam tarmoqda

Ishing bitmaydi hech bir

(server)

 

Uyga vazifa:

 

  1. Darslikdagi 1-5-mashq.

 

  1. B,BO,BX

         Jadvalini to’ldirish

 

 

 

 

O’zbekiston  Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi

Andijon  viloyati xalq ta’limi boshqarmasi

Oltinko’l tuman  xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil etish bo’limiga qarashli 28-Davlat ixtisoslashtirilgan maktabining Informatika  fani o’qituvchisi

Ziyaitdinova Nodira Abdumajidovnaning

MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash

mavzusida tayyorlagan

 

(Informatika 8-sinf)

 

 

Andijon viloyati

Darsning texnologik xaritasi

Mavzu MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash
Maqsad va vazifalar Darsning maqsadi: o’quvchilarga MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash imkoniyatlarini ochib berish.

Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar  haqida bilim va ko’nikmalar berish.

Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga yo’naltirish.

Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.

O‘quv jarayonining mazmuni Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari. Matematik funksiyalar va ularning qo’llanishi. Mantiqiy funksiyalar va ularning qo’llanishi. Statistik funksiyalar  va ularning qo’llanishi. Matnli funksiyalar va ularning qo’llanishi.
O‘quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi Uslub: Ma’ruza va amaliyotning uyg‘unligi.

Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik gruhlarda ishlash.

Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar; tarqatma materiallar.

Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.

Nazorat: Og‘zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.

Baholash: Rag‘batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.

Kutiladigan natijalar O’quvchilar yangi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi. Ular Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar haqida bilim va qo’llash ko’nikmalarini egallaydilar.
Kelgusi rejalar (tahlil, o‘zgarishlar) O’qituvchi o’z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosuda keyingi darslariga  o‘zgarishlar kiritadi va rejalashtiradi.

 

 

Asosiy tushunchalar:

Matematik amallar, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar, matn funksiyalari.

 

 Darsning blok-chizmasi

  Dars bosqichlari Vaqt Usullar
1 Tashkiliy qism 5 minut  
2 O‘tilganlarni takrorlash 7 minut SJBSTMY
3 Yangi mavzu ustida ishlash 15 minut M, AH
4 Yangi mavzuni mustahkamlash 15 minut SJ, K, BST, MY
5 Uyga vazifa 3 minut  

 

 

 

 Uy vazifasini so‘rash.

 

  • Bugunga darsimizda “Ofarin”, “Rag’bat” va ”Bo’sh” kartochkalaridan foydalanamiz.

 

  • Eng to‘g‘ri javob va faol ishtirok uchun “Ofarin”,”  — 5 ball,

 

  • Biroz hatoga yo’l qoygan o’quvchilarga  “Rag’bat” – 4 ball,

 

  • Bilimida bo’shliqlar aniqlangan o’quvchilarga – ”Bo’sh” 3 ball qo‘yiladi.

 

(Qaysi gurux a’zosi to’g’ri javob bersa o’z guruxiga ball olib beradi va shu tariqa dars musobaqa usulida davom etaveradi.)

 

 

 

 

 

 

 

Darsning tashkiliy qismi Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning  quyidagi sozlari bilan boshlanadi:

 

       “Jismoniy va ma’naviy yetuk yoshlar-ezgu maqsadlarimizga yetishda tayanchimiz va suyanchimizdir! “

        Xurmatli o’quvchilar mana bizga nisbatan  Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning shunday ishonch bildirar ekan biz bunga javoban nima qilmog’imiz kerak. Albatta bunday ishonchni oqlash uchun birinchi navbatta yaxshi va chuqur bilimga ega bo’lmog’imiz shart.Mana bugungi kunda manaviy etuk va bilimli yoshlarni tarbiyalash uchun bir qancha ishlar olib borilmoqda bunga bir qancha chuqurlashtirilgan maktablarni ochilishini misol keltirishimiz mumkun. Misol uchun o’zimizning shaxrimizdagi Muhammad Yusuf nomidagi ona-tili va adabiyot faniga ixtisoslashtiringan maktab.

O’quvchilar mana endi darsimizni boshlasak. Bugungi darsimizda ta’limning noan’anaviy usullaridan “ musobaqa” usulidan foydalanamiz. Buning uchun o’quvchilarni ikki guruhga ajratib olamiz va guruxdan bir o’quvchini guruh sardori etib tanlaymiz.

O’quvchilar biz guruxlarni birini Al-Xorazmiy ikkinchisini Al-Farobiy guruxi deb atasak,menimcha bu nomlar bizning fanimizga ham to’g’ri kelsa kerak. Qani gurux sardorlari o’z guruhingiz nomini tanlab olishingiz va tanlangan nom dagi Allomamiz fanga qanday xissa qo’shganligi xaqida ma’lumot bersangiz.

Gurux sardorlari o’z guruxlariga nom tanlab oladi va bu allomalarimiz xaqida bilganlarini gapirib beradilar.

 

Al Xorazmiy-guruxi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Аl Хоrazmiy (780-850). Buyuk matematik, astronom, geograf.  Аl-Хоrazmiy yozgan asarlardan bizgacha 10 tasi yetib kelgan. Хоrazmiyning XII-аsrda lotin tiliga tarjima qilingan «Аrifmetika» аsari yеvropaliklarni Hind raqamlari , pozision o’nlik sanoq sistemasi bilan tanishtirdi va uning boshqa sanoq sistemalariga nisbatan afzalligini ko’rsatdi. Butun va kasr sonlar ustida amallar bajarish vа kvadrat ildiz chiqarish usulini keltirdi. Xorazmiy yozgan “Arifmetika traktatlari”, “Al jabr val muqobala”, “Tuzatilgan Ptolomey vatarlar jadvalidan chiqarish” kabi asarlarida arifmetik, algebraic va geometric materiallarni sistemalashtirdi.

 

 

Al Farobiy-guruxi

 

Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad ibn Uzlug’ Tarxon (IX-X asr) Farobiy taxallusi bilan  yashab ijod etgan. U bilish jarayonini ikki bosqich-aqliy bilish va hissiy bilishdan iborat bo’lib, ular o’zaro bog’liq, lekin biri boshqasisiz vujudga kelmasligini, bu bosqich axborotsiz shakillanmasligi, axborot esa bilishning asosini tashkil etuvchi element ekanligini takidlab o’tgan allomadir. Farobiy mantiq ilmi xaqida xam “Mantiq san’ati kishiga shunday qonunlar haqida ma’lumot beradiki- bu qonunlar vasitasida aql chiniqadi, inson sog’lom fikr yuritishga o’rganadi”

 

  1. Uy vazifasini so‘rash

O’tilganlarni qisqacha takrorlash quyidagicha amalga oshirish mumkin.

Biz bunda baxor faslidan yani gullagan daraxt usulidan foydalanamiz

“Bolalar mana hademay qishning sovvuq kunlari tugab biz orziqib kutgan baxor fasli ham kirib keladi. Xo’sh baxor fasli haqida kim nima diya oladi.(Bolalar baxorda kunlar isishi, daraxtlar gullashi…haqida gapiradi).

Mana sizlarning ro’parangizda gullagan daraxt u meva berishi uchun bialogiya fanidan bilamizki daraxtlarni changlatishimiz kerak. Mana bu qog’ozda o’z guruximiz daraxtini xosil qilamizda uni changlatamiz buning uchun biz asalari ro’lini o’ynashimiz kerak bo’ladi . Bilamizki asalari juda mexnatkash, bundan chiqdi biz ham mexnat qilishimiz kerak. Yani avval savollarga javob beramiz va kegin daraxt gullaridan uzib o’zimizning daraxtimizga joylaymiz.

Shu usul bilan o’quvchilarning o’tgan darslardagi bilimi takrorlanadi va o’quvchilar baxolanadi.

 

SJ

 

1.Birinchi electron jadvalning nomi.

2.Elektron jadvalning vazifalari.

3.Elektron jadvalning imkoniyatlari.

4.Excel dasturini ishga tushirish.

  1. Excel dasturini interfeysi.

6.Katakcha nomi.

7.Katakchaga kiritish mumkin bo’lgan ma’lumotlar turi.

8.Absolyut murojan nima?

9.Nisbiy murojat nima?

10.Excel2003 naqlida bitta varaqda nechtagacha varaq joylashtirish mumkin?

  1. Excel2003 naqlida ustun va satirlar soni nechta?

12.Exsel dasturi asosida tayyorlangan faylning kengaytmasi qanday?

13.Exsel dasturida qanday arifmetik amallar va belgilardan foudalanish mumkin

  1. Katakchaga ma’lumot kiritish

15.Excel dasturi birinchi marotaba nechanchi yilda yaratilgan

16.Son nima?

17.Formula nima?

18.Elektron jadvalda ustun va satr birlashmasi nima deb ataladi.

19.Katakchalar bloke daganda nimani tushunasiz.

  1. Katakchaga bir nechta satirni kiritish usuli

YMB

 

O‘quvchilarga qiziqarli bo‘lishi uchun ular bilan birgalikda mavzuni darslikdagi amaliy masalani hal qilish bilan boshlash maqsadga muvofiq. Bu mashq orqali murojaat, absolyut murojaat, ko‘paytirish kabi tushunchalar takrorlanadi. Shu bilan birga nusxa ko‘chirish, bezash kabi amallar bajarish ko‘nikmasi mustahkamlanadi.

M Excel elektron jadvali matematik formulalar bilan ishlash uchun keng imkoniyat ochib beradi. Shulardan biri funksiyalar to‘plamining mavjudligidir. Excel funksiyalar to‘plamida 400 dan ortiq funksiya bo‘lib, ular matematik, mantiqiy, statistik, matn, moliya va boshqa turlarga bo‘linadi. Ba’zi Excel funksiyalari imkoniyatlariga oid misollar darslikda yoritib berilgan.

 

Funksiyalarni formulalarda ishlatishning umumiy qoidasi quyidagilardan iborat:

  • har bir funksiya boshqa takrorlanmaydigan o‘z nomiga ega;
  • funksiyalarga murojaatda ularning nomidan keyin qavs ichida nuqtali vergul bilan ajralib turuvchi argumentlar ro‘yxati yoziladi.

Excel elektron jadvalidagi funksiyalarning ba’zilari bilan tanishtiramiz:

 

Matematik funksiyalar
Exceldagi nomi Bajaradigan vazifasi Misollar
ABS(son) Sonning absolyut qiymatini hisoblaydi ABS(–274)=274; ABS(48)=48; ABS(–1,23)=1,23; ABS(0)=0
ЗНАК(son) Son manfiy bo’lsa –1, 0 bo’lsa 0, musbat bo’lsa 1 qiymatga teng ЗНАК(–7,5)= –1; ЗНАК(0)= 0; ЗНАК(2011)= 1
КОРЕНЬ(son) Sonning kvadrat ildizini hisoblaydi КОРЕНЬ(4)=2; КОРЕНЬ(81)=9; КОРЕНЬ(0,04)=0,2
ОСТАТ(son; bo’luvchi) Sonni bo‘luvchiga bo’lgandagi qoldiqni hisoblaydi ОСТАТ(45;7)=3; ОСТАТ(15;3)=0;

ОСТАТ(-191;10)=9

СТЕПЕНЬ(son; daraja ko‘rsatkichi) Sonni darajaga ko‘taradi СТЕПЕНЬ(3;4)=81; СТЕПЕНЬ(2;10)=1024; СТЕПЕНЬ(‑1,7; 5)= – 14,1986
СУММ(son1; son2; …) Katakchalar blokidagi qiymatlarning yig‘indisini hisoblaydi СУММ(G4:G13)=330; СУММ(C4:C13; E4:E13)= 115 (46-rasm)
ЦЕЛОЕ(son) Kichik butun songacha yaxlitlaydi ЦЕЛОЕ(5,5)=5; ЦЕЛОЕ(–5,5)=–6
Mantiqiy funksiyalar
И(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning barchasining qiymati ROST bo‘lsa, (VA ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON И(500>5*100)=YOLG‘ON; И(5>1;99/3-1>31)=ROST;

46-rasmdan: И(C7+C8>G6)=YOLG‘ON; И(C4=E3; C4>=C7)=ROST

ИЛИ(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning birortasining qiymati ROST bo‘lsa, (YOKI ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON ИЛИ(SIN(500)>5)=YOLG‘ON; ИЛИ(0,5>=1/2; -1>31)=ROST;

46-rasmdan:

ИЛИ(C5=5; E13>=11)= YOLG‘ON; ИЛИ(C5=5; E12<=11)= ROST

ЕСЛИ(mantiqiy ifoda; ifoda1; ifoda2) (AGAR) funksiyasi qiymati mantiqiy ifoda qiymati ROST bo‘lsa ifoda1ga, yolg‘on bo‘lsa ifoda2 ga teng bo‘ladi ЕСЛИ(700/7-1>50; 1963; 1)=1963; ЕСЛИ(5*5=24; 0; 9+12)=21;

46-rasmdan:

ЕСЛИ(E12>G10;G10–E12; “BOBUR”)=BOBUR

Statistik funksiyalar
МАКС( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng katta qiymatini aniqlaydi МАКС(1; 2; –7)=2; 46-rasmdan:  МАКС(E4:E12; G13)=60
МИН( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng kichik qiymatini aniqlaydi МИН(1; 2; –7)= –7;

46-rasmdan:  МИН(E3:E13)=1

СРЗНАЧ(son1; son2;…) son1, son2, … larning o‘rta arifmetik qiymatini aniqlaydi СРЗНАЧ(1; 2; 6)= 3;

СРЗНАЧ(–1;–2; 6; 7; 0)= 5

СЧЁТЕСЛИ(blok; shart) Shartni qanoatlantiruvchi blokning bo’sh bo’lmagan katakchalari sonini sanaydi 46-rasmdan:  СЧЁТЕСЛИ(C1:C13;“=6”)=10; СЧЁТЕСЛИ(E1:E13;“=6”)=2
Matnli funksiyalar
ДЛСТР(matn) Matndagi belgilar sonini aniqlaydi ДЛСТР(“men”)=3, ДЛСТР(3,1415)=6
ЗАМЕНИТЬ(eski matn; qaysi o‘rindan;  nechtasi o‘rniga; yangi matn) Eski matnni belgilarini ko’rsatilgan joydan boshlab berilgan sondagi belgilarni yangisiga almashtiradi ЗАМЕНИТЬ(“Men”;3;1;“hr”)=“Mehr”;

ЗАМЕНИТЬ(“Men”;2;2;“uz”)=“Muz”;

45-rasmdan:

ЗАМЕНИТЬ(B4;3;2;”tin”)= “Oltin”

ЗНАЧЕН(matn) Matn ko’rinishidagi sonni songa o‘tkazadi ЗНАЧЕН(“1024,25”)=1024,25;

ЗНАЧЕН(“-5,04”)

ЛЕВСИМВ(matn; belgi soni) Matnning chap tomonidagi berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ЛЕВСИМВ(– 45765; 1)= “–”; ЛЕВСИМВ(“Gulnoza”; 3)= “Gul”; 45-rasmdan: ЛЕВСИМВ(B8; 3)=”Bod”
СЦЕПИТЬ(matn1; matn2; …) Bir nechta matnni bitta matnga o’tkazadi СЦЕПИТЬ(14; “-fevral”)=“14-fevral”;

СЦЕПИТЬ( “Bob”; “ur”)=“Bobur”

ПСТР(matn; boshlang’ich o’rin; belgilar soni) Matndan boshlang’ich o’rindan boshlab berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ПСТР(“Matonat”; 4; 3)=”ona”; ПСТР(“Zahiriddin”; 2; 4)=”ahir”; ПСТР(“Sheriyat”; 3; 2)=”er”

 

 

AH Dars davomida Excel funksiyalaridan foydalanish ko‘nikmasini hosil qilish uchun o‘quvchilar har xil mazmundagi sodda topshiriqlarni mustaqil bajarishlari maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:

Misollar

  1. A1:A5 kataklarga sonlar kiriting va yig`indisini B6 katakchada hisoblang.
  2. A1:D4 kataklarga sonlar kiriting  va  eng  kattasini B5 katakchga
  3. B3:C6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  o’rta   arfimetigini D5 katakchada toping.
  4. B2:E6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  eng  kichkinasini B5 katakchga
  5. A3 katakcha “Norton” so’zini kiriting   va  B4  katakchada “Nort” so’zini  hosil
  6. A2=”daftar”, A3=”-ruchka” so’zini kiriting  va  B4  katakchada  so’zlarni

AH Darsda guruxlar topshiriqlarni mustaqil bajarishadi. O‘qituvchi ularning ishlashini nazorat qilib boradi.

Mumkin qadar har bir gurux uchun 3 tadan 5 tagacha alohida misollar variantini tavsiya etish lozim. Misollarni yechish jarayonida o‘quvchilar qaysi fandagi tushuncha, ma’lumot yoki formulalardan foydalanishganini izohlab berishi fanlar integratsiyasi uchun muhimdir.

Hisoblash jarayonida o‘quvchilar e’tiborini katakcha, satr va ustun formatlarini o‘zgartira olishga qaratish maqsadga muvofiq bo‘ladi.

 

 

Gurux o’quvchilari kompyuterda mashiqlar bajargunga qadar b’osh qolgan o’quvchilar bilan birga “7-qadam” metodi o’ynaladi

 

1.U shunday narsaki, bizning darslarda usiz mavzuni tushuntirish qiyin.

 

  1. Uning katta yoki kichik turlari bor

 

  1. Undagi etti malakdan xosil bo’lar kamalak

 

  1. U qora rangni juda ko’p ishlatadi

 

  1. Uning yuqqa va qalin turlari bor

 

  1. U ko’proq to’rtburchak shakilda bo’ladi

 

  1. Uning natijasini olish uchun yo printer yo plotterni unga o’rtoq qilish kerak.(manitor)

 

 

 

 

 

 

 

She’riy topishmoqlar

 

  1. Ma’lumot tashir tinmay

Beminat xizmat qilar

Virus tushsa albatta,

Xordiqqa ruxsat so’rar

(fleshka)

 

  1. O’zim kichik bo’lsam-da

Kompyuter yuragiman

Men uning eng kerakli

Eng mitti bo’lagiman.

(mikroprosessor)

 

  1. Tarmoqning ishini,

Taminlovchi kompyuter

Men bo’lmasam tarmoqda

Ishing bitmaydi hech bir

(server)

 

Uyga vazifa:

 

  1. Darslikdagi 1-5-mashq.

 

  1. B,BO,BX

         Jadvalini to’ldirish

 

 

 

 

O’zbekiston  Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi

Andijon  viloyati xalq ta’limi boshqarmasi

Oltinko’l tuman  xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil etish bo’limiga qarashli 28-Davlat ixtisoslashtirilgan maktabining Informatika  fani o’qituvchisi

Ziyaitdinova Nodira Abdumajidovnaning

MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash

mavzusida tayyorlagan

 

(Informatika 8-sinf)

 

 

Andijon viloyati

Darsning texnologik xaritasi

Mavzu MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash
Maqsad va vazifalar Darsning maqsadi: o’quvchilarga MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash imkoniyatlarini ochib berish.

Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar  haqida bilim va ko’nikmalar berish.

Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga yo’naltirish.

Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.

O‘quv jarayonining mazmuni Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari. Matematik funksiyalar va ularning qo’llanishi. Mantiqiy funksiyalar va ularning qo’llanishi. Statistik funksiyalar  va ularning qo’llanishi. Matnli funksiyalar va ularning qo’llanishi.
O‘quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi Uslub: Ma’ruza va amaliyotning uyg‘unligi.

Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik gruhlarda ishlash.

Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar; tarqatma materiallar.

Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.

Nazorat: Og‘zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.

Baholash: Rag‘batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.

Kutiladigan natijalar O’quvchilar yangi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi. Ular Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar haqida bilim va qo’llash ko’nikmalarini egallaydilar.
Kelgusi rejalar (tahlil, o‘zgarishlar) O’qituvchi o’z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosuda keyingi darslariga  o‘zgarishlar kiritadi va rejalashtiradi.

 

 

Asosiy tushunchalar:

Matematik amallar, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar, matn funksiyalari.

 

 Darsning blok-chizmasi

  Dars bosqichlari Vaqt Usullar
1 Tashkiliy qism 5 minut  
2 O‘tilganlarni takrorlash 7 minut SJBSTMY
3 Yangi mavzu ustida ishlash 15 minut M, AH
4 Yangi mavzuni mustahkamlash 15 minut SJ, K, BST, MY
5 Uyga vazifa 3 minut  

 

 

 

 Uy vazifasini so‘rash.

 

  • Bugunga darsimizda “Ofarin”, “Rag’bat” va ”Bo’sh” kartochkalaridan foydalanamiz.

 

  • Eng to‘g‘ri javob va faol ishtirok uchun “Ofarin”,”  — 5 ball,

 

  • Biroz hatoga yo’l qoygan o’quvchilarga  “Rag’bat” – 4 ball,

 

  • Bilimida bo’shliqlar aniqlangan o’quvchilarga – ”Bo’sh” 3 ball qo‘yiladi.

 

(Qaysi gurux a’zosi to’g’ri javob bersa o’z guruxiga ball olib beradi va shu tariqa dars musobaqa usulida davom etaveradi.)

 

 

 

 

 

 

 

Darsning tashkiliy qismi Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning  quyidagi sozlari bilan boshlanadi:

 

       “Jismoniy va ma’naviy yetuk yoshlar-ezgu maqsadlarimizga yetishda tayanchimiz va suyanchimizdir! “

        Xurmatli o’quvchilar mana bizga nisbatan  Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning shunday ishonch bildirar ekan biz bunga javoban nima qilmog’imiz kerak. Albatta bunday ishonchni oqlash uchun birinchi navbatta yaxshi va chuqur bilimga ega bo’lmog’imiz shart.Mana bugungi kunda manaviy etuk va bilimli yoshlarni tarbiyalash uchun bir qancha ishlar olib borilmoqda bunga bir qancha chuqurlashtirilgan maktablarni ochilishini misol keltirishimiz mumkun. Misol uchun o’zimizning shaxrimizdagi Muhammad Yusuf nomidagi ona-tili va adabiyot faniga ixtisoslashtiringan maktab.

O’quvchilar mana endi darsimizni boshlasak. Bugungi darsimizda ta’limning noan’anaviy usullaridan “ musobaqa” usulidan foydalanamiz. Buning uchun o’quvchilarni ikki guruhga ajratib olamiz va guruxdan bir o’quvchini guruh sardori etib tanlaymiz.

O’quvchilar biz guruxlarni birini Al-Xorazmiy ikkinchisini Al-Farobiy guruxi deb atasak,menimcha bu nomlar bizning fanimizga ham to’g’ri kelsa kerak. Qani gurux sardorlari o’z guruhingiz nomini tanlab olishingiz va tanlangan nom dagi Allomamiz fanga qanday xissa qo’shganligi xaqida ma’lumot bersangiz.

Gurux sardorlari o’z guruxlariga nom tanlab oladi va bu allomalarimiz xaqida bilganlarini gapirib beradilar.

 

Al Xorazmiy-guruxi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Аl Хоrazmiy (780-850). Buyuk matematik, astronom, geograf.  Аl-Хоrazmiy yozgan asarlardan bizgacha 10 tasi yetib kelgan. Хоrazmiyning XII-аsrda lotin tiliga tarjima qilingan «Аrifmetika» аsari yеvropaliklarni Hind raqamlari , pozision o’nlik sanoq sistemasi bilan tanishtirdi va uning boshqa sanoq sistemalariga nisbatan afzalligini ko’rsatdi. Butun va kasr sonlar ustida amallar bajarish vа kvadrat ildiz chiqarish usulini keltirdi. Xorazmiy yozgan “Arifmetika traktatlari”, “Al jabr val muqobala”, “Tuzatilgan Ptolomey vatarlar jadvalidan chiqarish” kabi asarlarida arifmetik, algebraic va geometric materiallarni sistemalashtirdi.

 

 

Al Farobiy-guruxi

 

Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad ibn Uzlug’ Tarxon (IX-X asr) Farobiy taxallusi bilan  yashab ijod etgan. U bilish jarayonini ikki bosqich-aqliy bilish va hissiy bilishdan iborat bo’lib, ular o’zaro bog’liq, lekin biri boshqasisiz vujudga kelmasligini, bu bosqich axborotsiz shakillanmasligi, axborot esa bilishning asosini tashkil etuvchi element ekanligini takidlab o’tgan allomadir. Farobiy mantiq ilmi xaqida xam “Mantiq san’ati kishiga shunday qonunlar haqida ma’lumot beradiki- bu qonunlar vasitasida aql chiniqadi, inson sog’lom fikr yuritishga o’rganadi”

 

  1. Uy vazifasini so‘rash

O’tilganlarni qisqacha takrorlash quyidagicha amalga oshirish mumkin.

Biz bunda baxor faslidan yani gullagan daraxt usulidan foydalanamiz

“Bolalar mana hademay qishning sovvuq kunlari tugab biz orziqib kutgan baxor fasli ham kirib keladi. Xo’sh baxor fasli haqida kim nima diya oladi.(Bolalar baxorda kunlar isishi, daraxtlar gullashi…haqida gapiradi).

Mana sizlarning ro’parangizda gullagan daraxt u meva berishi uchun bialogiya fanidan bilamizki daraxtlarni changlatishimiz kerak. Mana bu qog’ozda o’z guruximiz daraxtini xosil qilamizda uni changlatamiz buning uchun biz asalari ro’lini o’ynashimiz kerak bo’ladi . Bilamizki asalari juda mexnatkash, bundan chiqdi biz ham mexnat qilishimiz kerak. Yani avval savollarga javob beramiz va kegin daraxt gullaridan uzib o’zimizning daraxtimizga joylaymiz.

Shu usul bilan o’quvchilarning o’tgan darslardagi bilimi takrorlanadi va o’quvchilar baxolanadi.

 

SJ

 

1.Birinchi electron jadvalning nomi.

2.Elektron jadvalning vazifalari.

3.Elektron jadvalning imkoniyatlari.

4.Excel dasturini ishga tushirish.

  1. Excel dasturini interfeysi.

6.Katakcha nomi.

7.Katakchaga kiritish mumkin bo’lgan ma’lumotlar turi.

8.Absolyut murojan nima?

9.Nisbiy murojat nima?

10.Excel2003 naqlida bitta varaqda nechtagacha varaq joylashtirish mumkin?

  1. Excel2003 naqlida ustun va satirlar soni nechta?

12.Exsel dasturi asosida tayyorlangan faylning kengaytmasi qanday?

13.Exsel dasturida qanday arifmetik amallar va belgilardan foudalanish mumkin

  1. Katakchaga ma’lumot kiritish

15.Excel dasturi birinchi marotaba nechanchi yilda yaratilgan

16.Son nima?

17.Formula nima?

18.Elektron jadvalda ustun va satr birlashmasi nima deb ataladi.

19.Katakchalar bloke daganda nimani tushunasiz.

  1. Katakchaga bir nechta satirni kiritish usuli

YMB

 

O‘quvchilarga qiziqarli bo‘lishi uchun ular bilan birgalikda mavzuni darslikdagi amaliy masalani hal qilish bilan boshlash maqsadga muvofiq. Bu mashq orqali murojaat, absolyut murojaat, ko‘paytirish kabi tushunchalar takrorlanadi. Shu bilan birga nusxa ko‘chirish, bezash kabi amallar bajarish ko‘nikmasi mustahkamlanadi.

M Excel elektron jadvali matematik formulalar bilan ishlash uchun keng imkoniyat ochib beradi. Shulardan biri funksiyalar to‘plamining mavjudligidir. Excel funksiyalar to‘plamida 400 dan ortiq funksiya bo‘lib, ular matematik, mantiqiy, statistik, matn, moliya va boshqa turlarga bo‘linadi. Ba’zi Excel funksiyalari imkoniyatlariga oid misollar darslikda yoritib berilgan.

 

Funksiyalarni formulalarda ishlatishning umumiy qoidasi quyidagilardan iborat:

  • har bir funksiya boshqa takrorlanmaydigan o‘z nomiga ega;
  • funksiyalarga murojaatda ularning nomidan keyin qavs ichida nuqtali vergul bilan ajralib turuvchi argumentlar ro‘yxati yoziladi.

Excel elektron jadvalidagi funksiyalarning ba’zilari bilan tanishtiramiz:

 

Matematik funksiyalar
Exceldagi nomi Bajaradigan vazifasi Misollar
ABS(son) Sonning absolyut qiymatini hisoblaydi ABS(–274)=274; ABS(48)=48; ABS(–1,23)=1,23; ABS(0)=0
ЗНАК(son) Son manfiy bo’lsa –1, 0 bo’lsa 0, musbat bo’lsa 1 qiymatga teng ЗНАК(–7,5)= –1; ЗНАК(0)= 0; ЗНАК(2011)= 1
КОРЕНЬ(son) Sonning kvadrat ildizini hisoblaydi КОРЕНЬ(4)=2; КОРЕНЬ(81)=9; КОРЕНЬ(0,04)=0,2
ОСТАТ(son; bo’luvchi) Sonni bo‘luvchiga bo’lgandagi qoldiqni hisoblaydi ОСТАТ(45;7)=3; ОСТАТ(15;3)=0;

ОСТАТ(-191;10)=9

СТЕПЕНЬ(son; daraja ko‘rsatkichi) Sonni darajaga ko‘taradi СТЕПЕНЬ(3;4)=81; СТЕПЕНЬ(2;10)=1024; СТЕПЕНЬ(‑1,7; 5)= – 14,1986
СУММ(son1; son2; …) Katakchalar blokidagi qiymatlarning yig‘indisini hisoblaydi СУММ(G4:G13)=330; СУММ(C4:C13; E4:E13)= 115 (46-rasm)
ЦЕЛОЕ(son) Kichik butun songacha yaxlitlaydi ЦЕЛОЕ(5,5)=5; ЦЕЛОЕ(–5,5)=–6
Mantiqiy funksiyalar
И(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning barchasining qiymati ROST bo‘lsa, (VA ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON И(500>5*100)=YOLG‘ON; И(5>1;99/3-1>31)=ROST;

46-rasmdan: И(C7+C8>G6)=YOLG‘ON; И(C4=E3; C4>=C7)=ROST

ИЛИ(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning birortasining qiymati ROST bo‘lsa, (YOKI ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON ИЛИ(SIN(500)>5)=YOLG‘ON; ИЛИ(0,5>=1/2; -1>31)=ROST;

46-rasmdan:

ИЛИ(C5=5; E13>=11)= YOLG‘ON; ИЛИ(C5=5; E12<=11)= ROST

ЕСЛИ(mantiqiy ifoda; ifoda1; ifoda2) (AGAR) funksiyasi qiymati mantiqiy ifoda qiymati ROST bo‘lsa ifoda1ga, yolg‘on bo‘lsa ifoda2 ga teng bo‘ladi ЕСЛИ(700/7-1>50; 1963; 1)=1963; ЕСЛИ(5*5=24; 0; 9+12)=21;

46-rasmdan:

ЕСЛИ(E12>G10;G10–E12; “BOBUR”)=BOBUR

Statistik funksiyalar
МАКС( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng katta qiymatini aniqlaydi МАКС(1; 2; –7)=2; 46-rasmdan:  МАКС(E4:E12; G13)=60
МИН( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng kichik qiymatini aniqlaydi МИН(1; 2; –7)= –7;

46-rasmdan:  МИН(E3:E13)=1

СРЗНАЧ(son1; son2;…) son1, son2, … larning o‘rta arifmetik qiymatini aniqlaydi СРЗНАЧ(1; 2; 6)= 3;

СРЗНАЧ(–1;–2; 6; 7; 0)= 5

СЧЁТЕСЛИ(blok; shart) Shartni qanoatlantiruvchi blokning bo’sh bo’lmagan katakchalari sonini sanaydi 46-rasmdan:  СЧЁТЕСЛИ(C1:C13;“=6”)=10; СЧЁТЕСЛИ(E1:E13;“=6”)=2
Matnli funksiyalar
ДЛСТР(matn) Matndagi belgilar sonini aniqlaydi ДЛСТР(“men”)=3, ДЛСТР(3,1415)=6
ЗАМЕНИТЬ(eski matn; qaysi o‘rindan;  nechtasi o‘rniga; yangi matn) Eski matnni belgilarini ko’rsatilgan joydan boshlab berilgan sondagi belgilarni yangisiga almashtiradi ЗАМЕНИТЬ(“Men”;3;1;“hr”)=“Mehr”;

ЗАМЕНИТЬ(“Men”;2;2;“uz”)=“Muz”;

45-rasmdan:

ЗАМЕНИТЬ(B4;3;2;”tin”)= “Oltin”

ЗНАЧЕН(matn) Matn ko’rinishidagi sonni songa o‘tkazadi ЗНАЧЕН(“1024,25”)=1024,25;

ЗНАЧЕН(“-5,04”)

ЛЕВСИМВ(matn; belgi soni) Matnning chap tomonidagi berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ЛЕВСИМВ(– 45765; 1)= “–”; ЛЕВСИМВ(“Gulnoza”; 3)= “Gul”; 45-rasmdan: ЛЕВСИМВ(B8; 3)=”Bod”
СЦЕПИТЬ(matn1; matn2; …) Bir nechta matnni bitta matnga o’tkazadi СЦЕПИТЬ(14; “-fevral”)=“14-fevral”;

СЦЕПИТЬ( “Bob”; “ur”)=“Bobur”

ПСТР(matn; boshlang’ich o’rin; belgilar soni) Matndan boshlang’ich o’rindan boshlab berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ПСТР(“Matonat”; 4; 3)=”ona”; ПСТР(“Zahiriddin”; 2; 4)=”ahir”; ПСТР(“Sheriyat”; 3; 2)=”er”

 

 

AH Dars davomida Excel funksiyalaridan foydalanish ko‘nikmasini hosil qilish uchun o‘quvchilar har xil mazmundagi sodda topshiriqlarni mustaqil bajarishlari maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:

Misollar

  1. A1:A5 kataklarga sonlar kiriting va yig`indisini B6 katakchada hisoblang.
  2. A1:D4 kataklarga sonlar kiriting  va  eng  kattasini B5 katakchga
  3. B3:C6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  o’rta   arfimetigini D5 katakchada toping.
  4. B2:E6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  eng  kichkinasini B5 katakchga
  5. A3 katakcha “Norton” so’zini kiriting   va  B4  katakchada “Nort” so’zini  hosil
  6. A2=”daftar”, A3=”-ruchka” so’zini kiriting  va  B4  katakchada  so’zlarni

AH Darsda guruxlar topshiriqlarni mustaqil bajarishadi. O‘qituvchi ularning ishlashini nazorat qilib boradi.

Mumkin qadar har bir gurux uchun 3 tadan 5 tagacha alohida misollar variantini tavsiya etish lozim. Misollarni yechish jarayonida o‘quvchilar qaysi fandagi tushuncha, ma’lumot yoki formulalardan foydalanishganini izohlab berishi fanlar integratsiyasi uchun muhimdir.

Hisoblash jarayonida o‘quvchilar e’tiborini katakcha, satr va ustun formatlarini o‘zgartira olishga qaratish maqsadga muvofiq bo‘ladi.

 

 

Gurux o’quvchilari kompyuterda mashiqlar bajargunga qadar b’osh qolgan o’quvchilar bilan birga “7-qadam” metodi o’ynaladi

 

1.U shunday narsaki, bizning darslarda usiz mavzuni tushuntirish qiyin.

 

  1. Uning katta yoki kichik turlari bor

 

  1. Undagi etti malakdan xosil bo’lar kamalak

 

  1. U qora rangni juda ko’p ishlatadi

 

  1. Uning yuqqa va qalin turlari bor

 

  1. U ko’proq to’rtburchak shakilda bo’ladi

 

  1. Uning natijasini olish uchun yo printer yo plotterni unga o’rtoq qilish kerak.(manitor)

 

 

 

 

 

 

 

She’riy topishmoqlar

 

  1. Ma’lumot tashir tinmay

Beminat xizmat qilar

Virus tushsa albatta,

Xordiqqa ruxsat so’rar

(fleshka)

 

  1. O’zim kichik bo’lsam-da

Kompyuter yuragiman

Men uning eng kerakli

Eng mitti bo’lagiman.

(mikroprosessor)

 

  1. Tarmoqning ishini,

Taminlovchi kompyuter

Men bo’lmasam tarmoqda

Ishing bitmaydi hech bir

(server)

 

Uyga vazifa:

 

  1. Darslikdagi 1-5-mashq.

 

  1. B,BO,BX

         Jadvalini to’ldirish

 

 

 

 

O’zbekiston  Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi

Andijon  viloyati xalq ta’limi boshqarmasi

Oltinko’l tuman  xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil etish bo’limiga qarashli 28-Davlat ixtisoslashtirilgan maktabining Informatika  fani o’qituvchisi

Ziyaitdinova Nodira Abdumajidovnaning

MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash

mavzusida tayyorlagan

 

(Informatika 8-sinf)

 

 

Andijon viloyati

Darsning texnologik xaritasi

Mavzu MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash
Maqsad va vazifalar Darsning maqsadi: o’quvchilarga MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash imkoniyatlarini ochib berish.

Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar  haqida bilim va ko’nikmalar berish.

Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga yo’naltirish.

Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.

O‘quv jarayonining mazmuni Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari. Matematik funksiyalar va ularning qo’llanishi. Mantiqiy funksiyalar va ularning qo’llanishi. Statistik funksiyalar  va ularning qo’llanishi. Matnli funksiyalar va ularning qo’llanishi.
O‘quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi Uslub: Ma’ruza va amaliyotning uyg‘unligi.

Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik gruhlarda ishlash.

Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar; tarqatma materiallar.

Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.

Nazorat: Og‘zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.

Baholash: Rag‘batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.

Kutiladigan natijalar O’quvchilar yangi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi. Ular Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar haqida bilim va qo’llash ko’nikmalarini egallaydilar.
Kelgusi rejalar (tahlil, o‘zgarishlar) O’qituvchi o’z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosuda keyingi darslariga  o‘zgarishlar kiritadi va rejalashtiradi.

 

 

Asosiy tushunchalar:

Matematik amallar, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar, matn funksiyalari.

 

 Darsning blok-chizmasi

  Dars bosqichlari Vaqt Usullar
1 Tashkiliy qism 5 minut  
2 O‘tilganlarni takrorlash 7 minut SJBSTMY
3 Yangi mavzu ustida ishlash 15 minut M, AH
4 Yangi mavzuni mustahkamlash 15 minut SJ, K, BST, MY
5 Uyga vazifa 3 minut  

 

 

 

 Uy vazifasini so‘rash.

 

  • Bugunga darsimizda “Ofarin”, “Rag’bat” va ”Bo’sh” kartochkalaridan foydalanamiz.

 

  • Eng to‘g‘ri javob va faol ishtirok uchun “Ofarin”,”  — 5 ball,

 

  • Biroz hatoga yo’l qoygan o’quvchilarga  “Rag’bat” – 4 ball,

 

  • Bilimida bo’shliqlar aniqlangan o’quvchilarga – ”Bo’sh” 3 ball qo‘yiladi.

 

(Qaysi gurux a’zosi to’g’ri javob bersa o’z guruxiga ball olib beradi va shu tariqa dars musobaqa usulida davom etaveradi.)

 

 

 

 

 

 

 

Darsning tashkiliy qismi Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning  quyidagi sozlari bilan boshlanadi:

 

       “Jismoniy va ma’naviy yetuk yoshlar-ezgu maqsadlarimizga yetishda tayanchimiz va suyanchimizdir! “

        Xurmatli o’quvchilar mana bizga nisbatan  Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning shunday ishonch bildirar ekan biz bunga javoban nima qilmog’imiz kerak. Albatta bunday ishonchni oqlash uchun birinchi navbatta yaxshi va chuqur bilimga ega bo’lmog’imiz shart.Mana bugungi kunda manaviy etuk va bilimli yoshlarni tarbiyalash uchun bir qancha ishlar olib borilmoqda bunga bir qancha chuqurlashtirilgan maktablarni ochilishini misol keltirishimiz mumkun. Misol uchun o’zimizning shaxrimizdagi Muhammad Yusuf nomidagi ona-tili va adabiyot faniga ixtisoslashtiringan maktab.

O’quvchilar mana endi darsimizni boshlasak. Bugungi darsimizda ta’limning noan’anaviy usullaridan “ musobaqa” usulidan foydalanamiz. Buning uchun o’quvchilarni ikki guruhga ajratib olamiz va guruxdan bir o’quvchini guruh sardori etib tanlaymiz.

O’quvchilar biz guruxlarni birini Al-Xorazmiy ikkinchisini Al-Farobiy guruxi deb atasak,menimcha bu nomlar bizning fanimizga ham to’g’ri kelsa kerak. Qani gurux sardorlari o’z guruhingiz nomini tanlab olishingiz va tanlangan nom dagi Allomamiz fanga qanday xissa qo’shganligi xaqida ma’lumot bersangiz.

Gurux sardorlari o’z guruxlariga nom tanlab oladi va bu allomalarimiz xaqida bilganlarini gapirib beradilar.

 

Al Xorazmiy-guruxi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Аl Хоrazmiy (780-850). Buyuk matematik, astronom, geograf.  Аl-Хоrazmiy yozgan asarlardan bizgacha 10 tasi yetib kelgan. Хоrazmiyning XII-аsrda lotin tiliga tarjima qilingan «Аrifmetika» аsari yеvropaliklarni Hind raqamlari , pozision o’nlik sanoq sistemasi bilan tanishtirdi va uning boshqa sanoq sistemalariga nisbatan afzalligini ko’rsatdi. Butun va kasr sonlar ustida amallar bajarish vа kvadrat ildiz chiqarish usulini keltirdi. Xorazmiy yozgan “Arifmetika traktatlari”, “Al jabr val muqobala”, “Tuzatilgan Ptolomey vatarlar jadvalidan chiqarish” kabi asarlarida arifmetik, algebraic va geometric materiallarni sistemalashtirdi.

 

 

Al Farobiy-guruxi

 

Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad ibn Uzlug’ Tarxon (IX-X asr) Farobiy taxallusi bilan  yashab ijod etgan. U bilish jarayonini ikki bosqich-aqliy bilish va hissiy bilishdan iborat bo’lib, ular o’zaro bog’liq, lekin biri boshqasisiz vujudga kelmasligini, bu bosqich axborotsiz shakillanmasligi, axborot esa bilishning asosini tashkil etuvchi element ekanligini takidlab o’tgan allomadir. Farobiy mantiq ilmi xaqida xam “Mantiq san’ati kishiga shunday qonunlar haqida ma’lumot beradiki- bu qonunlar vasitasida aql chiniqadi, inson sog’lom fikr yuritishga o’rganadi”

 

  1. Uy vazifasini so‘rash

O’tilganlarni qisqacha takrorlash quyidagicha amalga oshirish mumkin.

Biz bunda baxor faslidan yani gullagan daraxt usulidan foydalanamiz

“Bolalar mana hademay qishning sovvuq kunlari tugab biz orziqib kutgan baxor fasli ham kirib keladi. Xo’sh baxor fasli haqida kim nima diya oladi.(Bolalar baxorda kunlar isishi, daraxtlar gullashi…haqida gapiradi).

Mana sizlarning ro’parangizda gullagan daraxt u meva berishi uchun bialogiya fanidan bilamizki daraxtlarni changlatishimiz kerak. Mana bu qog’ozda o’z guruximiz daraxtini xosil qilamizda uni changlatamiz buning uchun biz asalari ro’lini o’ynashimiz kerak bo’ladi . Bilamizki asalari juda mexnatkash, bundan chiqdi biz ham mexnat qilishimiz kerak. Yani avval savollarga javob beramiz va kegin daraxt gullaridan uzib o’zimizning daraxtimizga joylaymiz.

Shu usul bilan o’quvchilarning o’tgan darslardagi bilimi takrorlanadi va o’quvchilar baxolanadi.

 

SJ

 

1.Birinchi electron jadvalning nomi.

2.Elektron jadvalning vazifalari.

3.Elektron jadvalning imkoniyatlari.

4.Excel dasturini ishga tushirish.

  1. Excel dasturini interfeysi.

6.Katakcha nomi.

7.Katakchaga kiritish mumkin bo’lgan ma’lumotlar turi.

8.Absolyut murojan nima?

9.Nisbiy murojat nima?

10.Excel2003 naqlida bitta varaqda nechtagacha varaq joylashtirish mumkin?

  1. Excel2003 naqlida ustun va satirlar soni nechta?

12.Exsel dasturi asosida tayyorlangan faylning kengaytmasi qanday?

13.Exsel dasturida qanday arifmetik amallar va belgilardan foudalanish mumkin

  1. Katakchaga ma’lumot kiritish

15.Excel dasturi birinchi marotaba nechanchi yilda yaratilgan

16.Son nima?

17.Formula nima?

18.Elektron jadvalda ustun va satr birlashmasi nima deb ataladi.

19.Katakchalar bloke daganda nimani tushunasiz.

  1. Katakchaga bir nechta satirni kiritish usuli

YMB

 

O‘quvchilarga qiziqarli bo‘lishi uchun ular bilan birgalikda mavzuni darslikdagi amaliy masalani hal qilish bilan boshlash maqsadga muvofiq. Bu mashq orqali murojaat, absolyut murojaat, ko‘paytirish kabi tushunchalar takrorlanadi. Shu bilan birga nusxa ko‘chirish, bezash kabi amallar bajarish ko‘nikmasi mustahkamlanadi.

M Excel elektron jadvali matematik formulalar bilan ishlash uchun keng imkoniyat ochib beradi. Shulardan biri funksiyalar to‘plamining mavjudligidir. Excel funksiyalar to‘plamida 400 dan ortiq funksiya bo‘lib, ular matematik, mantiqiy, statistik, matn, moliya va boshqa turlarga bo‘linadi. Ba’zi Excel funksiyalari imkoniyatlariga oid misollar darslikda yoritib berilgan.

 

Funksiyalarni formulalarda ishlatishning umumiy qoidasi quyidagilardan iborat:

  • har bir funksiya boshqa takrorlanmaydigan o‘z nomiga ega;
  • funksiyalarga murojaatda ularning nomidan keyin qavs ichida nuqtali vergul bilan ajralib turuvchi argumentlar ro‘yxati yoziladi.

Excel elektron jadvalidagi funksiyalarning ba’zilari bilan tanishtiramiz:

 

Matematik funksiyalar
Exceldagi nomi Bajaradigan vazifasi Misollar
ABS(son) Sonning absolyut qiymatini hisoblaydi ABS(–274)=274; ABS(48)=48; ABS(–1,23)=1,23; ABS(0)=0
ЗНАК(son) Son manfiy bo’lsa –1, 0 bo’lsa 0, musbat bo’lsa 1 qiymatga teng ЗНАК(–7,5)= –1; ЗНАК(0)= 0; ЗНАК(2011)= 1
КОРЕНЬ(son) Sonning kvadrat ildizini hisoblaydi КОРЕНЬ(4)=2; КОРЕНЬ(81)=9; КОРЕНЬ(0,04)=0,2
ОСТАТ(son; bo’luvchi) Sonni bo‘luvchiga bo’lgandagi qoldiqni hisoblaydi ОСТАТ(45;7)=3; ОСТАТ(15;3)=0;

ОСТАТ(-191;10)=9

СТЕПЕНЬ(son; daraja ko‘rsatkichi) Sonni darajaga ko‘taradi СТЕПЕНЬ(3;4)=81; СТЕПЕНЬ(2;10)=1024; СТЕПЕНЬ(‑1,7; 5)= – 14,1986
СУММ(son1; son2; …) Katakchalar blokidagi qiymatlarning yig‘indisini hisoblaydi СУММ(G4:G13)=330; СУММ(C4:C13; E4:E13)= 115 (46-rasm)
ЦЕЛОЕ(son) Kichik butun songacha yaxlitlaydi ЦЕЛОЕ(5,5)=5; ЦЕЛОЕ(–5,5)=–6
Mantiqiy funksiyalar
И(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning barchasining qiymati ROST bo‘lsa, (VA ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON И(500>5*100)=YOLG‘ON; И(5>1;99/3-1>31)=ROST;

46-rasmdan: И(C7+C8>G6)=YOLG‘ON; И(C4=E3; C4>=C7)=ROST

ИЛИ(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning birortasining qiymati ROST bo‘lsa, (YOKI ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON ИЛИ(SIN(500)>5)=YOLG‘ON; ИЛИ(0,5>=1/2; -1>31)=ROST;

46-rasmdan:

ИЛИ(C5=5; E13>=11)= YOLG‘ON; ИЛИ(C5=5; E12<=11)= ROST

ЕСЛИ(mantiqiy ifoda; ifoda1; ifoda2) (AGAR) funksiyasi qiymati mantiqiy ifoda qiymati ROST bo‘lsa ifoda1ga, yolg‘on bo‘lsa ifoda2 ga teng bo‘ladi ЕСЛИ(700/7-1>50; 1963; 1)=1963; ЕСЛИ(5*5=24; 0; 9+12)=21;

46-rasmdan:

ЕСЛИ(E12>G10;G10–E12; “BOBUR”)=BOBUR

Statistik funksiyalar
МАКС( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng katta qiymatini aniqlaydi МАКС(1; 2; –7)=2; 46-rasmdan:  МАКС(E4:E12; G13)=60
МИН( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng kichik qiymatini aniqlaydi МИН(1; 2; –7)= –7;

46-rasmdan:  МИН(E3:E13)=1

СРЗНАЧ(son1; son2;…) son1, son2, … larning o‘rta arifmetik qiymatini aniqlaydi СРЗНАЧ(1; 2; 6)= 3;

СРЗНАЧ(–1;–2; 6; 7; 0)= 5

СЧЁТЕСЛИ(blok; shart) Shartni qanoatlantiruvchi blokning bo’sh bo’lmagan katakchalari sonini sanaydi 46-rasmdan:  СЧЁТЕСЛИ(C1:C13;“=6”)=10; СЧЁТЕСЛИ(E1:E13;“=6”)=2
Matnli funksiyalar
ДЛСТР(matn) Matndagi belgilar sonini aniqlaydi ДЛСТР(“men”)=3, ДЛСТР(3,1415)=6
ЗАМЕНИТЬ(eski matn; qaysi o‘rindan;  nechtasi o‘rniga; yangi matn) Eski matnni belgilarini ko’rsatilgan joydan boshlab berilgan sondagi belgilarni yangisiga almashtiradi ЗАМЕНИТЬ(“Men”;3;1;“hr”)=“Mehr”;

ЗАМЕНИТЬ(“Men”;2;2;“uz”)=“Muz”;

45-rasmdan:

ЗАМЕНИТЬ(B4;3;2;”tin”)= “Oltin”

ЗНАЧЕН(matn) Matn ko’rinishidagi sonni songa o‘tkazadi ЗНАЧЕН(“1024,25”)=1024,25;

ЗНАЧЕН(“-5,04”)

ЛЕВСИМВ(matn; belgi soni) Matnning chap tomonidagi berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ЛЕВСИМВ(– 45765; 1)= “–”; ЛЕВСИМВ(“Gulnoza”; 3)= “Gul”; 45-rasmdan: ЛЕВСИМВ(B8; 3)=”Bod”
СЦЕПИТЬ(matn1; matn2; …) Bir nechta matnni bitta matnga o’tkazadi СЦЕПИТЬ(14; “-fevral”)=“14-fevral”;

СЦЕПИТЬ( “Bob”; “ur”)=“Bobur”

ПСТР(matn; boshlang’ich o’rin; belgilar soni) Matndan boshlang’ich o’rindan boshlab berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ПСТР(“Matonat”; 4; 3)=”ona”; ПСТР(“Zahiriddin”; 2; 4)=”ahir”; ПСТР(“Sheriyat”; 3; 2)=”er”

 

 

AH Dars davomida Excel funksiyalaridan foydalanish ko‘nikmasini hosil qilish uchun o‘quvchilar har xil mazmundagi sodda topshiriqlarni mustaqil bajarishlari maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:

Misollar

  1. A1:A5 kataklarga sonlar kiriting va yig`indisini B6 katakchada hisoblang.
  2. A1:D4 kataklarga sonlar kiriting  va  eng  kattasini B5 katakchga
  3. B3:C6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  o’rta   arfimetigini D5 katakchada toping.
  4. B2:E6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  eng  kichkinasini B5 katakchga
  5. A3 katakcha “Norton” so’zini kiriting   va  B4  katakchada “Nort” so’zini  hosil
  6. A2=”daftar”, A3=”-ruchka” so’zini kiriting  va  B4  katakchada  so’zlarni

AH Darsda guruxlar topshiriqlarni mustaqil bajarishadi. O‘qituvchi ularning ishlashini nazorat qilib boradi.

Mumkin qadar har bir gurux uchun 3 tadan 5 tagacha alohida misollar variantini tavsiya etish lozim. Misollarni yechish jarayonida o‘quvchilar qaysi fandagi tushuncha, ma’lumot yoki formulalardan foydalanishganini izohlab berishi fanlar integratsiyasi uchun muhimdir.

Hisoblash jarayonida o‘quvchilar e’tiborini katakcha, satr va ustun formatlarini o‘zgartira olishga qaratish maqsadga muvofiq bo‘ladi.

 

 

Gurux o’quvchilari kompyuterda mashiqlar bajargunga qadar b’osh qolgan o’quvchilar bilan birga “7-qadam” metodi o’ynaladi

 

1.U shunday narsaki, bizning darslarda usiz mavzuni tushuntirish qiyin.

 

  1. Uning katta yoki kichik turlari bor

 

  1. Undagi etti malakdan xosil bo’lar kamalak

 

  1. U qora rangni juda ko’p ishlatadi

 

  1. Uning yuqqa va qalin turlari bor

 

  1. U ko’proq to’rtburchak shakilda bo’ladi

 

  1. Uning natijasini olish uchun yo printer yo plotterni unga o’rtoq qilish kerak.(manitor)

 

 

 

 

 

 

 

She’riy topishmoqlar

 

  1. Ma’lumot tashir tinmay

Beminat xizmat qilar

Virus tushsa albatta,

Xordiqqa ruxsat so’rar

(fleshka)

 

  1. O’zim kichik bo’lsam-da

Kompyuter yuragiman

Men uning eng kerakli

Eng mitti bo’lagiman.

(mikroprosessor)

 

  1. Tarmoqning ishini,

Taminlovchi kompyuter

Men bo’lmasam tarmoqda

Ishing bitmaydi hech bir

(server)

 

Uyga vazifa:

 

  1. Darslikdagi 1-5-mashq.

 

  1. B,BO,BX

         Jadvalini to’ldirish

 

 

 

 

O’zbekiston  Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi

Andijon  viloyati xalq ta’limi boshqarmasi

Oltinko’l tuman  xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil etish bo’limiga qarashli 28-Davlat ixtisoslashtirilgan maktabining Informatika  fani o’qituvchisi

Ziyaitdinova Nodira Abdumajidovnaning

MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash

mavzusida tayyorlagan

 

(Informatika 8-sinf)

 

 

Andijon viloyati

Darsning texnologik xaritasi

Mavzu MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash
Maqsad va vazifalar Darsning maqsadi: o’quvchilarga MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash imkoniyatlarini ochib berish.

Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar  haqida bilim va ko’nikmalar berish.

Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga yo’naltirish.

Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.

O‘quv jarayonining mazmuni Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari. Matematik funksiyalar va ularning qo’llanishi. Mantiqiy funksiyalar va ularning qo’llanishi. Statistik funksiyalar  va ularning qo’llanishi. Matnli funksiyalar va ularning qo’llanishi.
O‘quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi Uslub: Ma’ruza va amaliyotning uyg‘unligi.

Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik gruhlarda ishlash.

Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar; tarqatma materiallar.

Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.

Nazorat: Og‘zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.

Baholash: Rag‘batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.

Kutiladigan natijalar O’quvchilar yangi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi. Ular Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar haqida bilim va qo’llash ko’nikmalarini egallaydilar.
Kelgusi rejalar (tahlil, o‘zgarishlar) O’qituvchi o’z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosuda keyingi darslariga  o‘zgarishlar kiritadi va rejalashtiradi.

 

 

Asosiy tushunchalar:

Matematik amallar, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar, matn funksiyalari.

 

 Darsning blok-chizmasi

  Dars bosqichlari Vaqt Usullar
1 Tashkiliy qism 5 minut  
2 O‘tilganlarni takrorlash 7 minut SJBSTMY
3 Yangi mavzu ustida ishlash 15 minut M, AH
4 Yangi mavzuni mustahkamlash 15 minut SJ, K, BST, MY
5 Uyga vazifa 3 minut  

 

 

 

 Uy vazifasini so‘rash.

 

  • Bugunga darsimizda “Ofarin”, “Rag’bat” va ”Bo’sh” kartochkalaridan foydalanamiz.

 

  • Eng to‘g‘ri javob va faol ishtirok uchun “Ofarin”,”  — 5 ball,

 

  • Biroz hatoga yo’l qoygan o’quvchilarga  “Rag’bat” – 4 ball,

 

  • Bilimida bo’shliqlar aniqlangan o’quvchilarga – ”Bo’sh” 3 ball qo‘yiladi.

 

(Qaysi gurux a’zosi to’g’ri javob bersa o’z guruxiga ball olib beradi va shu tariqa dars musobaqa usulida davom etaveradi.)

 

 

 

 

 

 

 

Darsning tashkiliy qismi Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning  quyidagi sozlari bilan boshlanadi:

 

       “Jismoniy va ma’naviy yetuk yoshlar-ezgu maqsadlarimizga yetishda tayanchimiz va suyanchimizdir! “

        Xurmatli o’quvchilar mana bizga nisbatan  Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning shunday ishonch bildirar ekan biz bunga javoban nima qilmog’imiz kerak. Albatta bunday ishonchni oqlash uchun birinchi navbatta yaxshi va chuqur bilimga ega bo’lmog’imiz shart.Mana bugungi kunda manaviy etuk va bilimli yoshlarni tarbiyalash uchun bir qancha ishlar olib borilmoqda bunga bir qancha chuqurlashtirilgan maktablarni ochilishini misol keltirishimiz mumkun. Misol uchun o’zimizning shaxrimizdagi Muhammad Yusuf nomidagi ona-tili va adabiyot faniga ixtisoslashtiringan maktab.

O’quvchilar mana endi darsimizni boshlasak. Bugungi darsimizda ta’limning noan’anaviy usullaridan “ musobaqa” usulidan foydalanamiz. Buning uchun o’quvchilarni ikki guruhga ajratib olamiz va guruxdan bir o’quvchini guruh sardori etib tanlaymiz.

O’quvchilar biz guruxlarni birini Al-Xorazmiy ikkinchisini Al-Farobiy guruxi deb atasak,menimcha bu nomlar bizning fanimizga ham to’g’ri kelsa kerak. Qani gurux sardorlari o’z guruhingiz nomini tanlab olishingiz va tanlangan nom dagi Allomamiz fanga qanday xissa qo’shganligi xaqida ma’lumot bersangiz.

Gurux sardorlari o’z guruxlariga nom tanlab oladi va bu allomalarimiz xaqida bilganlarini gapirib beradilar.

 

Al Xorazmiy-guruxi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Аl Хоrazmiy (780-850). Buyuk matematik, astronom, geograf.  Аl-Хоrazmiy yozgan asarlardan bizgacha 10 tasi yetib kelgan. Хоrazmiyning XII-аsrda lotin tiliga tarjima qilingan «Аrifmetika» аsari yеvropaliklarni Hind raqamlari , pozision o’nlik sanoq sistemasi bilan tanishtirdi va uning boshqa sanoq sistemalariga nisbatan afzalligini ko’rsatdi. Butun va kasr sonlar ustida amallar bajarish vа kvadrat ildiz chiqarish usulini keltirdi. Xorazmiy yozgan “Arifmetika traktatlari”, “Al jabr val muqobala”, “Tuzatilgan Ptolomey vatarlar jadvalidan chiqarish” kabi asarlarida arifmetik, algebraic va geometric materiallarni sistemalashtirdi.

 

 

Al Farobiy-guruxi

 

Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad ibn Uzlug’ Tarxon (IX-X asr) Farobiy taxallusi bilan  yashab ijod etgan. U bilish jarayonini ikki bosqich-aqliy bilish va hissiy bilishdan iborat bo’lib, ular o’zaro bog’liq, lekin biri boshqasisiz vujudga kelmasligini, bu bosqich axborotsiz shakillanmasligi, axborot esa bilishning asosini tashkil etuvchi element ekanligini takidlab o’tgan allomadir. Farobiy mantiq ilmi xaqida xam “Mantiq san’ati kishiga shunday qonunlar haqida ma’lumot beradiki- bu qonunlar vasitasida aql chiniqadi, inson sog’lom fikr yuritishga o’rganadi”

 

  1. Uy vazifasini so‘rash

O’tilganlarni qisqacha takrorlash quyidagicha amalga oshirish mumkin.

Biz bunda baxor faslidan yani gullagan daraxt usulidan foydalanamiz

“Bolalar mana hademay qishning sovvuq kunlari tugab biz orziqib kutgan baxor fasli ham kirib keladi. Xo’sh baxor fasli haqida kim nima diya oladi.(Bolalar baxorda kunlar isishi, daraxtlar gullashi…haqida gapiradi).

Mana sizlarning ro’parangizda gullagan daraxt u meva berishi uchun bialogiya fanidan bilamizki daraxtlarni changlatishimiz kerak. Mana bu qog’ozda o’z guruximiz daraxtini xosil qilamizda uni changlatamiz buning uchun biz asalari ro’lini o’ynashimiz kerak bo’ladi . Bilamizki asalari juda mexnatkash, bundan chiqdi biz ham mexnat qilishimiz kerak. Yani avval savollarga javob beramiz va kegin daraxt gullaridan uzib o’zimizning daraxtimizga joylaymiz.

Shu usul bilan o’quvchilarning o’tgan darslardagi bilimi takrorlanadi va o’quvchilar baxolanadi.

 

SJ

 

1.Birinchi electron jadvalning nomi.

2.Elektron jadvalning vazifalari.

3.Elektron jadvalning imkoniyatlari.

4.Excel dasturini ishga tushirish.

  1. Excel dasturini interfeysi.

6.Katakcha nomi.

7.Katakchaga kiritish mumkin bo’lgan ma’lumotlar turi.

8.Absolyut murojan nima?

9.Nisbiy murojat nima?

10.Excel2003 naqlida bitta varaqda nechtagacha varaq joylashtirish mumkin?

  1. Excel2003 naqlida ustun va satirlar soni nechta?

12.Exsel dasturi asosida tayyorlangan faylning kengaytmasi qanday?

13.Exsel dasturida qanday arifmetik amallar va belgilardan foudalanish mumkin

  1. Katakchaga ma’lumot kiritish

15.Excel dasturi birinchi marotaba nechanchi yilda yaratilgan

16.Son nima?

17.Formula nima?

18.Elektron jadvalda ustun va satr birlashmasi nima deb ataladi.

19.Katakchalar bloke daganda nimani tushunasiz.

  1. Katakchaga bir nechta satirni kiritish usuli

YMB

 

O‘quvchilarga qiziqarli bo‘lishi uchun ular bilan birgalikda mavzuni darslikdagi amaliy masalani hal qilish bilan boshlash maqsadga muvofiq. Bu mashq orqali murojaat, absolyut murojaat, ko‘paytirish kabi tushunchalar takrorlanadi. Shu bilan birga nusxa ko‘chirish, bezash kabi amallar bajarish ko‘nikmasi mustahkamlanadi.

M Excel elektron jadvali matematik formulalar bilan ishlash uchun keng imkoniyat ochib beradi. Shulardan biri funksiyalar to‘plamining mavjudligidir. Excel funksiyalar to‘plamida 400 dan ortiq funksiya bo‘lib, ular matematik, mantiqiy, statistik, matn, moliya va boshqa turlarga bo‘linadi. Ba’zi Excel funksiyalari imkoniyatlariga oid misollar darslikda yoritib berilgan.

 

Funksiyalarni formulalarda ishlatishning umumiy qoidasi quyidagilardan iborat:

  • har bir funksiya boshqa takrorlanmaydigan o‘z nomiga ega;
  • funksiyalarga murojaatda ularning nomidan keyin qavs ichida nuqtali vergul bilan ajralib turuvchi argumentlar ro‘yxati yoziladi.

Excel elektron jadvalidagi funksiyalarning ba’zilari bilan tanishtiramiz:

 

Matematik funksiyalar
Exceldagi nomi Bajaradigan vazifasi Misollar
ABS(son) Sonning absolyut qiymatini hisoblaydi ABS(–274)=274; ABS(48)=48; ABS(–1,23)=1,23; ABS(0)=0
ЗНАК(son) Son manfiy bo’lsa –1, 0 bo’lsa 0, musbat bo’lsa 1 qiymatga teng ЗНАК(–7,5)= –1; ЗНАК(0)= 0; ЗНАК(2011)= 1
КОРЕНЬ(son) Sonning kvadrat ildizini hisoblaydi КОРЕНЬ(4)=2; КОРЕНЬ(81)=9; КОРЕНЬ(0,04)=0,2
ОСТАТ(son; bo’luvchi) Sonni bo‘luvchiga bo’lgandagi qoldiqni hisoblaydi ОСТАТ(45;7)=3; ОСТАТ(15;3)=0;

ОСТАТ(-191;10)=9

СТЕПЕНЬ(son; daraja ko‘rsatkichi) Sonni darajaga ko‘taradi СТЕПЕНЬ(3;4)=81; СТЕПЕНЬ(2;10)=1024; СТЕПЕНЬ(‑1,7; 5)= – 14,1986
СУММ(son1; son2; …) Katakchalar blokidagi qiymatlarning yig‘indisini hisoblaydi СУММ(G4:G13)=330; СУММ(C4:C13; E4:E13)= 115 (46-rasm)
ЦЕЛОЕ(son) Kichik butun songacha yaxlitlaydi ЦЕЛОЕ(5,5)=5; ЦЕЛОЕ(–5,5)=–6
Mantiqiy funksiyalar
И(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning barchasining qiymati ROST bo‘lsa, (VA ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON И(500>5*100)=YOLG‘ON; И(5>1;99/3-1>31)=ROST;

46-rasmdan: И(C7+C8>G6)=YOLG‘ON; И(C4=E3; C4>=C7)=ROST

ИЛИ(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning birortasining qiymati ROST bo‘lsa, (YOKI ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON ИЛИ(SIN(500)>5)=YOLG‘ON; ИЛИ(0,5>=1/2; -1>31)=ROST;

46-rasmdan:

ИЛИ(C5=5; E13>=11)= YOLG‘ON; ИЛИ(C5=5; E12<=11)= ROST

ЕСЛИ(mantiqiy ifoda; ifoda1; ifoda2) (AGAR) funksiyasi qiymati mantiqiy ifoda qiymati ROST bo‘lsa ifoda1ga, yolg‘on bo‘lsa ifoda2 ga teng bo‘ladi ЕСЛИ(700/7-1>50; 1963; 1)=1963; ЕСЛИ(5*5=24; 0; 9+12)=21;

46-rasmdan:

ЕСЛИ(E12>G10;G10–E12; “BOBUR”)=BOBUR

Statistik funksiyalar
МАКС( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng katta qiymatini aniqlaydi МАКС(1; 2; –7)=2; 46-rasmdan:  МАКС(E4:E12; G13)=60
МИН( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng kichik qiymatini aniqlaydi МИН(1; 2; –7)= –7;

46-rasmdan:  МИН(E3:E13)=1

СРЗНАЧ(son1; son2;…) son1, son2, … larning o‘rta arifmetik qiymatini aniqlaydi СРЗНАЧ(1; 2; 6)= 3;

СРЗНАЧ(–1;–2; 6; 7; 0)= 5

СЧЁТЕСЛИ(blok; shart) Shartni qanoatlantiruvchi blokning bo’sh bo’lmagan katakchalari sonini sanaydi 46-rasmdan:  СЧЁТЕСЛИ(C1:C13;“=6”)=10; СЧЁТЕСЛИ(E1:E13;“=6”)=2
Matnli funksiyalar
ДЛСТР(matn) Matndagi belgilar sonini aniqlaydi ДЛСТР(“men”)=3, ДЛСТР(3,1415)=6
ЗАМЕНИТЬ(eski matn; qaysi o‘rindan;  nechtasi o‘rniga; yangi matn) Eski matnni belgilarini ko’rsatilgan joydan boshlab berilgan sondagi belgilarni yangisiga almashtiradi ЗАМЕНИТЬ(“Men”;3;1;“hr”)=“Mehr”;

ЗАМЕНИТЬ(“Men”;2;2;“uz”)=“Muz”;

45-rasmdan:

ЗАМЕНИТЬ(B4;3;2;”tin”)= “Oltin”

ЗНАЧЕН(matn) Matn ko’rinishidagi sonni songa o‘tkazadi ЗНАЧЕН(“1024,25”)=1024,25;

ЗНАЧЕН(“-5,04”)

ЛЕВСИМВ(matn; belgi soni) Matnning chap tomonidagi berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ЛЕВСИМВ(– 45765; 1)= “–”; ЛЕВСИМВ(“Gulnoza”; 3)= “Gul”; 45-rasmdan: ЛЕВСИМВ(B8; 3)=”Bod”
СЦЕПИТЬ(matn1; matn2; …) Bir nechta matnni bitta matnga o’tkazadi СЦЕПИТЬ(14; “-fevral”)=“14-fevral”;

СЦЕПИТЬ( “Bob”; “ur”)=“Bobur”

ПСТР(matn; boshlang’ich o’rin; belgilar soni) Matndan boshlang’ich o’rindan boshlab berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ПСТР(“Matonat”; 4; 3)=”ona”; ПСТР(“Zahiriddin”; 2; 4)=”ahir”; ПСТР(“Sheriyat”; 3; 2)=”er”

 

 

AH Dars davomida Excel funksiyalaridan foydalanish ko‘nikmasini hosil qilish uchun o‘quvchilar har xil mazmundagi sodda topshiriqlarni mustaqil bajarishlari maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:

Misollar

  1. A1:A5 kataklarga sonlar kiriting va yig`indisini B6 katakchada hisoblang.
  2. A1:D4 kataklarga sonlar kiriting  va  eng  kattasini B5 katakchga
  3. B3:C6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  o’rta   arfimetigini D5 katakchada toping.
  4. B2:E6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  eng  kichkinasini B5 katakchga
  5. A3 katakcha “Norton” so’zini kiriting   va  B4  katakchada “Nort” so’zini  hosil
  6. A2=”daftar”, A3=”-ruchka” so’zini kiriting  va  B4  katakchada  so’zlarni

AH Darsda guruxlar topshiriqlarni mustaqil bajarishadi. O‘qituvchi ularning ishlashini nazorat qilib boradi.

Mumkin qadar har bir gurux uchun 3 tadan 5 tagacha alohida misollar variantini tavsiya etish lozim. Misollarni yechish jarayonida o‘quvchilar qaysi fandagi tushuncha, ma’lumot yoki formulalardan foydalanishganini izohlab berishi fanlar integratsiyasi uchun muhimdir.

Hisoblash jarayonida o‘quvchilar e’tiborini katakcha, satr va ustun formatlarini o‘zgartira olishga qaratish maqsadga muvofiq bo‘ladi.

 

 

Gurux o’quvchilari kompyuterda mashiqlar bajargunga qadar b’osh qolgan o’quvchilar bilan birga “7-qadam” metodi o’ynaladi

 

1.U shunday narsaki, bizning darslarda usiz mavzuni tushuntirish qiyin.

 

  1. Uning katta yoki kichik turlari bor

 

  1. Undagi etti malakdan xosil bo’lar kamalak

 

  1. U qora rangni juda ko’p ishlatadi

 

  1. Uning yuqqa va qalin turlari bor

 

  1. U ko’proq to’rtburchak shakilda bo’ladi

 

  1. Uning natijasini olish uchun yo printer yo plotterni unga o’rtoq qilish kerak.(manitor)

 

 

 

 

 

 

 

She’riy topishmoqlar

 

  1. Ma’lumot tashir tinmay

Beminat xizmat qilar

Virus tushsa albatta,

Xordiqqa ruxsat so’rar

(fleshka)

 

  1. O’zim kichik bo’lsam-da

Kompyuter yuragiman

Men uning eng kerakli

Eng mitti bo’lagiman.

(mikroprosessor)

 

  1. Tarmoqning ishini,

Taminlovchi kompyuter

Men bo’lmasam tarmoqda

Ishing bitmaydi hech bir

(server)

 

Uyga vazifa:

 

  1. Darslikdagi 1-5-mashq.

 

  1. B,BO,BX

         Jadvalini to’ldirish

 

 

 

 

O’zbekiston  Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi

Andijon  viloyati xalq ta’limi boshqarmasi

Oltinko’l tuman  xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil etish bo’limiga qarashli 28-Davlat ixtisoslashtirilgan maktabining Informatika  fani o’qituvchisi

Ziyaitdinova Nodira Abdumajidovnaning

MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash

mavzusida tayyorlagan

 

(Informatika 8-sinf)

 

 

Andijon viloyati

Darsning texnologik xaritasi

Mavzu MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash
Maqsad va vazifalar Darsning maqsadi: o’quvchilarga MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash imkoniyatlarini ochib berish.

Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar  haqida bilim va ko’nikmalar berish.

Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga yo’naltirish.

Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.

O‘quv jarayonining mazmuni Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari. Matematik funksiyalar va ularning qo’llanishi. Mantiqiy funksiyalar va ularning qo’llanishi. Statistik funksiyalar  va ularning qo’llanishi. Matnli funksiyalar va ularning qo’llanishi.
O‘quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi Uslub: Ma’ruza va amaliyotning uyg‘unligi.

Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik gruhlarda ishlash.

Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar; tarqatma materiallar.

Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.

Nazorat: Og‘zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.

Baholash: Rag‘batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.

Kutiladigan natijalar O’quvchilar yangi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi. Ular Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar haqida bilim va qo’llash ko’nikmalarini egallaydilar.
Kelgusi rejalar (tahlil, o‘zgarishlar) O’qituvchi o’z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosuda keyingi darslariga  o‘zgarishlar kiritadi va rejalashtiradi.

 

 

Asosiy tushunchalar:

Matematik amallar, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar, matn funksiyalari.

 

 Darsning blok-chizmasi

  Dars bosqichlari Vaqt Usullar
1 Tashkiliy qism 5 minut  
2 O‘tilganlarni takrorlash 7 minut SJBSTMY
3 Yangi mavzu ustida ishlash 15 minut M, AH
4 Yangi mavzuni mustahkamlash 15 minut SJ, K, BST, MY
5 Uyga vazifa 3 minut  

 

 

 

 Uy vazifasini so‘rash.

 

  • Bugunga darsimizda “Ofarin”, “Rag’bat” va ”Bo’sh” kartochkalaridan foydalanamiz.

 

  • Eng to‘g‘ri javob va faol ishtirok uchun “Ofarin”,”  — 5 ball,

 

  • Biroz hatoga yo’l qoygan o’quvchilarga  “Rag’bat” – 4 ball,

 

  • Bilimida bo’shliqlar aniqlangan o’quvchilarga – ”Bo’sh” 3 ball qo‘yiladi.

 

(Qaysi gurux a’zosi to’g’ri javob bersa o’z guruxiga ball olib beradi va shu tariqa dars musobaqa usulida davom etaveradi.)

 

 

 

 

 

 

 

Darsning tashkiliy qismi Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning  quyidagi sozlari bilan boshlanadi:

 

       “Jismoniy va ma’naviy yetuk yoshlar-ezgu maqsadlarimizga yetishda tayanchimiz va suyanchimizdir! “

        Xurmatli o’quvchilar mana bizga nisbatan  Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning shunday ishonch bildirar ekan biz bunga javoban nima qilmog’imiz kerak. Albatta bunday ishonchni oqlash uchun birinchi navbatta yaxshi va chuqur bilimga ega bo’lmog’imiz shart.Mana bugungi kunda manaviy etuk va bilimli yoshlarni tarbiyalash uchun bir qancha ishlar olib borilmoqda bunga bir qancha chuqurlashtirilgan maktablarni ochilishini misol keltirishimiz mumkun. Misol uchun o’zimizning shaxrimizdagi Muhammad Yusuf nomidagi ona-tili va adabiyot faniga ixtisoslashtiringan maktab.

O’quvchilar mana endi darsimizni boshlasak. Bugungi darsimizda ta’limning noan’anaviy usullaridan “ musobaqa” usulidan foydalanamiz. Buning uchun o’quvchilarni ikki guruhga ajratib olamiz va guruxdan bir o’quvchini guruh sardori etib tanlaymiz.

O’quvchilar biz guruxlarni birini Al-Xorazmiy ikkinchisini Al-Farobiy guruxi deb atasak,menimcha bu nomlar bizning fanimizga ham to’g’ri kelsa kerak. Qani gurux sardorlari o’z guruhingiz nomini tanlab olishingiz va tanlangan nom dagi Allomamiz fanga qanday xissa qo’shganligi xaqida ma’lumot bersangiz.

Gurux sardorlari o’z guruxlariga nom tanlab oladi va bu allomalarimiz xaqida bilganlarini gapirib beradilar.

 

Al Xorazmiy-guruxi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Аl Хоrazmiy (780-850). Buyuk matematik, astronom, geograf.  Аl-Хоrazmiy yozgan asarlardan bizgacha 10 tasi yetib kelgan. Хоrazmiyning XII-аsrda lotin tiliga tarjima qilingan «Аrifmetika» аsari yеvropaliklarni Hind raqamlari , pozision o’nlik sanoq sistemasi bilan tanishtirdi va uning boshqa sanoq sistemalariga nisbatan afzalligini ko’rsatdi. Butun va kasr sonlar ustida amallar bajarish vа kvadrat ildiz chiqarish usulini keltirdi. Xorazmiy yozgan “Arifmetika traktatlari”, “Al jabr val muqobala”, “Tuzatilgan Ptolomey vatarlar jadvalidan chiqarish” kabi asarlarida arifmetik, algebraic va geometric materiallarni sistemalashtirdi.

 

 

Al Farobiy-guruxi

 

Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad ibn Uzlug’ Tarxon (IX-X asr) Farobiy taxallusi bilan  yashab ijod etgan. U bilish jarayonini ikki bosqich-aqliy bilish va hissiy bilishdan iborat bo’lib, ular o’zaro bog’liq, lekin biri boshqasisiz vujudga kelmasligini, bu bosqich axborotsiz shakillanmasligi, axborot esa bilishning asosini tashkil etuvchi element ekanligini takidlab o’tgan allomadir. Farobiy mantiq ilmi xaqida xam “Mantiq san’ati kishiga shunday qonunlar haqida ma’lumot beradiki- bu qonunlar vasitasida aql chiniqadi, inson sog’lom fikr yuritishga o’rganadi”

 

  1. Uy vazifasini so‘rash

O’tilganlarni qisqacha takrorlash quyidagicha amalga oshirish mumkin.

Biz bunda baxor faslidan yani gullagan daraxt usulidan foydalanamiz

“Bolalar mana hademay qishning sovvuq kunlari tugab biz orziqib kutgan baxor fasli ham kirib keladi. Xo’sh baxor fasli haqida kim nima diya oladi.(Bolalar baxorda kunlar isishi, daraxtlar gullashi…haqida gapiradi).

Mana sizlarning ro’parangizda gullagan daraxt u meva berishi uchun bialogiya fanidan bilamizki daraxtlarni changlatishimiz kerak. Mana bu qog’ozda o’z guruximiz daraxtini xosil qilamizda uni changlatamiz buning uchun biz asalari ro’lini o’ynashimiz kerak bo’ladi . Bilamizki asalari juda mexnatkash, bundan chiqdi biz ham mexnat qilishimiz kerak. Yani avval savollarga javob beramiz va kegin daraxt gullaridan uzib o’zimizning daraxtimizga joylaymiz.

Shu usul bilan o’quvchilarning o’tgan darslardagi bilimi takrorlanadi va o’quvchilar baxolanadi.

 

SJ

 

1.Birinchi electron jadvalning nomi.

2.Elektron jadvalning vazifalari.

3.Elektron jadvalning imkoniyatlari.

4.Excel dasturini ishga tushirish.

  1. Excel dasturini interfeysi.

6.Katakcha nomi.

7.Katakchaga kiritish mumkin bo’lgan ma’lumotlar turi.

8.Absolyut murojan nima?

9.Nisbiy murojat nima?

10.Excel2003 naqlida bitta varaqda nechtagacha varaq joylashtirish mumkin?

  1. Excel2003 naqlida ustun va satirlar soni nechta?

12.Exsel dasturi asosida tayyorlangan faylning kengaytmasi qanday?

13.Exsel dasturida qanday arifmetik amallar va belgilardan foudalanish mumkin

  1. Katakchaga ma’lumot kiritish

15.Excel dasturi birinchi marotaba nechanchi yilda yaratilgan

16.Son nima?

17.Formula nima?

18.Elektron jadvalda ustun va satr birlashmasi nima deb ataladi.

19.Katakchalar bloke daganda nimani tushunasiz.

  1. Katakchaga bir nechta satirni kiritish usuli

YMB

 

O‘quvchilarga qiziqarli bo‘lishi uchun ular bilan birgalikda mavzuni darslikdagi amaliy masalani hal qilish bilan boshlash maqsadga muvofiq. Bu mashq orqali murojaat, absolyut murojaat, ko‘paytirish kabi tushunchalar takrorlanadi. Shu bilan birga nusxa ko‘chirish, bezash kabi amallar bajarish ko‘nikmasi mustahkamlanadi.

M Excel elektron jadvali matematik formulalar bilan ishlash uchun keng imkoniyat ochib beradi. Shulardan biri funksiyalar to‘plamining mavjudligidir. Excel funksiyalar to‘plamida 400 dan ortiq funksiya bo‘lib, ular matematik, mantiqiy, statistik, matn, moliya va boshqa turlarga bo‘linadi. Ba’zi Excel funksiyalari imkoniyatlariga oid misollar darslikda yoritib berilgan.

 

Funksiyalarni formulalarda ishlatishning umumiy qoidasi quyidagilardan iborat:

  • har bir funksiya boshqa takrorlanmaydigan o‘z nomiga ega;
  • funksiyalarga murojaatda ularning nomidan keyin qavs ichida nuqtali vergul bilan ajralib turuvchi argumentlar ro‘yxati yoziladi.

Excel elektron jadvalidagi funksiyalarning ba’zilari bilan tanishtiramiz:

 

Matematik funksiyalar
Exceldagi nomi Bajaradigan vazifasi Misollar
ABS(son) Sonning absolyut qiymatini hisoblaydi ABS(–274)=274; ABS(48)=48; ABS(–1,23)=1,23; ABS(0)=0
ЗНАК(son) Son manfiy bo’lsa –1, 0 bo’lsa 0, musbat bo’lsa 1 qiymatga teng ЗНАК(–7,5)= –1; ЗНАК(0)= 0; ЗНАК(2011)= 1
КОРЕНЬ(son) Sonning kvadrat ildizini hisoblaydi КОРЕНЬ(4)=2; КОРЕНЬ(81)=9; КОРЕНЬ(0,04)=0,2
ОСТАТ(son; bo’luvchi) Sonni bo‘luvchiga bo’lgandagi qoldiqni hisoblaydi ОСТАТ(45;7)=3; ОСТАТ(15;3)=0;

ОСТАТ(-191;10)=9

СТЕПЕНЬ(son; daraja ko‘rsatkichi) Sonni darajaga ko‘taradi СТЕПЕНЬ(3;4)=81; СТЕПЕНЬ(2;10)=1024; СТЕПЕНЬ(‑1,7; 5)= – 14,1986
СУММ(son1; son2; …) Katakchalar blokidagi qiymatlarning yig‘indisini hisoblaydi СУММ(G4:G13)=330; СУММ(C4:C13; E4:E13)= 115 (46-rasm)
ЦЕЛОЕ(son) Kichik butun songacha yaxlitlaydi ЦЕЛОЕ(5,5)=5; ЦЕЛОЕ(–5,5)=–6
Mantiqiy funksiyalar
И(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning barchasining qiymati ROST bo‘lsa, (VA ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON И(500>5*100)=YOLG‘ON; И(5>1;99/3-1>31)=ROST;

46-rasmdan: И(C7+C8>G6)=YOLG‘ON; И(C4=E3; C4>=C7)=ROST

ИЛИ(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning birortasining qiymati ROST bo‘lsa, (YOKI ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON ИЛИ(SIN(500)>5)=YOLG‘ON; ИЛИ(0,5>=1/2; -1>31)=ROST;

46-rasmdan:

ИЛИ(C5=5; E13>=11)= YOLG‘ON; ИЛИ(C5=5; E12<=11)= ROST

ЕСЛИ(mantiqiy ifoda; ifoda1; ifoda2) (AGAR) funksiyasi qiymati mantiqiy ifoda qiymati ROST bo‘lsa ifoda1ga, yolg‘on bo‘lsa ifoda2 ga teng bo‘ladi ЕСЛИ(700/7-1>50; 1963; 1)=1963; ЕСЛИ(5*5=24; 0; 9+12)=21;

46-rasmdan:

ЕСЛИ(E12>G10;G10–E12; “BOBUR”)=BOBUR

Statistik funksiyalar
МАКС( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng katta qiymatini aniqlaydi МАКС(1; 2; –7)=2; 46-rasmdan:  МАКС(E4:E12; G13)=60
МИН( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng kichik qiymatini aniqlaydi МИН(1; 2; –7)= –7;

46-rasmdan:  МИН(E3:E13)=1

СРЗНАЧ(son1; son2;…) son1, son2, … larning o‘rta arifmetik qiymatini aniqlaydi СРЗНАЧ(1; 2; 6)= 3;

СРЗНАЧ(–1;–2; 6; 7; 0)= 5

СЧЁТЕСЛИ(blok; shart) Shartni qanoatlantiruvchi blokning bo’sh bo’lmagan katakchalari sonini sanaydi 46-rasmdan:  СЧЁТЕСЛИ(C1:C13;“=6”)=10; СЧЁТЕСЛИ(E1:E13;“=6”)=2
Matnli funksiyalar
ДЛСТР(matn) Matndagi belgilar sonini aniqlaydi ДЛСТР(“men”)=3, ДЛСТР(3,1415)=6
ЗАМЕНИТЬ(eski matn; qaysi o‘rindan;  nechtasi o‘rniga; yangi matn) Eski matnni belgilarini ko’rsatilgan joydan boshlab berilgan sondagi belgilarni yangisiga almashtiradi ЗАМЕНИТЬ(“Men”;3;1;“hr”)=“Mehr”;

ЗАМЕНИТЬ(“Men”;2;2;“uz”)=“Muz”;

45-rasmdan:

ЗАМЕНИТЬ(B4;3;2;”tin”)= “Oltin”

ЗНАЧЕН(matn) Matn ko’rinishidagi sonni songa o‘tkazadi ЗНАЧЕН(“1024,25”)=1024,25;

ЗНАЧЕН(“-5,04”)

ЛЕВСИМВ(matn; belgi soni) Matnning chap tomonidagi berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ЛЕВСИМВ(– 45765; 1)= “–”; ЛЕВСИМВ(“Gulnoza”; 3)= “Gul”; 45-rasmdan: ЛЕВСИМВ(B8; 3)=”Bod”
СЦЕПИТЬ(matn1; matn2; …) Bir nechta matnni bitta matnga o’tkazadi СЦЕПИТЬ(14; “-fevral”)=“14-fevral”;

СЦЕПИТЬ( “Bob”; “ur”)=“Bobur”

ПСТР(matn; boshlang’ich o’rin; belgilar soni) Matndan boshlang’ich o’rindan boshlab berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ПСТР(“Matonat”; 4; 3)=”ona”; ПСТР(“Zahiriddin”; 2; 4)=”ahir”; ПСТР(“Sheriyat”; 3; 2)=”er”

 

 

AH Dars davomida Excel funksiyalaridan foydalanish ko‘nikmasini hosil qilish uchun o‘quvchilar har xil mazmundagi sodda topshiriqlarni mustaqil bajarishlari maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:

Misollar

  1. A1:A5 kataklarga sonlar kiriting va yig`indisini B6 katakchada hisoblang.
  2. A1:D4 kataklarga sonlar kiriting  va  eng  kattasini B5 katakchga
  3. B3:C6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  o’rta   arfimetigini D5 katakchada toping.
  4. B2:E6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  eng  kichkinasini B5 katakchga
  5. A3 katakcha “Norton” so’zini kiriting   va  B4  katakchada “Nort” so’zini  hosil
  6. A2=”daftar”, A3=”-ruchka” so’zini kiriting  va  B4  katakchada  so’zlarni

AH Darsda guruxlar topshiriqlarni mustaqil bajarishadi. O‘qituvchi ularning ishlashini nazorat qilib boradi.

Mumkin qadar har bir gurux uchun 3 tadan 5 tagacha alohida misollar variantini tavsiya etish lozim. Misollarni yechish jarayonida o‘quvchilar qaysi fandagi tushuncha, ma’lumot yoki formulalardan foydalanishganini izohlab berishi fanlar integratsiyasi uchun muhimdir.

Hisoblash jarayonida o‘quvchilar e’tiborini katakcha, satr va ustun formatlarini o‘zgartira olishga qaratish maqsadga muvofiq bo‘ladi.

 

 

Gurux o’quvchilari kompyuterda mashiqlar bajargunga qadar b’osh qolgan o’quvchilar bilan birga “7-qadam” metodi o’ynaladi

 

1.U shunday narsaki, bizning darslarda usiz mavzuni tushuntirish qiyin.

 

  1. Uning katta yoki kichik turlari bor

 

  1. Undagi etti malakdan xosil bo’lar kamalak

 

  1. U qora rangni juda ko’p ishlatadi

 

  1. Uning yuqqa va qalin turlari bor

 

  1. U ko’proq to’rtburchak shakilda bo’ladi

 

  1. Uning natijasini olish uchun yo printer yo plotterni unga o’rtoq qilish kerak.(manitor)

 

 

 

 

 

 

 

She’riy topishmoqlar

 

  1. Ma’lumot tashir tinmay

Beminat xizmat qilar

Virus tushsa albatta,

Xordiqqa ruxsat so’rar

(fleshka)

 

  1. O’zim kichik bo’lsam-da

Kompyuter yuragiman

Men uning eng kerakli

Eng mitti bo’lagiman.

(mikroprosessor)

 

  1. Tarmoqning ishini,

Taminlovchi kompyuter

Men bo’lmasam tarmoqda

Ishing bitmaydi hech bir

(server)

 

Uyga vazifa:

 

  1. Darslikdagi 1-5-mashq.

 

  1. B,BO,BX

         Jadvalini to’ldirish

 

 

 

 

O’zbekiston  Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi

Andijon  viloyati xalq ta’limi boshqarmasi

Oltinko’l tuman  xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil etish bo’limiga qarashli 28-Davlat ixtisoslashtirilgan maktabining Informatika  fani o’qituvchisi

Ziyaitdinova Nodira Abdumajidovnaning

MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash

mavzusida tayyorlagan

 

(Informatika 8-sinf)

 

 

Andijon viloyati

Darsning texnologik xaritasi

Mavzu MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash
Maqsad va vazifalar Darsning maqsadi: o’quvchilarga MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash imkoniyatlarini ochib berish.

Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar  haqida bilim va ko’nikmalar berish.

Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga yo’naltirish.

Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.

O‘quv jarayonining mazmuni Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari. Matematik funksiyalar va ularning qo’llanishi. Mantiqiy funksiyalar va ularning qo’llanishi. Statistik funksiyalar  va ularning qo’llanishi. Matnli funksiyalar va ularning qo’llanishi.
O‘quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi Uslub: Ma’ruza va amaliyotning uyg‘unligi.

Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik gruhlarda ishlash.

Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar; tarqatma materiallar.

Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.

Nazorat: Og‘zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.

Baholash: Rag‘batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.

Kutiladigan natijalar O’quvchilar yangi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi. Ular Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar haqida bilim va qo’llash ko’nikmalarini egallaydilar.
Kelgusi rejalar (tahlil, o‘zgarishlar) O’qituvchi o’z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosuda keyingi darslariga  o‘zgarishlar kiritadi va rejalashtiradi.

 

 

Asosiy tushunchalar:

Matematik amallar, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar, matn funksiyalari.

 

 Darsning blok-chizmasi

  Dars bosqichlari Vaqt Usullar
1 Tashkiliy qism 5 minut  
2 O‘tilganlarni takrorlash 7 minut SJBSTMY
3 Yangi mavzu ustida ishlash 15 minut M, AH
4 Yangi mavzuni mustahkamlash 15 minut SJ, K, BST, MY
5 Uyga vazifa 3 minut  

 

 

 

 Uy vazifasini so‘rash.

 

  • Bugunga darsimizda “Ofarin”, “Rag’bat” va ”Bo’sh” kartochkalaridan foydalanamiz.

 

  • Eng to‘g‘ri javob va faol ishtirok uchun “Ofarin”,”  — 5 ball,

 

  • Biroz hatoga yo’l qoygan o’quvchilarga  “Rag’bat” – 4 ball,

 

  • Bilimida bo’shliqlar aniqlangan o’quvchilarga – ”Bo’sh” 3 ball qo‘yiladi.

 

(Qaysi gurux a’zosi to’g’ri javob bersa o’z guruxiga ball olib beradi va shu tariqa dars musobaqa usulida davom etaveradi.)

 

 

 

 

 

 

 

Darsning tashkiliy qismi Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning  quyidagi sozlari bilan boshlanadi:

 

       “Jismoniy va ma’naviy yetuk yoshlar-ezgu maqsadlarimizga yetishda tayanchimiz va suyanchimizdir! “

        Xurmatli o’quvchilar mana bizga nisbatan  Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning shunday ishonch bildirar ekan biz bunga javoban nima qilmog’imiz kerak. Albatta bunday ishonchni oqlash uchun birinchi navbatta yaxshi va chuqur bilimga ega bo’lmog’imiz shart.Mana bugungi kunda manaviy etuk va bilimli yoshlarni tarbiyalash uchun bir qancha ishlar olib borilmoqda bunga bir qancha chuqurlashtirilgan maktablarni ochilishini misol keltirishimiz mumkun. Misol uchun o’zimizning shaxrimizdagi Muhammad Yusuf nomidagi ona-tili va adabiyot faniga ixtisoslashtiringan maktab.

O’quvchilar mana endi darsimizni boshlasak. Bugungi darsimizda ta’limning noan’anaviy usullaridan “ musobaqa” usulidan foydalanamiz. Buning uchun o’quvchilarni ikki guruhga ajratib olamiz va guruxdan bir o’quvchini guruh sardori etib tanlaymiz.

O’quvchilar biz guruxlarni birini Al-Xorazmiy ikkinchisini Al-Farobiy guruxi deb atasak,menimcha bu nomlar bizning fanimizga ham to’g’ri kelsa kerak. Qani gurux sardorlari o’z guruhingiz nomini tanlab olishingiz va tanlangan nom dagi Allomamiz fanga qanday xissa qo’shganligi xaqida ma’lumot bersangiz.

Gurux sardorlari o’z guruxlariga nom tanlab oladi va bu allomalarimiz xaqida bilganlarini gapirib beradilar.

 

Al Xorazmiy-guruxi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Аl Хоrazmiy (780-850). Buyuk matematik, astronom, geograf.  Аl-Хоrazmiy yozgan asarlardan bizgacha 10 tasi yetib kelgan. Хоrazmiyning XII-аsrda lotin tiliga tarjima qilingan «Аrifmetika» аsari yеvropaliklarni Hind raqamlari , pozision o’nlik sanoq sistemasi bilan tanishtirdi va uning boshqa sanoq sistemalariga nisbatan afzalligini ko’rsatdi. Butun va kasr sonlar ustida amallar bajarish vа kvadrat ildiz chiqarish usulini keltirdi. Xorazmiy yozgan “Arifmetika traktatlari”, “Al jabr val muqobala”, “Tuzatilgan Ptolomey vatarlar jadvalidan chiqarish” kabi asarlarida arifmetik, algebraic va geometric materiallarni sistemalashtirdi.

 

 

Al Farobiy-guruxi

 

Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad ibn Uzlug’ Tarxon (IX-X asr) Farobiy taxallusi bilan  yashab ijod etgan. U bilish jarayonini ikki bosqich-aqliy bilish va hissiy bilishdan iborat bo’lib, ular o’zaro bog’liq, lekin biri boshqasisiz vujudga kelmasligini, bu bosqich axborotsiz shakillanmasligi, axborot esa bilishning asosini tashkil etuvchi element ekanligini takidlab o’tgan allomadir. Farobiy mantiq ilmi xaqida xam “Mantiq san’ati kishiga shunday qonunlar haqida ma’lumot beradiki- bu qonunlar vasitasida aql chiniqadi, inson sog’lom fikr yuritishga o’rganadi”

 

  1. Uy vazifasini so‘rash

O’tilganlarni qisqacha takrorlash quyidagicha amalga oshirish mumkin.

Biz bunda baxor faslidan yani gullagan daraxt usulidan foydalanamiz

“Bolalar mana hademay qishning sovvuq kunlari tugab biz orziqib kutgan baxor fasli ham kirib keladi. Xo’sh baxor fasli haqida kim nima diya oladi.(Bolalar baxorda kunlar isishi, daraxtlar gullashi…haqida gapiradi).

Mana sizlarning ro’parangizda gullagan daraxt u meva berishi uchun bialogiya fanidan bilamizki daraxtlarni changlatishimiz kerak. Mana bu qog’ozda o’z guruximiz daraxtini xosil qilamizda uni changlatamiz buning uchun biz asalari ro’lini o’ynashimiz kerak bo’ladi . Bilamizki asalari juda mexnatkash, bundan chiqdi biz ham mexnat qilishimiz kerak. Yani avval savollarga javob beramiz va kegin daraxt gullaridan uzib o’zimizning daraxtimizga joylaymiz.

Shu usul bilan o’quvchilarning o’tgan darslardagi bilimi takrorlanadi va o’quvchilar baxolanadi.

 

SJ

 

1.Birinchi electron jadvalning nomi.

2.Elektron jadvalning vazifalari.

3.Elektron jadvalning imkoniyatlari.

4.Excel dasturini ishga tushirish.

  1. Excel dasturini interfeysi.

6.Katakcha nomi.

7.Katakchaga kiritish mumkin bo’lgan ma’lumotlar turi.

8.Absolyut murojan nima?

9.Nisbiy murojat nima?

10.Excel2003 naqlida bitta varaqda nechtagacha varaq joylashtirish mumkin?

  1. Excel2003 naqlida ustun va satirlar soni nechta?

12.Exsel dasturi asosida tayyorlangan faylning kengaytmasi qanday?

13.Exsel dasturida qanday arifmetik amallar va belgilardan foudalanish mumkin

  1. Katakchaga ma’lumot kiritish

15.Excel dasturi birinchi marotaba nechanchi yilda yaratilgan

16.Son nima?

17.Formula nima?

18.Elektron jadvalda ustun va satr birlashmasi nima deb ataladi.

19.Katakchalar bloke daganda nimani tushunasiz.

  1. Katakchaga bir nechta satirni kiritish usuli

YMB

 

O‘quvchilarga qiziqarli bo‘lishi uchun ular bilan birgalikda mavzuni darslikdagi amaliy masalani hal qilish bilan boshlash maqsadga muvofiq. Bu mashq orqali murojaat, absolyut murojaat, ko‘paytirish kabi tushunchalar takrorlanadi. Shu bilan birga nusxa ko‘chirish, bezash kabi amallar bajarish ko‘nikmasi mustahkamlanadi.

M Excel elektron jadvali matematik formulalar bilan ishlash uchun keng imkoniyat ochib beradi. Shulardan biri funksiyalar to‘plamining mavjudligidir. Excel funksiyalar to‘plamida 400 dan ortiq funksiya bo‘lib, ular matematik, mantiqiy, statistik, matn, moliya va boshqa turlarga bo‘linadi. Ba’zi Excel funksiyalari imkoniyatlariga oid misollar darslikda yoritib berilgan.

 

Funksiyalarni formulalarda ishlatishning umumiy qoidasi quyidagilardan iborat:

  • har bir funksiya boshqa takrorlanmaydigan o‘z nomiga ega;
  • funksiyalarga murojaatda ularning nomidan keyin qavs ichida nuqtali vergul bilan ajralib turuvchi argumentlar ro‘yxati yoziladi.

Excel elektron jadvalidagi funksiyalarning ba’zilari bilan tanishtiramiz:

 

Matematik funksiyalar
Exceldagi nomi Bajaradigan vazifasi Misollar
ABS(son) Sonning absolyut qiymatini hisoblaydi ABS(–274)=274; ABS(48)=48; ABS(–1,23)=1,23; ABS(0)=0
ЗНАК(son) Son manfiy bo’lsa –1, 0 bo’lsa 0, musbat bo’lsa 1 qiymatga teng ЗНАК(–7,5)= –1; ЗНАК(0)= 0; ЗНАК(2011)= 1
КОРЕНЬ(son) Sonning kvadrat ildizini hisoblaydi КОРЕНЬ(4)=2; КОРЕНЬ(81)=9; КОРЕНЬ(0,04)=0,2
ОСТАТ(son; bo’luvchi) Sonni bo‘luvchiga bo’lgandagi qoldiqni hisoblaydi ОСТАТ(45;7)=3; ОСТАТ(15;3)=0;

ОСТАТ(-191;10)=9

СТЕПЕНЬ(son; daraja ko‘rsatkichi) Sonni darajaga ko‘taradi СТЕПЕНЬ(3;4)=81; СТЕПЕНЬ(2;10)=1024; СТЕПЕНЬ(‑1,7; 5)= – 14,1986
СУММ(son1; son2; …) Katakchalar blokidagi qiymatlarning yig‘indisini hisoblaydi СУММ(G4:G13)=330; СУММ(C4:C13; E4:E13)= 115 (46-rasm)
ЦЕЛОЕ(son) Kichik butun songacha yaxlitlaydi ЦЕЛОЕ(5,5)=5; ЦЕЛОЕ(–5,5)=–6
Mantiqiy funksiyalar
И(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning barchasining qiymati ROST bo‘lsa, (VA ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON И(500>5*100)=YOLG‘ON; И(5>1;99/3-1>31)=ROST;

46-rasmdan: И(C7+C8>G6)=YOLG‘ON; И(C4=E3; C4>=C7)=ROST

ИЛИ(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning birortasining qiymati ROST bo‘lsa, (YOKI ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON ИЛИ(SIN(500)>5)=YOLG‘ON; ИЛИ(0,5>=1/2; -1>31)=ROST;

46-rasmdan:

ИЛИ(C5=5; E13>=11)= YOLG‘ON; ИЛИ(C5=5; E12<=11)= ROST

ЕСЛИ(mantiqiy ifoda; ifoda1; ifoda2) (AGAR) funksiyasi qiymati mantiqiy ifoda qiymati ROST bo‘lsa ifoda1ga, yolg‘on bo‘lsa ifoda2 ga teng bo‘ladi ЕСЛИ(700/7-1>50; 1963; 1)=1963; ЕСЛИ(5*5=24; 0; 9+12)=21;

46-rasmdan:

ЕСЛИ(E12>G10;G10–E12; “BOBUR”)=BOBUR

Statistik funksiyalar
МАКС( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng katta qiymatini aniqlaydi МАКС(1; 2; –7)=2; 46-rasmdan:  МАКС(E4:E12; G13)=60
МИН( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng kichik qiymatini aniqlaydi МИН(1; 2; –7)= –7;

46-rasmdan:  МИН(E3:E13)=1

СРЗНАЧ(son1; son2;…) son1, son2, … larning o‘rta arifmetik qiymatini aniqlaydi СРЗНАЧ(1; 2; 6)= 3;

СРЗНАЧ(–1;–2; 6; 7; 0)= 5

СЧЁТЕСЛИ(blok; shart) Shartni qanoatlantiruvchi blokning bo’sh bo’lmagan katakchalari sonini sanaydi 46-rasmdan:  СЧЁТЕСЛИ(C1:C13;“=6”)=10; СЧЁТЕСЛИ(E1:E13;“=6”)=2
Matnli funksiyalar
ДЛСТР(matn) Matndagi belgilar sonini aniqlaydi ДЛСТР(“men”)=3, ДЛСТР(3,1415)=6
ЗАМЕНИТЬ(eski matn; qaysi o‘rindan;  nechtasi o‘rniga; yangi matn) Eski matnni belgilarini ko’rsatilgan joydan boshlab berilgan sondagi belgilarni yangisiga almashtiradi ЗАМЕНИТЬ(“Men”;3;1;“hr”)=“Mehr”;

ЗАМЕНИТЬ(“Men”;2;2;“uz”)=“Muz”;

45-rasmdan:

ЗАМЕНИТЬ(B4;3;2;”tin”)= “Oltin”

ЗНАЧЕН(matn) Matn ko’rinishidagi sonni songa o‘tkazadi ЗНАЧЕН(“1024,25”)=1024,25;

ЗНАЧЕН(“-5,04”)

ЛЕВСИМВ(matn; belgi soni) Matnning chap tomonidagi berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ЛЕВСИМВ(– 45765; 1)= “–”; ЛЕВСИМВ(“Gulnoza”; 3)= “Gul”; 45-rasmdan: ЛЕВСИМВ(B8; 3)=”Bod”
СЦЕПИТЬ(matn1; matn2; …) Bir nechta matnni bitta matnga o’tkazadi СЦЕПИТЬ(14; “-fevral”)=“14-fevral”;

СЦЕПИТЬ( “Bob”; “ur”)=“Bobur”

ПСТР(matn; boshlang’ich o’rin; belgilar soni) Matndan boshlang’ich o’rindan boshlab berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ПСТР(“Matonat”; 4; 3)=”ona”; ПСТР(“Zahiriddin”; 2; 4)=”ahir”; ПСТР(“Sheriyat”; 3; 2)=”er”

 

 

AH Dars davomida Excel funksiyalaridan foydalanish ko‘nikmasini hosil qilish uchun o‘quvchilar har xil mazmundagi sodda topshiriqlarni mustaqil bajarishlari maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:

Misollar

  1. A1:A5 kataklarga sonlar kiriting va yig`indisini B6 katakchada hisoblang.
  2. A1:D4 kataklarga sonlar kiriting  va  eng  kattasini B5 katakchga
  3. B3:C6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  o’rta   arfimetigini D5 katakchada toping.
  4. B2:E6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  eng  kichkinasini B5 katakchga
  5. A3 katakcha “Norton” so’zini kiriting   va  B4  katakchada “Nort” so’zini  hosil
  6. A2=”daftar”, A3=”-ruchka” so’zini kiriting  va  B4  katakchada  so’zlarni

AH Darsda guruxlar topshiriqlarni mustaqil bajarishadi. O‘qituvchi ularning ishlashini nazorat qilib boradi.

Mumkin qadar har bir gurux uchun 3 tadan 5 tagacha alohida misollar variantini tavsiya etish lozim. Misollarni yechish jarayonida o‘quvchilar qaysi fandagi tushuncha, ma’lumot yoki formulalardan foydalanishganini izohlab berishi fanlar integratsiyasi uchun muhimdir.

Hisoblash jarayonida o‘quvchilar e’tiborini katakcha, satr va ustun formatlarini o‘zgartira olishga qaratish maqsadga muvofiq bo‘ladi.

 

 

Gurux o’quvchilari kompyuterda mashiqlar bajargunga qadar b’osh qolgan o’quvchilar bilan birga “7-qadam” metodi o’ynaladi

 

1.U shunday narsaki, bizning darslarda usiz mavzuni tushuntirish qiyin.

 

  1. Uning katta yoki kichik turlari bor

 

  1. Undagi etti malakdan xosil bo’lar kamalak

 

  1. U qora rangni juda ko’p ishlatadi

 

  1. Uning yuqqa va qalin turlari bor

 

  1. U ko’proq to’rtburchak shakilda bo’ladi

 

  1. Uning natijasini olish uchun yo printer yo plotterni unga o’rtoq qilish kerak.(manitor)

 

 

 

 

 

 

 

She’riy topishmoqlar

 

  1. Ma’lumot tashir tinmay

Beminat xizmat qilar

Virus tushsa albatta,

Xordiqqa ruxsat so’rar

(fleshka)

 

  1. O’zim kichik bo’lsam-da

Kompyuter yuragiman

Men uning eng kerakli

Eng mitti bo’lagiman.

(mikroprosessor)

 

  1. Tarmoqning ishini,

Taminlovchi kompyuter

Men bo’lmasam tarmoqda

Ishing bitmaydi hech bir

(server)

 

Uyga vazifa:

 

  1. Darslikdagi 1-5-mashq.

 

  1. B,BO,BX

         Jadvalini to’ldirish

 

 

 

 

O’zbekiston  Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi

Andijon  viloyati xalq ta’limi boshqarmasi

Oltinko’l tuman  xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil etish bo’limiga qarashli 28-Davlat ixtisoslashtirilgan maktabining Informatika  fani o’qituvchisi

Ziyaitdinova Nodira Abdumajidovnaning

MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash

mavzusida tayyorlagan

 

(Informatika 8-sinf)

 

 

Andijon viloyati

Darsning texnologik xaritasi

Mavzu MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash
Maqsad va vazifalar Darsning maqsadi: o’quvchilarga MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash imkoniyatlarini ochib berish.

Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar  haqida bilim va ko’nikmalar berish.

Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga yo’naltirish.

Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.

O‘quv jarayonining mazmuni Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari. Matematik funksiyalar va ularning qo’llanishi. Mantiqiy funksiyalar va ularning qo’llanishi. Statistik funksiyalar  va ularning qo’llanishi. Matnli funksiyalar va ularning qo’llanishi.
O‘quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi Uslub: Ma’ruza va amaliyotning uyg‘unligi.

Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik gruhlarda ishlash.

Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar; tarqatma materiallar.

Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.

Nazorat: Og‘zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.

Baholash: Rag‘batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.

Kutiladigan natijalar O’quvchilar yangi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi. Ular Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar haqida bilim va qo’llash ko’nikmalarini egallaydilar.
Kelgusi rejalar (tahlil, o‘zgarishlar) O’qituvchi o’z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosuda keyingi darslariga  o‘zgarishlar kiritadi va rejalashtiradi.

 

 

Asosiy tushunchalar:

Matematik amallar, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar, matn funksiyalari.

 

 Darsning blok-chizmasi

  Dars bosqichlari Vaqt Usullar
1 Tashkiliy qism 5 minut  
2 O‘tilganlarni takrorlash 7 minut SJBSTMY
3 Yangi mavzu ustida ishlash 15 minut M, AH
4 Yangi mavzuni mustahkamlash 15 minut SJ, K, BST, MY
5 Uyga vazifa 3 minut  

 

 

 

 Uy vazifasini so‘rash.

 

  • Bugunga darsimizda “Ofarin”, “Rag’bat” va ”Bo’sh” kartochkalaridan foydalanamiz.

 

  • Eng to‘g‘ri javob va faol ishtirok uchun “Ofarin”,”  — 5 ball,

 

  • Biroz hatoga yo’l qoygan o’quvchilarga  “Rag’bat” – 4 ball,

 

  • Bilimida bo’shliqlar aniqlangan o’quvchilarga – ”Bo’sh” 3 ball qo‘yiladi.

 

(Qaysi gurux a’zosi to’g’ri javob bersa o’z guruxiga ball olib beradi va shu tariqa dars musobaqa usulida davom etaveradi.)

 

 

 

 

 

 

 

Darsning tashkiliy qismi Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning  quyidagi sozlari bilan boshlanadi:

 

       “Jismoniy va ma’naviy yetuk yoshlar-ezgu maqsadlarimizga yetishda tayanchimiz va suyanchimizdir! “

        Xurmatli o’quvchilar mana bizga nisbatan  Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning shunday ishonch bildirar ekan biz bunga javoban nima qilmog’imiz kerak. Albatta bunday ishonchni oqlash uchun birinchi navbatta yaxshi va chuqur bilimga ega bo’lmog’imiz shart.Mana bugungi kunda manaviy etuk va bilimli yoshlarni tarbiyalash uchun bir qancha ishlar olib borilmoqda bunga bir qancha chuqurlashtirilgan maktablarni ochilishini misol keltirishimiz mumkun. Misol uchun o’zimizning shaxrimizdagi Muhammad Yusuf nomidagi ona-tili va adabiyot faniga ixtisoslashtiringan maktab.

O’quvchilar mana endi darsimizni boshlasak. Bugungi darsimizda ta’limning noan’anaviy usullaridan “ musobaqa” usulidan foydalanamiz. Buning uchun o’quvchilarni ikki guruhga ajratib olamiz va guruxdan bir o’quvchini guruh sardori etib tanlaymiz.

O’quvchilar biz guruxlarni birini Al-Xorazmiy ikkinchisini Al-Farobiy guruxi deb atasak,menimcha bu nomlar bizning fanimizga ham to’g’ri kelsa kerak. Qani gurux sardorlari o’z guruhingiz nomini tanlab olishingiz va tanlangan nom dagi Allomamiz fanga qanday xissa qo’shganligi xaqida ma’lumot bersangiz.

Gurux sardorlari o’z guruxlariga nom tanlab oladi va bu allomalarimiz xaqida bilganlarini gapirib beradilar.

 

Al Xorazmiy-guruxi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Аl Хоrazmiy (780-850). Buyuk matematik, astronom, geograf.  Аl-Хоrazmiy yozgan asarlardan bizgacha 10 tasi yetib kelgan. Хоrazmiyning XII-аsrda lotin tiliga tarjima qilingan «Аrifmetika» аsari yеvropaliklarni Hind raqamlari , pozision o’nlik sanoq sistemasi bilan tanishtirdi va uning boshqa sanoq sistemalariga nisbatan afzalligini ko’rsatdi. Butun va kasr sonlar ustida amallar bajarish vа kvadrat ildiz chiqarish usulini keltirdi. Xorazmiy yozgan “Arifmetika traktatlari”, “Al jabr val muqobala”, “Tuzatilgan Ptolomey vatarlar jadvalidan chiqarish” kabi asarlarida arifmetik, algebraic va geometric materiallarni sistemalashtirdi.

 

 

Al Farobiy-guruxi

 

Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad ibn Uzlug’ Tarxon (IX-X asr) Farobiy taxallusi bilan  yashab ijod etgan. U bilish jarayonini ikki bosqich-aqliy bilish va hissiy bilishdan iborat bo’lib, ular o’zaro bog’liq, lekin biri boshqasisiz vujudga kelmasligini, bu bosqich axborotsiz shakillanmasligi, axborot esa bilishning asosini tashkil etuvchi element ekanligini takidlab o’tgan allomadir. Farobiy mantiq ilmi xaqida xam “Mantiq san’ati kishiga shunday qonunlar haqida ma’lumot beradiki- bu qonunlar vasitasida aql chiniqadi, inson sog’lom fikr yuritishga o’rganadi”

 

  1. Uy vazifasini so‘rash

O’tilganlarni qisqacha takrorlash quyidagicha amalga oshirish mumkin.

Biz bunda baxor faslidan yani gullagan daraxt usulidan foydalanamiz

“Bolalar mana hademay qishning sovvuq kunlari tugab biz orziqib kutgan baxor fasli ham kirib keladi. Xo’sh baxor fasli haqida kim nima diya oladi.(Bolalar baxorda kunlar isishi, daraxtlar gullashi…haqida gapiradi).

Mana sizlarning ro’parangizda gullagan daraxt u meva berishi uchun bialogiya fanidan bilamizki daraxtlarni changlatishimiz kerak. Mana bu qog’ozda o’z guruximiz daraxtini xosil qilamizda uni changlatamiz buning uchun biz asalari ro’lini o’ynashimiz kerak bo’ladi . Bilamizki asalari juda mexnatkash, bundan chiqdi biz ham mexnat qilishimiz kerak. Yani avval savollarga javob beramiz va kegin daraxt gullaridan uzib o’zimizning daraxtimizga joylaymiz.

Shu usul bilan o’quvchilarning o’tgan darslardagi bilimi takrorlanadi va o’quvchilar baxolanadi.

 

SJ

 

1.Birinchi electron jadvalning nomi.

2.Elektron jadvalning vazifalari.

3.Elektron jadvalning imkoniyatlari.

4.Excel dasturini ishga tushirish.

  1. Excel dasturini interfeysi.

6.Katakcha nomi.

7.Katakchaga kiritish mumkin bo’lgan ma’lumotlar turi.

8.Absolyut murojan nima?

9.Nisbiy murojat nima?

10.Excel2003 naqlida bitta varaqda nechtagacha varaq joylashtirish mumkin?

  1. Excel2003 naqlida ustun va satirlar soni nechta?

12.Exsel dasturi asosida tayyorlangan faylning kengaytmasi qanday?

13.Exsel dasturida qanday arifmetik amallar va belgilardan foudalanish mumkin

  1. Katakchaga ma’lumot kiritish

15.Excel dasturi birinchi marotaba nechanchi yilda yaratilgan

16.Son nima?

17.Formula nima?

18.Elektron jadvalda ustun va satr birlashmasi nima deb ataladi.

19.Katakchalar bloke daganda nimani tushunasiz.

  1. Katakchaga bir nechta satirni kiritish usuli

YMB

 

O‘quvchilarga qiziqarli bo‘lishi uchun ular bilan birgalikda mavzuni darslikdagi amaliy masalani hal qilish bilan boshlash maqsadga muvofiq. Bu mashq orqali murojaat, absolyut murojaat, ko‘paytirish kabi tushunchalar takrorlanadi. Shu bilan birga nusxa ko‘chirish, bezash kabi amallar bajarish ko‘nikmasi mustahkamlanadi.

M Excel elektron jadvali matematik formulalar bilan ishlash uchun keng imkoniyat ochib beradi. Shulardan biri funksiyalar to‘plamining mavjudligidir. Excel funksiyalar to‘plamida 400 dan ortiq funksiya bo‘lib, ular matematik, mantiqiy, statistik, matn, moliya va boshqa turlarga bo‘linadi. Ba’zi Excel funksiyalari imkoniyatlariga oid misollar darslikda yoritib berilgan.

 

Funksiyalarni formulalarda ishlatishning umumiy qoidasi quyidagilardan iborat:

  • har bir funksiya boshqa takrorlanmaydigan o‘z nomiga ega;
  • funksiyalarga murojaatda ularning nomidan keyin qavs ichida nuqtali vergul bilan ajralib turuvchi argumentlar ro‘yxati yoziladi.

Excel elektron jadvalidagi funksiyalarning ba’zilari bilan tanishtiramiz:

 

Matematik funksiyalar
Exceldagi nomi Bajaradigan vazifasi Misollar
ABS(son) Sonning absolyut qiymatini hisoblaydi ABS(–274)=274; ABS(48)=48; ABS(–1,23)=1,23; ABS(0)=0
ЗНАК(son) Son manfiy bo’lsa –1, 0 bo’lsa 0, musbat bo’lsa 1 qiymatga teng ЗНАК(–7,5)= –1; ЗНАК(0)= 0; ЗНАК(2011)= 1
КОРЕНЬ(son) Sonning kvadrat ildizini hisoblaydi КОРЕНЬ(4)=2; КОРЕНЬ(81)=9; КОРЕНЬ(0,04)=0,2
ОСТАТ(son; bo’luvchi) Sonni bo‘luvchiga bo’lgandagi qoldiqni hisoblaydi ОСТАТ(45;7)=3; ОСТАТ(15;3)=0;

ОСТАТ(-191;10)=9

СТЕПЕНЬ(son; daraja ko‘rsatkichi) Sonni darajaga ko‘taradi СТЕПЕНЬ(3;4)=81; СТЕПЕНЬ(2;10)=1024; СТЕПЕНЬ(‑1,7; 5)= – 14,1986
СУММ(son1; son2; …) Katakchalar blokidagi qiymatlarning yig‘indisini hisoblaydi СУММ(G4:G13)=330; СУММ(C4:C13; E4:E13)= 115 (46-rasm)
ЦЕЛОЕ(son) Kichik butun songacha yaxlitlaydi ЦЕЛОЕ(5,5)=5; ЦЕЛОЕ(–5,5)=–6
Mantiqiy funksiyalar
И(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning barchasining qiymati ROST bo‘lsa, (VA ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON И(500>5*100)=YOLG‘ON; И(5>1;99/3-1>31)=ROST;

46-rasmdan: И(C7+C8>G6)=YOLG‘ON; И(C4=E3; C4>=C7)=ROST

ИЛИ(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning birortasining qiymati ROST bo‘lsa, (YOKI ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON ИЛИ(SIN(500)>5)=YOLG‘ON; ИЛИ(0,5>=1/2; -1>31)=ROST;

46-rasmdan:

ИЛИ(C5=5; E13>=11)= YOLG‘ON; ИЛИ(C5=5; E12<=11)= ROST

ЕСЛИ(mantiqiy ifoda; ifoda1; ifoda2) (AGAR) funksiyasi qiymati mantiqiy ifoda qiymati ROST bo‘lsa ifoda1ga, yolg‘on bo‘lsa ifoda2 ga teng bo‘ladi ЕСЛИ(700/7-1>50; 1963; 1)=1963; ЕСЛИ(5*5=24; 0; 9+12)=21;

46-rasmdan:

ЕСЛИ(E12>G10;G10–E12; “BOBUR”)=BOBUR

Statistik funksiyalar
МАКС( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng katta qiymatini aniqlaydi МАКС(1; 2; –7)=2; 46-rasmdan:  МАКС(E4:E12; G13)=60
МИН( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng kichik qiymatini aniqlaydi МИН(1; 2; –7)= –7;

46-rasmdan:  МИН(E3:E13)=1

СРЗНАЧ(son1; son2;…) son1, son2, … larning o‘rta arifmetik qiymatini aniqlaydi СРЗНАЧ(1; 2; 6)= 3;

СРЗНАЧ(–1;–2; 6; 7; 0)= 5

СЧЁТЕСЛИ(blok; shart) Shartni qanoatlantiruvchi blokning bo’sh bo’lmagan katakchalari sonini sanaydi 46-rasmdan:  СЧЁТЕСЛИ(C1:C13;“=6”)=10; СЧЁТЕСЛИ(E1:E13;“=6”)=2
Matnli funksiyalar
ДЛСТР(matn) Matndagi belgilar sonini aniqlaydi ДЛСТР(“men”)=3, ДЛСТР(3,1415)=6
ЗАМЕНИТЬ(eski matn; qaysi o‘rindan;  nechtasi o‘rniga; yangi matn) Eski matnni belgilarini ko’rsatilgan joydan boshlab berilgan sondagi belgilarni yangisiga almashtiradi ЗАМЕНИТЬ(“Men”;3;1;“hr”)=“Mehr”;

ЗАМЕНИТЬ(“Men”;2;2;“uz”)=“Muz”;

45-rasmdan:

ЗАМЕНИТЬ(B4;3;2;”tin”)= “Oltin”

ЗНАЧЕН(matn) Matn ko’rinishidagi sonni songa o‘tkazadi ЗНАЧЕН(“1024,25”)=1024,25;

ЗНАЧЕН(“-5,04”)

ЛЕВСИМВ(matn; belgi soni) Matnning chap tomonidagi berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ЛЕВСИМВ(– 45765; 1)= “–”; ЛЕВСИМВ(“Gulnoza”; 3)= “Gul”; 45-rasmdan: ЛЕВСИМВ(B8; 3)=”Bod”
СЦЕПИТЬ(matn1; matn2; …) Bir nechta matnni bitta matnga o’tkazadi СЦЕПИТЬ(14; “-fevral”)=“14-fevral”;

СЦЕПИТЬ( “Bob”; “ur”)=“Bobur”

ПСТР(matn; boshlang’ich o’rin; belgilar soni) Matndan boshlang’ich o’rindan boshlab berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ПСТР(“Matonat”; 4; 3)=”ona”; ПСТР(“Zahiriddin”; 2; 4)=”ahir”; ПСТР(“Sheriyat”; 3; 2)=”er”

 

 

AH Dars davomida Excel funksiyalaridan foydalanish ko‘nikmasini hosil qilish uchun o‘quvchilar har xil mazmundagi sodda topshiriqlarni mustaqil bajarishlari maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:

Misollar

  1. A1:A5 kataklarga sonlar kiriting va yig`indisini B6 katakchada hisoblang.
  2. A1:D4 kataklarga sonlar kiriting  va  eng  kattasini B5 katakchga
  3. B3:C6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  o’rta   arfimetigini D5 katakchada toping.
  4. B2:E6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  eng  kichkinasini B5 katakchga
  5. A3 katakcha “Norton” so’zini kiriting   va  B4  katakchada “Nort” so’zini  hosil
  6. A2=”daftar”, A3=”-ruchka” so’zini kiriting  va  B4  katakchada  so’zlarni

AH Darsda guruxlar topshiriqlarni mustaqil bajarishadi. O‘qituvchi ularning ishlashini nazorat qilib boradi.

Mumkin qadar har bir gurux uchun 3 tadan 5 tagacha alohida misollar variantini tavsiya etish lozim. Misollarni yechish jarayonida o‘quvchilar qaysi fandagi tushuncha, ma’lumot yoki formulalardan foydalanishganini izohlab berishi fanlar integratsiyasi uchun muhimdir.

Hisoblash jarayonida o‘quvchilar e’tiborini katakcha, satr va ustun formatlarini o‘zgartira olishga qaratish maqsadga muvofiq bo‘ladi.

 

 

Gurux o’quvchilari kompyuterda mashiqlar bajargunga qadar b’osh qolgan o’quvchilar bilan birga “7-qadam” metodi o’ynaladi

 

1.U shunday narsaki, bizning darslarda usiz mavzuni tushuntirish qiyin.

 

  1. Uning katta yoki kichik turlari bor

 

  1. Undagi etti malakdan xosil bo’lar kamalak

 

  1. U qora rangni juda ko’p ishlatadi

 

  1. Uning yuqqa va qalin turlari bor

 

  1. U ko’proq to’rtburchak shakilda bo’ladi

 

  1. Uning natijasini olish uchun yo printer yo plotterni unga o’rtoq qilish kerak.(manitor)

 

 

 

 

 

 

 

She’riy topishmoqlar

 

  1. Ma’lumot tashir tinmay

Beminat xizmat qilar

Virus tushsa albatta,

Xordiqqa ruxsat so’rar

(fleshka)

 

  1. O’zim kichik bo’lsam-da

Kompyuter yuragiman

Men uning eng kerakli

Eng mitti bo’lagiman.

(mikroprosessor)

 

  1. Tarmoqning ishini,

Taminlovchi kompyuter

Men bo’lmasam tarmoqda

Ishing bitmaydi hech bir

(server)

 

Uyga vazifa:

 

  1. Darslikdagi 1-5-mashq.

 

  1. B,BO,BX

         Jadvalini to’ldirish

 

 

 

 

O’zbekiston  Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi

Andijon  viloyati xalq ta’limi boshqarmasi

Oltinko’l tuman  xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil etish bo’limiga qarashli 28-Davlat ixtisoslashtirilgan maktabining Informatika  fani o’qituvchisi

Ziyaitdinova Nodira Abdumajidovnaning

MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash

mavzusida tayyorlagan

 

(Informatika 8-sinf)

 

 

Andijon viloyati

Darsning texnologik xaritasi

Mavzu MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash
Maqsad va vazifalar Darsning maqsadi: o’quvchilarga MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash imkoniyatlarini ochib berish.

Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar  haqida bilim va ko’nikmalar berish.

Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga yo’naltirish.

Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.

O‘quv jarayonining mazmuni Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari. Matematik funksiyalar va ularning qo’llanishi. Mantiqiy funksiyalar va ularning qo’llanishi. Statistik funksiyalar  va ularning qo’llanishi. Matnli funksiyalar va ularning qo’llanishi.
O‘quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi Uslub: Ma’ruza va amaliyotning uyg‘unligi.

Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik gruhlarda ishlash.

Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar; tarqatma materiallar.

Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.

Nazorat: Og‘zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.

Baholash: Rag‘batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.

Kutiladigan natijalar O’quvchilar yangi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi. Ular Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar haqida bilim va qo’llash ko’nikmalarini egallaydilar.
Kelgusi rejalar (tahlil, o‘zgarishlar) O’qituvchi o’z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosuda keyingi darslariga  o‘zgarishlar kiritadi va rejalashtiradi.

 

 

Asosiy tushunchalar:

Matematik amallar, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar, matn funksiyalari.

 

 Darsning blok-chizmasi

  Dars bosqichlari Vaqt Usullar
1 Tashkiliy qism 5 minut  
2 O‘tilganlarni takrorlash 7 minut SJBSTMY
3 Yangi mavzu ustida ishlash 15 minut M, AH
4 Yangi mavzuni mustahkamlash 15 minut SJ, K, BST, MY
5 Uyga vazifa 3 minut  

 

 

 

 Uy vazifasini so‘rash.

 

  • Bugunga darsimizda “Ofarin”, “Rag’bat” va ”Bo’sh” kartochkalaridan foydalanamiz.

 

  • Eng to‘g‘ri javob va faol ishtirok uchun “Ofarin”,”  — 5 ball,

 

  • Biroz hatoga yo’l qoygan o’quvchilarga  “Rag’bat” – 4 ball,

 

  • Bilimida bo’shliqlar aniqlangan o’quvchilarga – ”Bo’sh” 3 ball qo‘yiladi.

 

(Qaysi gurux a’zosi to’g’ri javob bersa o’z guruxiga ball olib beradi va shu tariqa dars musobaqa usulida davom etaveradi.)

 

 

 

 

 

 

 

Darsning tashkiliy qismi Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning  quyidagi sozlari bilan boshlanadi:

 

       “Jismoniy va ma’naviy yetuk yoshlar-ezgu maqsadlarimizga yetishda tayanchimiz va suyanchimizdir! “

        Xurmatli o’quvchilar mana bizga nisbatan  Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning shunday ishonch bildirar ekan biz bunga javoban nima qilmog’imiz kerak. Albatta bunday ishonchni oqlash uchun birinchi navbatta yaxshi va chuqur bilimga ega bo’lmog’imiz shart.Mana bugungi kunda manaviy etuk va bilimli yoshlarni tarbiyalash uchun bir qancha ishlar olib borilmoqda bunga bir qancha chuqurlashtirilgan maktablarni ochilishini misol keltirishimiz mumkun. Misol uchun o’zimizning shaxrimizdagi Muhammad Yusuf nomidagi ona-tili va adabiyot faniga ixtisoslashtiringan maktab.

O’quvchilar mana endi darsimizni boshlasak. Bugungi darsimizda ta’limning noan’anaviy usullaridan “ musobaqa” usulidan foydalanamiz. Buning uchun o’quvchilarni ikki guruhga ajratib olamiz va guruxdan bir o’quvchini guruh sardori etib tanlaymiz.

O’quvchilar biz guruxlarni birini Al-Xorazmiy ikkinchisini Al-Farobiy guruxi deb atasak,menimcha bu nomlar bizning fanimizga ham to’g’ri kelsa kerak. Qani gurux sardorlari o’z guruhingiz nomini tanlab olishingiz va tanlangan nom dagi Allomamiz fanga qanday xissa qo’shganligi xaqida ma’lumot bersangiz.

Gurux sardorlari o’z guruxlariga nom tanlab oladi va bu allomalarimiz xaqida bilganlarini gapirib beradilar.

 

Al Xorazmiy-guruxi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Аl Хоrazmiy (780-850). Buyuk matematik, astronom, geograf.  Аl-Хоrazmiy yozgan asarlardan bizgacha 10 tasi yetib kelgan. Хоrazmiyning XII-аsrda lotin tiliga tarjima qilingan «Аrifmetika» аsari yеvropaliklarni Hind raqamlari , pozision o’nlik sanoq sistemasi bilan tanishtirdi va uning boshqa sanoq sistemalariga nisbatan afzalligini ko’rsatdi. Butun va kasr sonlar ustida amallar bajarish vа kvadrat ildiz chiqarish usulini keltirdi. Xorazmiy yozgan “Arifmetika traktatlari”, “Al jabr val muqobala”, “Tuzatilgan Ptolomey vatarlar jadvalidan chiqarish” kabi asarlarida arifmetik, algebraic va geometric materiallarni sistemalashtirdi.

 

 

Al Farobiy-guruxi

 

Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad ibn Uzlug’ Tarxon (IX-X asr) Farobiy taxallusi bilan  yashab ijod etgan. U bilish jarayonini ikki bosqich-aqliy bilish va hissiy bilishdan iborat bo’lib, ular o’zaro bog’liq, lekin biri boshqasisiz vujudga kelmasligini, bu bosqich axborotsiz shakillanmasligi, axborot esa bilishning asosini tashkil etuvchi element ekanligini takidlab o’tgan allomadir. Farobiy mantiq ilmi xaqida xam “Mantiq san’ati kishiga shunday qonunlar haqida ma’lumot beradiki- bu qonunlar vasitasida aql chiniqadi, inson sog’lom fikr yuritishga o’rganadi”

 

  1. Uy vazifasini so‘rash

O’tilganlarni qisqacha takrorlash quyidagicha amalga oshirish mumkin.

Biz bunda baxor faslidan yani gullagan daraxt usulidan foydalanamiz

“Bolalar mana hademay qishning sovvuq kunlari tugab biz orziqib kutgan baxor fasli ham kirib keladi. Xo’sh baxor fasli haqida kim nima diya oladi.(Bolalar baxorda kunlar isishi, daraxtlar gullashi…haqida gapiradi).

Mana sizlarning ro’parangizda gullagan daraxt u meva berishi uchun bialogiya fanidan bilamizki daraxtlarni changlatishimiz kerak. Mana bu qog’ozda o’z guruximiz daraxtini xosil qilamizda uni changlatamiz buning uchun biz asalari ro’lini o’ynashimiz kerak bo’ladi . Bilamizki asalari juda mexnatkash, bundan chiqdi biz ham mexnat qilishimiz kerak. Yani avval savollarga javob beramiz va kegin daraxt gullaridan uzib o’zimizning daraxtimizga joylaymiz.

Shu usul bilan o’quvchilarning o’tgan darslardagi bilimi takrorlanadi va o’quvchilar baxolanadi.

 

SJ

 

1.Birinchi electron jadvalning nomi.

2.Elektron jadvalning vazifalari.

3.Elektron jadvalning imkoniyatlari.

4.Excel dasturini ishga tushirish.

  1. Excel dasturini interfeysi.

6.Katakcha nomi.

7.Katakchaga kiritish mumkin bo’lgan ma’lumotlar turi.

8.Absolyut murojan nima?

9.Nisbiy murojat nima?

10.Excel2003 naqlida bitta varaqda nechtagacha varaq joylashtirish mumkin?

  1. Excel2003 naqlida ustun va satirlar soni nechta?

12.Exsel dasturi asosida tayyorlangan faylning kengaytmasi qanday?

13.Exsel dasturida qanday arifmetik amallar va belgilardan foudalanish mumkin

  1. Katakchaga ma’lumot kiritish

15.Excel dasturi birinchi marotaba nechanchi yilda yaratilgan

16.Son nima?

17.Formula nima?

18.Elektron jadvalda ustun va satr birlashmasi nima deb ataladi.

19.Katakchalar bloke daganda nimani tushunasiz.

  1. Katakchaga bir nechta satirni kiritish usuli

YMB

 

O‘quvchilarga qiziqarli bo‘lishi uchun ular bilan birgalikda mavzuni darslikdagi amaliy masalani hal qilish bilan boshlash maqsadga muvofiq. Bu mashq orqali murojaat, absolyut murojaat, ko‘paytirish kabi tushunchalar takrorlanadi. Shu bilan birga nusxa ko‘chirish, bezash kabi amallar bajarish ko‘nikmasi mustahkamlanadi.

M Excel elektron jadvali matematik formulalar bilan ishlash uchun keng imkoniyat ochib beradi. Shulardan biri funksiyalar to‘plamining mavjudligidir. Excel funksiyalar to‘plamida 400 dan ortiq funksiya bo‘lib, ular matematik, mantiqiy, statistik, matn, moliya va boshqa turlarga bo‘linadi. Ba’zi Excel funksiyalari imkoniyatlariga oid misollar darslikda yoritib berilgan.

 

Funksiyalarni formulalarda ishlatishning umumiy qoidasi quyidagilardan iborat:

  • har bir funksiya boshqa takrorlanmaydigan o‘z nomiga ega;
  • funksiyalarga murojaatda ularning nomidan keyin qavs ichida nuqtali vergul bilan ajralib turuvchi argumentlar ro‘yxati yoziladi.

Excel elektron jadvalidagi funksiyalarning ba’zilari bilan tanishtiramiz:

 

Matematik funksiyalar
Exceldagi nomi Bajaradigan vazifasi Misollar
ABS(son) Sonning absolyut qiymatini hisoblaydi ABS(–274)=274; ABS(48)=48; ABS(–1,23)=1,23; ABS(0)=0
ЗНАК(son) Son manfiy bo’lsa –1, 0 bo’lsa 0, musbat bo’lsa 1 qiymatga teng ЗНАК(–7,5)= –1; ЗНАК(0)= 0; ЗНАК(2011)= 1
КОРЕНЬ(son) Sonning kvadrat ildizini hisoblaydi КОРЕНЬ(4)=2; КОРЕНЬ(81)=9; КОРЕНЬ(0,04)=0,2
ОСТАТ(son; bo’luvchi) Sonni bo‘luvchiga bo’lgandagi qoldiqni hisoblaydi ОСТАТ(45;7)=3; ОСТАТ(15;3)=0;

ОСТАТ(-191;10)=9

СТЕПЕНЬ(son; daraja ko‘rsatkichi) Sonni darajaga ko‘taradi СТЕПЕНЬ(3;4)=81; СТЕПЕНЬ(2;10)=1024; СТЕПЕНЬ(‑1,7; 5)= – 14,1986
СУММ(son1; son2; …) Katakchalar blokidagi qiymatlarning yig‘indisini hisoblaydi СУММ(G4:G13)=330; СУММ(C4:C13; E4:E13)= 115 (46-rasm)
ЦЕЛОЕ(son) Kichik butun songacha yaxlitlaydi ЦЕЛОЕ(5,5)=5; ЦЕЛОЕ(–5,5)=–6
Mantiqiy funksiyalar
И(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning barchasining qiymati ROST bo‘lsa, (VA ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON И(500>5*100)=YOLG‘ON; И(5>1;99/3-1>31)=ROST;

46-rasmdan: И(C7+C8>G6)=YOLG‘ON; И(C4=E3; C4>=C7)=ROST

ИЛИ(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning birortasining qiymati ROST bo‘lsa, (YOKI ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON ИЛИ(SIN(500)>5)=YOLG‘ON; ИЛИ(0,5>=1/2; -1>31)=ROST;

46-rasmdan:

ИЛИ(C5=5; E13>=11)= YOLG‘ON; ИЛИ(C5=5; E12<=11)= ROST

ЕСЛИ(mantiqiy ifoda; ifoda1; ifoda2) (AGAR) funksiyasi qiymati mantiqiy ifoda qiymati ROST bo‘lsa ifoda1ga, yolg‘on bo‘lsa ifoda2 ga teng bo‘ladi ЕСЛИ(700/7-1>50; 1963; 1)=1963; ЕСЛИ(5*5=24; 0; 9+12)=21;

46-rasmdan:

ЕСЛИ(E12>G10;G10–E12; “BOBUR”)=BOBUR

Statistik funksiyalar
МАКС( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng katta qiymatini aniqlaydi МАКС(1; 2; –7)=2; 46-rasmdan:  МАКС(E4:E12; G13)=60
МИН( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng kichik qiymatini aniqlaydi МИН(1; 2; –7)= –7;

46-rasmdan:  МИН(E3:E13)=1

СРЗНАЧ(son1; son2;…) son1, son2, … larning o‘rta arifmetik qiymatini aniqlaydi СРЗНАЧ(1; 2; 6)= 3;

СРЗНАЧ(–1;–2; 6; 7; 0)= 5

СЧЁТЕСЛИ(blok; shart) Shartni qanoatlantiruvchi blokning bo’sh bo’lmagan katakchalari sonini sanaydi 46-rasmdan:  СЧЁТЕСЛИ(C1:C13;“=6”)=10; СЧЁТЕСЛИ(E1:E13;“=6”)=2
Matnli funksiyalar
ДЛСТР(matn) Matndagi belgilar sonini aniqlaydi ДЛСТР(“men”)=3, ДЛСТР(3,1415)=6
ЗАМЕНИТЬ(eski matn; qaysi o‘rindan;  nechtasi o‘rniga; yangi matn) Eski matnni belgilarini ko’rsatilgan joydan boshlab berilgan sondagi belgilarni yangisiga almashtiradi ЗАМЕНИТЬ(“Men”;3;1;“hr”)=“Mehr”;

ЗАМЕНИТЬ(“Men”;2;2;“uz”)=“Muz”;

45-rasmdan:

ЗАМЕНИТЬ(B4;3;2;”tin”)= “Oltin”

ЗНАЧЕН(matn) Matn ko’rinishidagi sonni songa o‘tkazadi ЗНАЧЕН(“1024,25”)=1024,25;

ЗНАЧЕН(“-5,04”)

ЛЕВСИМВ(matn; belgi soni) Matnning chap tomonidagi berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ЛЕВСИМВ(– 45765; 1)= “–”; ЛЕВСИМВ(“Gulnoza”; 3)= “Gul”; 45-rasmdan: ЛЕВСИМВ(B8; 3)=”Bod”
СЦЕПИТЬ(matn1; matn2; …) Bir nechta matnni bitta matnga o’tkazadi СЦЕПИТЬ(14; “-fevral”)=“14-fevral”;

СЦЕПИТЬ( “Bob”; “ur”)=“Bobur”

ПСТР(matn; boshlang’ich o’rin; belgilar soni) Matndan boshlang’ich o’rindan boshlab berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ПСТР(“Matonat”; 4; 3)=”ona”; ПСТР(“Zahiriddin”; 2; 4)=”ahir”; ПСТР(“Sheriyat”; 3; 2)=”er”

 

 

AH Dars davomida Excel funksiyalaridan foydalanish ko‘nikmasini hosil qilish uchun o‘quvchilar har xil mazmundagi sodda topshiriqlarni mustaqil bajarishlari maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:

Misollar

  1. A1:A5 kataklarga sonlar kiriting va yig`indisini B6 katakchada hisoblang.
  2. A1:D4 kataklarga sonlar kiriting  va  eng  kattasini B5 katakchga
  3. B3:C6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  o’rta   arfimetigini D5 katakchada toping.
  4. B2:E6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  eng  kichkinasini B5 katakchga
  5. A3 katakcha “Norton” so’zini kiriting   va  B4  katakchada “Nort” so’zini  hosil
  6. A2=”daftar”, A3=”-ruchka” so’zini kiriting  va  B4  katakchada  so’zlarni

AH Darsda guruxlar topshiriqlarni mustaqil bajarishadi. O‘qituvchi ularning ishlashini nazorat qilib boradi.

Mumkin qadar har bir gurux uchun 3 tadan 5 tagacha alohida misollar variantini tavsiya etish lozim. Misollarni yechish jarayonida o‘quvchilar qaysi fandagi tushuncha, ma’lumot yoki formulalardan foydalanishganini izohlab berishi fanlar integratsiyasi uchun muhimdir.

Hisoblash jarayonida o‘quvchilar e’tiborini katakcha, satr va ustun formatlarini o‘zgartira olishga qaratish maqsadga muvofiq bo‘ladi.

 

 

Gurux o’quvchilari kompyuterda mashiqlar bajargunga qadar b’osh qolgan o’quvchilar bilan birga “7-qadam” metodi o’ynaladi

 

1.U shunday narsaki, bizning darslarda usiz mavzuni tushuntirish qiyin.

 

  1. Uning katta yoki kichik turlari bor

 

  1. Undagi etti malakdan xosil bo’lar kamalak

 

  1. U qora rangni juda ko’p ishlatadi

 

  1. Uning yuqqa va qalin turlari bor

 

  1. U ko’proq to’rtburchak shakilda bo’ladi

 

  1. Uning natijasini olish uchun yo printer yo plotterni unga o’rtoq qilish kerak.(manitor)

 

 

 

 

 

 

 

She’riy topishmoqlar

 

  1. Ma’lumot tashir tinmay

Beminat xizmat qilar

Virus tushsa albatta,

Xordiqqa ruxsat so’rar

(fleshka)

 

  1. O’zim kichik bo’lsam-da

Kompyuter yuragiman

Men uning eng kerakli

Eng mitti bo’lagiman.

(mikroprosessor)

 

  1. Tarmoqning ishini,

Taminlovchi kompyuter

Men bo’lmasam tarmoqda

Ishing bitmaydi hech bir

(server)

 

Uyga vazifa:

 

  1. Darslikdagi 1-5-mashq.

 

  1. B,BO,BX

         Jadvalini to’ldirish

 

 

 

 

O’zbekiston  Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi

Andijon  viloyati xalq ta’limi boshqarmasi

Oltinko’l tuman  xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil etish bo’limiga qarashli 28-Davlat ixtisoslashtirilgan maktabining Informatika  fani o’qituvchisi

Ziyaitdinova Nodira Abdumajidovnaning

MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash

mavzusida tayyorlagan

 

(Informatika 8-sinf)

 

 

Andijon viloyati

Darsning texnologik xaritasi

Mavzu MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash
Maqsad va vazifalar Darsning maqsadi: o’quvchilarga MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash imkoniyatlarini ochib berish.

Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar  haqida bilim va ko’nikmalar berish.

Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga yo’naltirish.

Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.

O‘quv jarayonining mazmuni Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari. Matematik funksiyalar va ularning qo’llanishi. Mantiqiy funksiyalar va ularning qo’llanishi. Statistik funksiyalar  va ularning qo’llanishi. Matnli funksiyalar va ularning qo’llanishi.
O‘quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi Uslub: Ma’ruza va amaliyotning uyg‘unligi.

Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik gruhlarda ishlash.

Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar; tarqatma materiallar.

Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.

Nazorat: Og‘zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.

Baholash: Rag‘batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.

Kutiladigan natijalar O’quvchilar yangi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi. Ular Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar haqida bilim va qo’llash ko’nikmalarini egallaydilar.
Kelgusi rejalar (tahlil, o‘zgarishlar) O’qituvchi o’z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosuda keyingi darslariga  o‘zgarishlar kiritadi va rejalashtiradi.

 

 

Asosiy tushunchalar:

Matematik amallar, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar, matn funksiyalari.

 

 Darsning blok-chizmasi

  Dars bosqichlari Vaqt Usullar
1 Tashkiliy qism 5 minut  
2 O‘tilganlarni takrorlash 7 minut SJBSTMY
3 Yangi mavzu ustida ishlash 15 minut M, AH
4 Yangi mavzuni mustahkamlash 15 minut SJ, K, BST, MY
5 Uyga vazifa 3 minut  

 

 

 

 Uy vazifasini so‘rash.

 

  • Bugunga darsimizda “Ofarin”, “Rag’bat” va ”Bo’sh” kartochkalaridan foydalanamiz.

 

  • Eng to‘g‘ri javob va faol ishtirok uchun “Ofarin”,”  — 5 ball,

 

  • Biroz hatoga yo’l qoygan o’quvchilarga  “Rag’bat” – 4 ball,

 

  • Bilimida bo’shliqlar aniqlangan o’quvchilarga – ”Bo’sh” 3 ball qo‘yiladi.

 

(Qaysi gurux a’zosi to’g’ri javob bersa o’z guruxiga ball olib beradi va shu tariqa dars musobaqa usulida davom etaveradi.)

 

 

 

 

 

 

 

Darsning tashkiliy qismi Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning  quyidagi sozlari bilan boshlanadi:

 

       “Jismoniy va ma’naviy yetuk yoshlar-ezgu maqsadlarimizga yetishda tayanchimiz va suyanchimizdir! “

        Xurmatli o’quvchilar mana bizga nisbatan  Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning shunday ishonch bildirar ekan biz bunga javoban nima qilmog’imiz kerak. Albatta bunday ishonchni oqlash uchun birinchi navbatta yaxshi va chuqur bilimga ega bo’lmog’imiz shart.Mana bugungi kunda manaviy etuk va bilimli yoshlarni tarbiyalash uchun bir qancha ishlar olib borilmoqda bunga bir qancha chuqurlashtirilgan maktablarni ochilishini misol keltirishimiz mumkun. Misol uchun o’zimizning shaxrimizdagi Muhammad Yusuf nomidagi ona-tili va adabiyot faniga ixtisoslashtiringan maktab.

O’quvchilar mana endi darsimizni boshlasak. Bugungi darsimizda ta’limning noan’anaviy usullaridan “ musobaqa” usulidan foydalanamiz. Buning uchun o’quvchilarni ikki guruhga ajratib olamiz va guruxdan bir o’quvchini guruh sardori etib tanlaymiz.

O’quvchilar biz guruxlarni birini Al-Xorazmiy ikkinchisini Al-Farobiy guruxi deb atasak,menimcha bu nomlar bizning fanimizga ham to’g’ri kelsa kerak. Qani gurux sardorlari o’z guruhingiz nomini tanlab olishingiz va tanlangan nom dagi Allomamiz fanga qanday xissa qo’shganligi xaqida ma’lumot bersangiz.

Gurux sardorlari o’z guruxlariga nom tanlab oladi va bu allomalarimiz xaqida bilganlarini gapirib beradilar.

 

Al Xorazmiy-guruxi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Аl Хоrazmiy (780-850). Buyuk matematik, astronom, geograf.  Аl-Хоrazmiy yozgan asarlardan bizgacha 10 tasi yetib kelgan. Хоrazmiyning XII-аsrda lotin tiliga tarjima qilingan «Аrifmetika» аsari yеvropaliklarni Hind raqamlari , pozision o’nlik sanoq sistemasi bilan tanishtirdi va uning boshqa sanoq sistemalariga nisbatan afzalligini ko’rsatdi. Butun va kasr sonlar ustida amallar bajarish vа kvadrat ildiz chiqarish usulini keltirdi. Xorazmiy yozgan “Arifmetika traktatlari”, “Al jabr val muqobala”, “Tuzatilgan Ptolomey vatarlar jadvalidan chiqarish” kabi asarlarida arifmetik, algebraic va geometric materiallarni sistemalashtirdi.

 

 

Al Farobiy-guruxi

 

Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad ibn Uzlug’ Tarxon (IX-X asr) Farobiy taxallusi bilan  yashab ijod etgan. U bilish jarayonini ikki bosqich-aqliy bilish va hissiy bilishdan iborat bo’lib, ular o’zaro bog’liq, lekin biri boshqasisiz vujudga kelmasligini, bu bosqich axborotsiz shakillanmasligi, axborot esa bilishning asosini tashkil etuvchi element ekanligini takidlab o’tgan allomadir. Farobiy mantiq ilmi xaqida xam “Mantiq san’ati kishiga shunday qonunlar haqida ma’lumot beradiki- bu qonunlar vasitasida aql chiniqadi, inson sog’lom fikr yuritishga o’rganadi”

 

  1. Uy vazifasini so‘rash

O’tilganlarni qisqacha takrorlash quyidagicha amalga oshirish mumkin.

Biz bunda baxor faslidan yani gullagan daraxt usulidan foydalanamiz

“Bolalar mana hademay qishning sovvuq kunlari tugab biz orziqib kutgan baxor fasli ham kirib keladi. Xo’sh baxor fasli haqida kim nima diya oladi.(Bolalar baxorda kunlar isishi, daraxtlar gullashi…haqida gapiradi).

Mana sizlarning ro’parangizda gullagan daraxt u meva berishi uchun bialogiya fanidan bilamizki daraxtlarni changlatishimiz kerak. Mana bu qog’ozda o’z guruximiz daraxtini xosil qilamizda uni changlatamiz buning uchun biz asalari ro’lini o’ynashimiz kerak bo’ladi . Bilamizki asalari juda mexnatkash, bundan chiqdi biz ham mexnat qilishimiz kerak. Yani avval savollarga javob beramiz va kegin daraxt gullaridan uzib o’zimizning daraxtimizga joylaymiz.

Shu usul bilan o’quvchilarning o’tgan darslardagi bilimi takrorlanadi va o’quvchilar baxolanadi.

 

SJ

 

1.Birinchi electron jadvalning nomi.

2.Elektron jadvalning vazifalari.

3.Elektron jadvalning imkoniyatlari.

4.Excel dasturini ishga tushirish.

  1. Excel dasturini interfeysi.

6.Katakcha nomi.

7.Katakchaga kiritish mumkin bo’lgan ma’lumotlar turi.

8.Absolyut murojan nima?

9.Nisbiy murojat nima?

10.Excel2003 naqlida bitta varaqda nechtagacha varaq joylashtirish mumkin?

  1. Excel2003 naqlida ustun va satirlar soni nechta?

12.Exsel dasturi asosida tayyorlangan faylning kengaytmasi qanday?

13.Exsel dasturida qanday arifmetik amallar va belgilardan foudalanish mumkin

  1. Katakchaga ma’lumot kiritish

15.Excel dasturi birinchi marotaba nechanchi yilda yaratilgan

16.Son nima?

17.Formula nima?

18.Elektron jadvalda ustun va satr birlashmasi nima deb ataladi.

19.Katakchalar bloke daganda nimani tushunasiz.

  1. Katakchaga bir nechta satirni kiritish usuli

YMB

 

O‘quvchilarga qiziqarli bo‘lishi uchun ular bilan birgalikda mavzuni darslikdagi amaliy masalani hal qilish bilan boshlash maqsadga muvofiq. Bu mashq orqali murojaat, absolyut murojaat, ko‘paytirish kabi tushunchalar takrorlanadi. Shu bilan birga nusxa ko‘chirish, bezash kabi amallar bajarish ko‘nikmasi mustahkamlanadi.

M Excel elektron jadvali matematik formulalar bilan ishlash uchun keng imkoniyat ochib beradi. Shulardan biri funksiyalar to‘plamining mavjudligidir. Excel funksiyalar to‘plamida 400 dan ortiq funksiya bo‘lib, ular matematik, mantiqiy, statistik, matn, moliya va boshqa turlarga bo‘linadi. Ba’zi Excel funksiyalari imkoniyatlariga oid misollar darslikda yoritib berilgan.

 

Funksiyalarni formulalarda ishlatishning umumiy qoidasi quyidagilardan iborat:

  • har bir funksiya boshqa takrorlanmaydigan o‘z nomiga ega;
  • funksiyalarga murojaatda ularning nomidan keyin qavs ichida nuqtali vergul bilan ajralib turuvchi argumentlar ro‘yxati yoziladi.

Excel elektron jadvalidagi funksiyalarning ba’zilari bilan tanishtiramiz:

 

Matematik funksiyalar
Exceldagi nomi Bajaradigan vazifasi Misollar
ABS(son) Sonning absolyut qiymatini hisoblaydi ABS(–274)=274; ABS(48)=48; ABS(–1,23)=1,23; ABS(0)=0
ЗНАК(son) Son manfiy bo’lsa –1, 0 bo’lsa 0, musbat bo’lsa 1 qiymatga teng ЗНАК(–7,5)= –1; ЗНАК(0)= 0; ЗНАК(2011)= 1
КОРЕНЬ(son) Sonning kvadrat ildizini hisoblaydi КОРЕНЬ(4)=2; КОРЕНЬ(81)=9; КОРЕНЬ(0,04)=0,2
ОСТАТ(son; bo’luvchi) Sonni bo‘luvchiga bo’lgandagi qoldiqni hisoblaydi ОСТАТ(45;7)=3; ОСТАТ(15;3)=0;

ОСТАТ(-191;10)=9

СТЕПЕНЬ(son; daraja ko‘rsatkichi) Sonni darajaga ko‘taradi СТЕПЕНЬ(3;4)=81; СТЕПЕНЬ(2;10)=1024; СТЕПЕНЬ(‑1,7; 5)= – 14,1986
СУММ(son1; son2; …) Katakchalar blokidagi qiymatlarning yig‘indisini hisoblaydi СУММ(G4:G13)=330; СУММ(C4:C13; E4:E13)= 115 (46-rasm)
ЦЕЛОЕ(son) Kichik butun songacha yaxlitlaydi ЦЕЛОЕ(5,5)=5; ЦЕЛОЕ(–5,5)=–6
Mantiqiy funksiyalar
И(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning barchasining qiymati ROST bo‘lsa, (VA ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON И(500>5*100)=YOLG‘ON; И(5>1;99/3-1>31)=ROST;

46-rasmdan: И(C7+C8>G6)=YOLG‘ON; И(C4=E3; C4>=C7)=ROST

ИЛИ(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning birortasining qiymati ROST bo‘lsa, (YOKI ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON ИЛИ(SIN(500)>5)=YOLG‘ON; ИЛИ(0,5>=1/2; -1>31)=ROST;

46-rasmdan:

ИЛИ(C5=5; E13>=11)= YOLG‘ON; ИЛИ(C5=5; E12<=11)= ROST

ЕСЛИ(mantiqiy ifoda; ifoda1; ifoda2) (AGAR) funksiyasi qiymati mantiqiy ifoda qiymati ROST bo‘lsa ifoda1ga, yolg‘on bo‘lsa ifoda2 ga teng bo‘ladi ЕСЛИ(700/7-1>50; 1963; 1)=1963; ЕСЛИ(5*5=24; 0; 9+12)=21;

46-rasmdan:

ЕСЛИ(E12>G10;G10–E12; “BOBUR”)=BOBUR

Statistik funksiyalar
МАКС( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng katta qiymatini aniqlaydi МАКС(1; 2; –7)=2; 46-rasmdan:  МАКС(E4:E12; G13)=60
МИН( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng kichik qiymatini aniqlaydi МИН(1; 2; –7)= –7;

46-rasmdan:  МИН(E3:E13)=1

СРЗНАЧ(son1; son2;…) son1, son2, … larning o‘rta arifmetik qiymatini aniqlaydi СРЗНАЧ(1; 2; 6)= 3;

СРЗНАЧ(–1;–2; 6; 7; 0)= 5

СЧЁТЕСЛИ(blok; shart) Shartni qanoatlantiruvchi blokning bo’sh bo’lmagan katakchalari sonini sanaydi 46-rasmdan:  СЧЁТЕСЛИ(C1:C13;“=6”)=10; СЧЁТЕСЛИ(E1:E13;“=6”)=2
Matnli funksiyalar
ДЛСТР(matn) Matndagi belgilar sonini aniqlaydi ДЛСТР(“men”)=3, ДЛСТР(3,1415)=6
ЗАМЕНИТЬ(eski matn; qaysi o‘rindan;  nechtasi o‘rniga; yangi matn) Eski matnni belgilarini ko’rsatilgan joydan boshlab berilgan sondagi belgilarni yangisiga almashtiradi ЗАМЕНИТЬ(“Men”;3;1;“hr”)=“Mehr”;

ЗАМЕНИТЬ(“Men”;2;2;“uz”)=“Muz”;

45-rasmdan:

ЗАМЕНИТЬ(B4;3;2;”tin”)= “Oltin”

ЗНАЧЕН(matn) Matn ko’rinishidagi sonni songa o‘tkazadi ЗНАЧЕН(“1024,25”)=1024,25;

ЗНАЧЕН(“-5,04”)

ЛЕВСИМВ(matn; belgi soni) Matnning chap tomonidagi berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ЛЕВСИМВ(– 45765; 1)= “–”; ЛЕВСИМВ(“Gulnoza”; 3)= “Gul”; 45-rasmdan: ЛЕВСИМВ(B8; 3)=”Bod”
СЦЕПИТЬ(matn1; matn2; …) Bir nechta matnni bitta matnga o’tkazadi СЦЕПИТЬ(14; “-fevral”)=“14-fevral”;

СЦЕПИТЬ( “Bob”; “ur”)=“Bobur”

ПСТР(matn; boshlang’ich o’rin; belgilar soni) Matndan boshlang’ich o’rindan boshlab berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ПСТР(“Matonat”; 4; 3)=”ona”; ПСТР(“Zahiriddin”; 2; 4)=”ahir”; ПСТР(“Sheriyat”; 3; 2)=”er”

 

 

AH Dars davomida Excel funksiyalaridan foydalanish ko‘nikmasini hosil qilish uchun o‘quvchilar har xil mazmundagi sodda topshiriqlarni mustaqil bajarishlari maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:

Misollar

  1. A1:A5 kataklarga sonlar kiriting va yig`indisini B6 katakchada hisoblang.
  2. A1:D4 kataklarga sonlar kiriting  va  eng  kattasini B5 katakchga
  3. B3:C6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  o’rta   arfimetigini D5 katakchada toping.
  4. B2:E6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  eng  kichkinasini B5 katakchga
  5. A3 katakcha “Norton” so’zini kiriting   va  B4  katakchada “Nort” so’zini  hosil
  6. A2=”daftar”, A3=”-ruchka” so’zini kiriting  va  B4  katakchada  so’zlarni

AH Darsda guruxlar topshiriqlarni mustaqil bajarishadi. O‘qituvchi ularning ishlashini nazorat qilib boradi.

Mumkin qadar har bir gurux uchun 3 tadan 5 tagacha alohida misollar variantini tavsiya etish lozim. Misollarni yechish jarayonida o‘quvchilar qaysi fandagi tushuncha, ma’lumot yoki formulalardan foydalanishganini izohlab berishi fanlar integratsiyasi uchun muhimdir.

Hisoblash jarayonida o‘quvchilar e’tiborini katakcha, satr va ustun formatlarini o‘zgartira olishga qaratish maqsadga muvofiq bo‘ladi.

 

 

Gurux o’quvchilari kompyuterda mashiqlar bajargunga qadar b’osh qolgan o’quvchilar bilan birga “7-qadam” metodi o’ynaladi

 

1.U shunday narsaki, bizning darslarda usiz mavzuni tushuntirish qiyin.

 

  1. Uning katta yoki kichik turlari bor

 

  1. Undagi etti malakdan xosil bo’lar kamalak

 

  1. U qora rangni juda ko’p ishlatadi

 

  1. Uning yuqqa va qalin turlari bor

 

  1. U ko’proq to’rtburchak shakilda bo’ladi

 

  1. Uning natijasini olish uchun yo printer yo plotterni unga o’rtoq qilish kerak.(manitor)

 

 

 

 

 

 

 

She’riy topishmoqlar

 

  1. Ma’lumot tashir tinmay

Beminat xizmat qilar

Virus tushsa albatta,

Xordiqqa ruxsat so’rar

(fleshka)

 

  1. O’zim kichik bo’lsam-da

Kompyuter yuragiman

Men uning eng kerakli

Eng mitti bo’lagiman.

(mikroprosessor)

 

  1. Tarmoqning ishini,

Taminlovchi kompyuter

Men bo’lmasam tarmoqda

Ishing bitmaydi hech bir

(server)

 

Uyga vazifa:

 

  1. Darslikdagi 1-5-mashq.

 

  1. B,BO,BX

         Jadvalini to’ldirish

 

 

 

 

O’zbekiston  Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi

Andijon  viloyati xalq ta’limi boshqarmasi

Oltinko’l tuman  xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil etish bo’limiga qarashli 28-Davlat ixtisoslashtirilgan maktabining Informatika  fani o’qituvchisi

Ziyaitdinova Nodira Abdumajidovnaning

MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash

mavzusida tayyorlagan

 

(Informatika 8-sinf)

 

 

Andijon viloyati

Darsning texnologik xaritasi

Mavzu MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash
Maqsad va vazifalar Darsning maqsadi: o’quvchilarga MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash imkoniyatlarini ochib berish.

Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar  haqida bilim va ko’nikmalar berish.

Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga yo’naltirish.

Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.

O‘quv jarayonining mazmuni Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari. Matematik funksiyalar va ularning qo’llanishi. Mantiqiy funksiyalar va ularning qo’llanishi. Statistik funksiyalar  va ularning qo’llanishi. Matnli funksiyalar va ularning qo’llanishi.
O‘quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi Uslub: Ma’ruza va amaliyotning uyg‘unligi.

Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik gruhlarda ishlash.

Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar; tarqatma materiallar.

Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.

Nazorat: Og‘zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.

Baholash: Rag‘batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.

Kutiladigan natijalar O’quvchilar yangi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi. Ular Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar haqida bilim va qo’llash ko’nikmalarini egallaydilar.
Kelgusi rejalar (tahlil, o‘zgarishlar) O’qituvchi o’z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosuda keyingi darslariga  o‘zgarishlar kiritadi va rejalashtiradi.

 

 

Asosiy tushunchalar:

Matematik amallar, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar, matn funksiyalari.

 

 Darsning blok-chizmasi

  Dars bosqichlari Vaqt Usullar
1 Tashkiliy qism 5 minut  
2 O‘tilganlarni takrorlash 7 minut SJBSTMY
3 Yangi mavzu ustida ishlash 15 minut M, AH
4 Yangi mavzuni mustahkamlash 15 minut SJ, K, BST, MY
5 Uyga vazifa 3 minut  

 

 

 

 Uy vazifasini so‘rash.

 

  • Bugunga darsimizda “Ofarin”, “Rag’bat” va ”Bo’sh” kartochkalaridan foydalanamiz.

 

  • Eng to‘g‘ri javob va faol ishtirok uchun “Ofarin”,”  — 5 ball,

 

  • Biroz hatoga yo’l qoygan o’quvchilarga  “Rag’bat” – 4 ball,

 

  • Bilimida bo’shliqlar aniqlangan o’quvchilarga – ”Bo’sh” 3 ball qo‘yiladi.

 

(Qaysi gurux a’zosi to’g’ri javob bersa o’z guruxiga ball olib beradi va shu tariqa dars musobaqa usulida davom etaveradi.)

 

 

 

 

 

 

 

Darsning tashkiliy qismi Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning  quyidagi sozlari bilan boshlanadi:

 

       “Jismoniy va ma’naviy yetuk yoshlar-ezgu maqsadlarimizga yetishda tayanchimiz va suyanchimizdir! “

        Xurmatli o’quvchilar mana bizga nisbatan  Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning shunday ishonch bildirar ekan biz bunga javoban nima qilmog’imiz kerak. Albatta bunday ishonchni oqlash uchun birinchi navbatta yaxshi va chuqur bilimga ega bo’lmog’imiz shart.Mana bugungi kunda manaviy etuk va bilimli yoshlarni tarbiyalash uchun bir qancha ishlar olib borilmoqda bunga bir qancha chuqurlashtirilgan maktablarni ochilishini misol keltirishimiz mumkun. Misol uchun o’zimizning shaxrimizdagi Muhammad Yusuf nomidagi ona-tili va adabiyot faniga ixtisoslashtiringan maktab.

O’quvchilar mana endi darsimizni boshlasak. Bugungi darsimizda ta’limning noan’anaviy usullaridan “ musobaqa” usulidan foydalanamiz. Buning uchun o’quvchilarni ikki guruhga ajratib olamiz va guruxdan bir o’quvchini guruh sardori etib tanlaymiz.

O’quvchilar biz guruxlarni birini Al-Xorazmiy ikkinchisini Al-Farobiy guruxi deb atasak,menimcha bu nomlar bizning fanimizga ham to’g’ri kelsa kerak. Qani gurux sardorlari o’z guruhingiz nomini tanlab olishingiz va tanlangan nom dagi Allomamiz fanga qanday xissa qo’shganligi xaqida ma’lumot bersangiz.

Gurux sardorlari o’z guruxlariga nom tanlab oladi va bu allomalarimiz xaqida bilganlarini gapirib beradilar.

 

Al Xorazmiy-guruxi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Аl Хоrazmiy (780-850). Buyuk matematik, astronom, geograf.  Аl-Хоrazmiy yozgan asarlardan bizgacha 10 tasi yetib kelgan. Хоrazmiyning XII-аsrda lotin tiliga tarjima qilingan «Аrifmetika» аsari yеvropaliklarni Hind raqamlari , pozision o’nlik sanoq sistemasi bilan tanishtirdi va uning boshqa sanoq sistemalariga nisbatan afzalligini ko’rsatdi. Butun va kasr sonlar ustida amallar bajarish vа kvadrat ildiz chiqarish usulini keltirdi. Xorazmiy yozgan “Arifmetika traktatlari”, “Al jabr val muqobala”, “Tuzatilgan Ptolomey vatarlar jadvalidan chiqarish” kabi asarlarida arifmetik, algebraic va geometric materiallarni sistemalashtirdi.

 

 

Al Farobiy-guruxi

 

Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad ibn Uzlug’ Tarxon (IX-X asr) Farobiy taxallusi bilan  yashab ijod etgan. U bilish jarayonini ikki bosqich-aqliy bilish va hissiy bilishdan iborat bo’lib, ular o’zaro bog’liq, lekin biri boshqasisiz vujudga kelmasligini, bu bosqich axborotsiz shakillanmasligi, axborot esa bilishning asosini tashkil etuvchi element ekanligini takidlab o’tgan allomadir. Farobiy mantiq ilmi xaqida xam “Mantiq san’ati kishiga shunday qonunlar haqida ma’lumot beradiki- bu qonunlar vasitasida aql chiniqadi, inson sog’lom fikr yuritishga o’rganadi”

 

  1. Uy vazifasini so‘rash

O’tilganlarni qisqacha takrorlash quyidagicha amalga oshirish mumkin.

Biz bunda baxor faslidan yani gullagan daraxt usulidan foydalanamiz

“Bolalar mana hademay qishning sovvuq kunlari tugab biz orziqib kutgan baxor fasli ham kirib keladi. Xo’sh baxor fasli haqida kim nima diya oladi.(Bolalar baxorda kunlar isishi, daraxtlar gullashi…haqida gapiradi).

Mana sizlarning ro’parangizda gullagan daraxt u meva berishi uchun bialogiya fanidan bilamizki daraxtlarni changlatishimiz kerak. Mana bu qog’ozda o’z guruximiz daraxtini xosil qilamizda uni changlatamiz buning uchun biz asalari ro’lini o’ynashimiz kerak bo’ladi . Bilamizki asalari juda mexnatkash, bundan chiqdi biz ham mexnat qilishimiz kerak. Yani avval savollarga javob beramiz va kegin daraxt gullaridan uzib o’zimizning daraxtimizga joylaymiz.

Shu usul bilan o’quvchilarning o’tgan darslardagi bilimi takrorlanadi va o’quvchilar baxolanadi.

 

SJ

 

1.Birinchi electron jadvalning nomi.

2.Elektron jadvalning vazifalari.

3.Elektron jadvalning imkoniyatlari.

4.Excel dasturini ishga tushirish.

  1. Excel dasturini interfeysi.

6.Katakcha nomi.

7.Katakchaga kiritish mumkin bo’lgan ma’lumotlar turi.

8.Absolyut murojan nima?

9.Nisbiy murojat nima?

10.Excel2003 naqlida bitta varaqda nechtagacha varaq joylashtirish mumkin?

  1. Excel2003 naqlida ustun va satirlar soni nechta?

12.Exsel dasturi asosida tayyorlangan faylning kengaytmasi qanday?

13.Exsel dasturida qanday arifmetik amallar va belgilardan foudalanish mumkin

  1. Katakchaga ma’lumot kiritish

15.Excel dasturi birinchi marotaba nechanchi yilda yaratilgan

16.Son nima?

17.Formula nima?

18.Elektron jadvalda ustun va satr birlashmasi nima deb ataladi.

19.Katakchalar bloke daganda nimani tushunasiz.

  1. Katakchaga bir nechta satirni kiritish usuli

YMB

 

O‘quvchilarga qiziqarli bo‘lishi uchun ular bilan birgalikda mavzuni darslikdagi amaliy masalani hal qilish bilan boshlash maqsadga muvofiq. Bu mashq orqali murojaat, absolyut murojaat, ko‘paytirish kabi tushunchalar takrorlanadi. Shu bilan birga nusxa ko‘chirish, bezash kabi amallar bajarish ko‘nikmasi mustahkamlanadi.

M Excel elektron jadvali matematik formulalar bilan ishlash uchun keng imkoniyat ochib beradi. Shulardan biri funksiyalar to‘plamining mavjudligidir. Excel funksiyalar to‘plamida 400 dan ortiq funksiya bo‘lib, ular matematik, mantiqiy, statistik, matn, moliya va boshqa turlarga bo‘linadi. Ba’zi Excel funksiyalari imkoniyatlariga oid misollar darslikda yoritib berilgan.

 

Funksiyalarni formulalarda ishlatishning umumiy qoidasi quyidagilardan iborat:

  • har bir funksiya boshqa takrorlanmaydigan o‘z nomiga ega;
  • funksiyalarga murojaatda ularning nomidan keyin qavs ichida nuqtali vergul bilan ajralib turuvchi argumentlar ro‘yxati yoziladi.

Excel elektron jadvalidagi funksiyalarning ba’zilari bilan tanishtiramiz:

 

Matematik funksiyalar
Exceldagi nomi Bajaradigan vazifasi Misollar
ABS(son) Sonning absolyut qiymatini hisoblaydi ABS(–274)=274; ABS(48)=48; ABS(–1,23)=1,23; ABS(0)=0
ЗНАК(son) Son manfiy bo’lsa –1, 0 bo’lsa 0, musbat bo’lsa 1 qiymatga teng ЗНАК(–7,5)= –1; ЗНАК(0)= 0; ЗНАК(2011)= 1
КОРЕНЬ(son) Sonning kvadrat ildizini hisoblaydi КОРЕНЬ(4)=2; КОРЕНЬ(81)=9; КОРЕНЬ(0,04)=0,2
ОСТАТ(son; bo’luvchi) Sonni bo‘luvchiga bo’lgandagi qoldiqni hisoblaydi ОСТАТ(45;7)=3; ОСТАТ(15;3)=0;

ОСТАТ(-191;10)=9

СТЕПЕНЬ(son; daraja ko‘rsatkichi) Sonni darajaga ko‘taradi СТЕПЕНЬ(3;4)=81; СТЕПЕНЬ(2;10)=1024; СТЕПЕНЬ(‑1,7; 5)= – 14,1986
СУММ(son1; son2; …) Katakchalar blokidagi qiymatlarning yig‘indisini hisoblaydi СУММ(G4:G13)=330; СУММ(C4:C13; E4:E13)= 115 (46-rasm)
ЦЕЛОЕ(son) Kichik butun songacha yaxlitlaydi ЦЕЛОЕ(5,5)=5; ЦЕЛОЕ(–5,5)=–6
Mantiqiy funksiyalar
И(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning barchasining qiymati ROST bo‘lsa, (VA ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON И(500>5*100)=YOLG‘ON; И(5>1;99/3-1>31)=ROST;

46-rasmdan: И(C7+C8>G6)=YOLG‘ON; И(C4=E3; C4>=C7)=ROST

ИЛИ(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning birortasining qiymati ROST bo‘lsa, (YOKI ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON ИЛИ(SIN(500)>5)=YOLG‘ON; ИЛИ(0,5>=1/2; -1>31)=ROST;

46-rasmdan:

ИЛИ(C5=5; E13>=11)= YOLG‘ON; ИЛИ(C5=5; E12<=11)= ROST

ЕСЛИ(mantiqiy ifoda; ifoda1; ifoda2) (AGAR) funksiyasi qiymati mantiqiy ifoda qiymati ROST bo‘lsa ifoda1ga, yolg‘on bo‘lsa ifoda2 ga teng bo‘ladi ЕСЛИ(700/7-1>50; 1963; 1)=1963; ЕСЛИ(5*5=24; 0; 9+12)=21;

46-rasmdan:

ЕСЛИ(E12>G10;G10–E12; “BOBUR”)=BOBUR

Statistik funksiyalar
МАКС( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng katta qiymatini aniqlaydi МАКС(1; 2; –7)=2; 46-rasmdan:  МАКС(E4:E12; G13)=60
МИН( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng kichik qiymatini aniqlaydi МИН(1; 2; –7)= –7;

46-rasmdan:  МИН(E3:E13)=1

СРЗНАЧ(son1; son2;…) son1, son2, … larning o‘rta arifmetik qiymatini aniqlaydi СРЗНАЧ(1; 2; 6)= 3;

СРЗНАЧ(–1;–2; 6; 7; 0)= 5

СЧЁТЕСЛИ(blok; shart) Shartni qanoatlantiruvchi blokning bo’sh bo’lmagan katakchalari sonini sanaydi 46-rasmdan:  СЧЁТЕСЛИ(C1:C13;“=6”)=10; СЧЁТЕСЛИ(E1:E13;“=6”)=2
Matnli funksiyalar
ДЛСТР(matn) Matndagi belgilar sonini aniqlaydi ДЛСТР(“men”)=3, ДЛСТР(3,1415)=6
ЗАМЕНИТЬ(eski matn; qaysi o‘rindan;  nechtasi o‘rniga; yangi matn) Eski matnni belgilarini ko’rsatilgan joydan boshlab berilgan sondagi belgilarni yangisiga almashtiradi ЗАМЕНИТЬ(“Men”;3;1;“hr”)=“Mehr”;

ЗАМЕНИТЬ(“Men”;2;2;“uz”)=“Muz”;

45-rasmdan:

ЗАМЕНИТЬ(B4;3;2;”tin”)= “Oltin”

ЗНАЧЕН(matn) Matn ko’rinishidagi sonni songa o‘tkazadi ЗНАЧЕН(“1024,25”)=1024,25;

ЗНАЧЕН(“-5,04”)

ЛЕВСИМВ(matn; belgi soni) Matnning chap tomonidagi berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ЛЕВСИМВ(– 45765; 1)= “–”; ЛЕВСИМВ(“Gulnoza”; 3)= “Gul”; 45-rasmdan: ЛЕВСИМВ(B8; 3)=”Bod”
СЦЕПИТЬ(matn1; matn2; …) Bir nechta matnni bitta matnga o’tkazadi СЦЕПИТЬ(14; “-fevral”)=“14-fevral”;

СЦЕПИТЬ( “Bob”; “ur”)=“Bobur”

ПСТР(matn; boshlang’ich o’rin; belgilar soni) Matndan boshlang’ich o’rindan boshlab berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ПСТР(“Matonat”; 4; 3)=”ona”; ПСТР(“Zahiriddin”; 2; 4)=”ahir”; ПСТР(“Sheriyat”; 3; 2)=”er”

 

 

AH Dars davomida Excel funksiyalaridan foydalanish ko‘nikmasini hosil qilish uchun o‘quvchilar har xil mazmundagi sodda topshiriqlarni mustaqil bajarishlari maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:

Misollar

  1. A1:A5 kataklarga sonlar kiriting va yig`indisini B6 katakchada hisoblang.
  2. A1:D4 kataklarga sonlar kiriting  va  eng  kattasini B5 katakchga
  3. B3:C6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  o’rta   arfimetigini D5 katakchada toping.
  4. B2:E6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  eng  kichkinasini B5 katakchga
  5. A3 katakcha “Norton” so’zini kiriting   va  B4  katakchada “Nort” so’zini  hosil
  6. A2=”daftar”, A3=”-ruchka” so’zini kiriting  va  B4  katakchada  so’zlarni

AH Darsda guruxlar topshiriqlarni mustaqil bajarishadi. O‘qituvchi ularning ishlashini nazorat qilib boradi.

Mumkin qadar har bir gurux uchun 3 tadan 5 tagacha alohida misollar variantini tavsiya etish lozim. Misollarni yechish jarayonida o‘quvchilar qaysi fandagi tushuncha, ma’lumot yoki formulalardan foydalanishganini izohlab berishi fanlar integratsiyasi uchun muhimdir.

Hisoblash jarayonida o‘quvchilar e’tiborini katakcha, satr va ustun formatlarini o‘zgartira olishga qaratish maqsadga muvofiq bo‘ladi.

 

 

Gurux o’quvchilari kompyuterda mashiqlar bajargunga qadar b’osh qolgan o’quvchilar bilan birga “7-qadam” metodi o’ynaladi

 

1.U shunday narsaki, bizning darslarda usiz mavzuni tushuntirish qiyin.

 

  1. Uning katta yoki kichik turlari bor

 

  1. Undagi etti malakdan xosil bo’lar kamalak

 

  1. U qora rangni juda ko’p ishlatadi

 

  1. Uning yuqqa va qalin turlari bor

 

  1. U ko’proq to’rtburchak shakilda bo’ladi

 

  1. Uning natijasini olish uchun yo printer yo plotterni unga o’rtoq qilish kerak.(manitor)

 

 

 

 

 

 

 

She’riy topishmoqlar

 

  1. Ma’lumot tashir tinmay

Beminat xizmat qilar

Virus tushsa albatta,

Xordiqqa ruxsat so’rar

(fleshka)

 

  1. O’zim kichik bo’lsam-da

Kompyuter yuragiman

Men uning eng kerakli

Eng mitti bo’lagiman.

(mikroprosessor)

 

  1. Tarmoqning ishini,

Taminlovchi kompyuter

Men bo’lmasam tarmoqda

Ishing bitmaydi hech bir

(server)

 

Uyga vazifa:

 

  1. Darslikdagi 1-5-mashq.

 

  1. B,BO,BX

         Jadvalini to’ldirish

 

 

 

 

O’zbekiston  Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi

Andijon  viloyati xalq ta’limi boshqarmasi

Oltinko’l tuman  xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil etish bo’limiga qarashli 28-Davlat ixtisoslashtirilgan maktabining Informatika  fani o’qituvchisi

Ziyaitdinova Nodira Abdumajidovnaning

MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash

mavzusida tayyorlagan

 

(Informatika 8-sinf)

 

 

Andijon viloyati

Darsning texnologik xaritasi

Mavzu MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash
Maqsad va vazifalar Darsning maqsadi: o’quvchilarga MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash imkoniyatlarini ochib berish.

Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar  haqida bilim va ko’nikmalar berish.

Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga yo’naltirish.

Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.

O‘quv jarayonining mazmuni Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari. Matematik funksiyalar va ularning qo’llanishi. Mantiqiy funksiyalar va ularning qo’llanishi. Statistik funksiyalar  va ularning qo’llanishi. Matnli funksiyalar va ularning qo’llanishi.
O‘quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi Uslub: Ma’ruza va amaliyotning uyg‘unligi.

Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik gruhlarda ishlash.

Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar; tarqatma materiallar.

Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.

Nazorat: Og‘zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.

Baholash: Rag‘batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.

Kutiladigan natijalar O’quvchilar yangi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi. Ular Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar haqida bilim va qo’llash ko’nikmalarini egallaydilar.
Kelgusi rejalar (tahlil, o‘zgarishlar) O’qituvchi o’z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosuda keyingi darslariga  o‘zgarishlar kiritadi va rejalashtiradi.

 

 

Asosiy tushunchalar:

Matematik amallar, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar, matn funksiyalari.

 

 Darsning blok-chizmasi

  Dars bosqichlari Vaqt Usullar
1 Tashkiliy qism 5 minut  
2 O‘tilganlarni takrorlash 7 minut SJBSTMY
3 Yangi mavzu ustida ishlash 15 minut M, AH
4 Yangi mavzuni mustahkamlash 15 minut SJ, K, BST, MY
5 Uyga vazifa 3 minut  

 

 

 

 Uy vazifasini so‘rash.

 

  • Bugunga darsimizda “Ofarin”, “Rag’bat” va ”Bo’sh” kartochkalaridan foydalanamiz.

 

  • Eng to‘g‘ri javob va faol ishtirok uchun “Ofarin”,”  — 5 ball,

 

  • Biroz hatoga yo’l qoygan o’quvchilarga  “Rag’bat” – 4 ball,

 

  • Bilimida bo’shliqlar aniqlangan o’quvchilarga – ”Bo’sh” 3 ball qo‘yiladi.

 

(Qaysi gurux a’zosi to’g’ri javob bersa o’z guruxiga ball olib beradi va shu tariqa dars musobaqa usulida davom etaveradi.)

 

 

 

 

 

 

 

Darsning tashkiliy qismi Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning  quyidagi sozlari bilan boshlanadi:

 

       “Jismoniy va ma’naviy yetuk yoshlar-ezgu maqsadlarimizga yetishda tayanchimiz va suyanchimizdir! “

        Xurmatli o’quvchilar mana bizga nisbatan  Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning shunday ishonch bildirar ekan biz bunga javoban nima qilmog’imiz kerak. Albatta bunday ishonchni oqlash uchun birinchi navbatta yaxshi va chuqur bilimga ega bo’lmog’imiz shart.Mana bugungi kunda manaviy etuk va bilimli yoshlarni tarbiyalash uchun bir qancha ishlar olib borilmoqda bunga bir qancha chuqurlashtirilgan maktablarni ochilishini misol keltirishimiz mumkun. Misol uchun o’zimizning shaxrimizdagi Muhammad Yusuf nomidagi ona-tili va adabiyot faniga ixtisoslashtiringan maktab.

O’quvchilar mana endi darsimizni boshlasak. Bugungi darsimizda ta’limning noan’anaviy usullaridan “ musobaqa” usulidan foydalanamiz. Buning uchun o’quvchilarni ikki guruhga ajratib olamiz va guruxdan bir o’quvchini guruh sardori etib tanlaymiz.

O’quvchilar biz guruxlarni birini Al-Xorazmiy ikkinchisini Al-Farobiy guruxi deb atasak,menimcha bu nomlar bizning fanimizga ham to’g’ri kelsa kerak. Qani gurux sardorlari o’z guruhingiz nomini tanlab olishingiz va tanlangan nom dagi Allomamiz fanga qanday xissa qo’shganligi xaqida ma’lumot bersangiz.

Gurux sardorlari o’z guruxlariga nom tanlab oladi va bu allomalarimiz xaqida bilganlarini gapirib beradilar.

 

Al Xorazmiy-guruxi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Аl Хоrazmiy (780-850). Buyuk matematik, astronom, geograf.  Аl-Хоrazmiy yozgan asarlardan bizgacha 10 tasi yetib kelgan. Хоrazmiyning XII-аsrda lotin tiliga tarjima qilingan «Аrifmetika» аsari yеvropaliklarni Hind raqamlari , pozision o’nlik sanoq sistemasi bilan tanishtirdi va uning boshqa sanoq sistemalariga nisbatan afzalligini ko’rsatdi. Butun va kasr sonlar ustida amallar bajarish vа kvadrat ildiz chiqarish usulini keltirdi. Xorazmiy yozgan “Arifmetika traktatlari”, “Al jabr val muqobala”, “Tuzatilgan Ptolomey vatarlar jadvalidan chiqarish” kabi asarlarida arifmetik, algebraic va geometric materiallarni sistemalashtirdi.

 

 

Al Farobiy-guruxi

 

Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad ibn Uzlug’ Tarxon (IX-X asr) Farobiy taxallusi bilan  yashab ijod etgan. U bilish jarayonini ikki bosqich-aqliy bilish va hissiy bilishdan iborat bo’lib, ular o’zaro bog’liq, lekin biri boshqasisiz vujudga kelmasligini, bu bosqich axborotsiz shakillanmasligi, axborot esa bilishning asosini tashkil etuvchi element ekanligini takidlab o’tgan allomadir. Farobiy mantiq ilmi xaqida xam “Mantiq san’ati kishiga shunday qonunlar haqida ma’lumot beradiki- bu qonunlar vasitasida aql chiniqadi, inson sog’lom fikr yuritishga o’rganadi”

 

  1. Uy vazifasini so‘rash

O’tilganlarni qisqacha takrorlash quyidagicha amalga oshirish mumkin.

Biz bunda baxor faslidan yani gullagan daraxt usulidan foydalanamiz

“Bolalar mana hademay qishning sovvuq kunlari tugab biz orziqib kutgan baxor fasli ham kirib keladi. Xo’sh baxor fasli haqida kim nima diya oladi.(Bolalar baxorda kunlar isishi, daraxtlar gullashi…haqida gapiradi).

Mana sizlarning ro’parangizda gullagan daraxt u meva berishi uchun bialogiya fanidan bilamizki daraxtlarni changlatishimiz kerak. Mana bu qog’ozda o’z guruximiz daraxtini xosil qilamizda uni changlatamiz buning uchun biz asalari ro’lini o’ynashimiz kerak bo’ladi . Bilamizki asalari juda mexnatkash, bundan chiqdi biz ham mexnat qilishimiz kerak. Yani avval savollarga javob beramiz va kegin daraxt gullaridan uzib o’zimizning daraxtimizga joylaymiz.

Shu usul bilan o’quvchilarning o’tgan darslardagi bilimi takrorlanadi va o’quvchilar baxolanadi.

 

SJ

 

1.Birinchi electron jadvalning nomi.

2.Elektron jadvalning vazifalari.

3.Elektron jadvalning imkoniyatlari.

4.Excel dasturini ishga tushirish.

  1. Excel dasturini interfeysi.

6.Katakcha nomi.

7.Katakchaga kiritish mumkin bo’lgan ma’lumotlar turi.

8.Absolyut murojan nima?

9.Nisbiy murojat nima?

10.Excel2003 naqlida bitta varaqda nechtagacha varaq joylashtirish mumkin?

  1. Excel2003 naqlida ustun va satirlar soni nechta?

12.Exsel dasturi asosida tayyorlangan faylning kengaytmasi qanday?

13.Exsel dasturida qanday arifmetik amallar va belgilardan foudalanish mumkin

  1. Katakchaga ma’lumot kiritish

15.Excel dasturi birinchi marotaba nechanchi yilda yaratilgan

16.Son nima?

17.Formula nima?

18.Elektron jadvalda ustun va satr birlashmasi nima deb ataladi.

19.Katakchalar bloke daganda nimani tushunasiz.

  1. Katakchaga bir nechta satirni kiritish usuli

YMB

 

O‘quvchilarga qiziqarli bo‘lishi uchun ular bilan birgalikda mavzuni darslikdagi amaliy masalani hal qilish bilan boshlash maqsadga muvofiq. Bu mashq orqali murojaat, absolyut murojaat, ko‘paytirish kabi tushunchalar takrorlanadi. Shu bilan birga nusxa ko‘chirish, bezash kabi amallar bajarish ko‘nikmasi mustahkamlanadi.

M Excel elektron jadvali matematik formulalar bilan ishlash uchun keng imkoniyat ochib beradi. Shulardan biri funksiyalar to‘plamining mavjudligidir. Excel funksiyalar to‘plamida 400 dan ortiq funksiya bo‘lib, ular matematik, mantiqiy, statistik, matn, moliya va boshqa turlarga bo‘linadi. Ba’zi Excel funksiyalari imkoniyatlariga oid misollar darslikda yoritib berilgan.

 

Funksiyalarni formulalarda ishlatishning umumiy qoidasi quyidagilardan iborat:

  • har bir funksiya boshqa takrorlanmaydigan o‘z nomiga ega;
  • funksiyalarga murojaatda ularning nomidan keyin qavs ichida nuqtali vergul bilan ajralib turuvchi argumentlar ro‘yxati yoziladi.

Excel elektron jadvalidagi funksiyalarning ba’zilari bilan tanishtiramiz:

 

Matematik funksiyalar
Exceldagi nomi Bajaradigan vazifasi Misollar
ABS(son) Sonning absolyut qiymatini hisoblaydi ABS(–274)=274; ABS(48)=48; ABS(–1,23)=1,23; ABS(0)=0
ЗНАК(son) Son manfiy bo’lsa –1, 0 bo’lsa 0, musbat bo’lsa 1 qiymatga teng ЗНАК(–7,5)= –1; ЗНАК(0)= 0; ЗНАК(2011)= 1
КОРЕНЬ(son) Sonning kvadrat ildizini hisoblaydi КОРЕНЬ(4)=2; КОРЕНЬ(81)=9; КОРЕНЬ(0,04)=0,2
ОСТАТ(son; bo’luvchi) Sonni bo‘luvchiga bo’lgandagi qoldiqni hisoblaydi ОСТАТ(45;7)=3; ОСТАТ(15;3)=0;

ОСТАТ(-191;10)=9

СТЕПЕНЬ(son; daraja ko‘rsatkichi) Sonni darajaga ko‘taradi СТЕПЕНЬ(3;4)=81; СТЕПЕНЬ(2;10)=1024; СТЕПЕНЬ(‑1,7; 5)= – 14,1986
СУММ(son1; son2; …) Katakchalar blokidagi qiymatlarning yig‘indisini hisoblaydi СУММ(G4:G13)=330; СУММ(C4:C13; E4:E13)= 115 (46-rasm)
ЦЕЛОЕ(son) Kichik butun songacha yaxlitlaydi ЦЕЛОЕ(5,5)=5; ЦЕЛОЕ(–5,5)=–6
Mantiqiy funksiyalar
И(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning barchasining qiymati ROST bo‘lsa, (VA ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON И(500>5*100)=YOLG‘ON; И(5>1;99/3-1>31)=ROST;

46-rasmdan: И(C7+C8>G6)=YOLG‘ON; И(C4=E3; C4>=C7)=ROST

ИЛИ(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning birortasining qiymati ROST bo‘lsa, (YOKI ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON ИЛИ(SIN(500)>5)=YOLG‘ON; ИЛИ(0,5>=1/2; -1>31)=ROST;

46-rasmdan:

ИЛИ(C5=5; E13>=11)= YOLG‘ON; ИЛИ(C5=5; E12<=11)= ROST

ЕСЛИ(mantiqiy ifoda; ifoda1; ifoda2) (AGAR) funksiyasi qiymati mantiqiy ifoda qiymati ROST bo‘lsa ifoda1ga, yolg‘on bo‘lsa ifoda2 ga teng bo‘ladi ЕСЛИ(700/7-1>50; 1963; 1)=1963; ЕСЛИ(5*5=24; 0; 9+12)=21;

46-rasmdan:

ЕСЛИ(E12>G10;G10–E12; “BOBUR”)=BOBUR

Statistik funksiyalar
МАКС( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng katta qiymatini aniqlaydi МАКС(1; 2; –7)=2; 46-rasmdan:  МАКС(E4:E12; G13)=60
МИН( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng kichik qiymatini aniqlaydi МИН(1; 2; –7)= –7;

46-rasmdan:  МИН(E3:E13)=1

СРЗНАЧ(son1; son2;…) son1, son2, … larning o‘rta arifmetik qiymatini aniqlaydi СРЗНАЧ(1; 2; 6)= 3;

СРЗНАЧ(–1;–2; 6; 7; 0)= 5

СЧЁТЕСЛИ(blok; shart) Shartni qanoatlantiruvchi blokning bo’sh bo’lmagan katakchalari sonini sanaydi 46-rasmdan:  СЧЁТЕСЛИ(C1:C13;“=6”)=10; СЧЁТЕСЛИ(E1:E13;“=6”)=2
Matnli funksiyalar
ДЛСТР(matn) Matndagi belgilar sonini aniqlaydi ДЛСТР(“men”)=3, ДЛСТР(3,1415)=6
ЗАМЕНИТЬ(eski matn; qaysi o‘rindan;  nechtasi o‘rniga; yangi matn) Eski matnni belgilarini ko’rsatilgan joydan boshlab berilgan sondagi belgilarni yangisiga almashtiradi ЗАМЕНИТЬ(“Men”;3;1;“hr”)=“Mehr”;

ЗАМЕНИТЬ(“Men”;2;2;“uz”)=“Muz”;

45-rasmdan:

ЗАМЕНИТЬ(B4;3;2;”tin”)= “Oltin”

ЗНАЧЕН(matn) Matn ko’rinishidagi sonni songa o‘tkazadi ЗНАЧЕН(“1024,25”)=1024,25;

ЗНАЧЕН(“-5,04”)

ЛЕВСИМВ(matn; belgi soni) Matnning chap tomonidagi berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ЛЕВСИМВ(– 45765; 1)= “–”; ЛЕВСИМВ(“Gulnoza”; 3)= “Gul”; 45-rasmdan: ЛЕВСИМВ(B8; 3)=”Bod”
СЦЕПИТЬ(matn1; matn2; …) Bir nechta matnni bitta matnga o’tkazadi СЦЕПИТЬ(14; “-fevral”)=“14-fevral”;

СЦЕПИТЬ( “Bob”; “ur”)=“Bobur”

ПСТР(matn; boshlang’ich o’rin; belgilar soni) Matndan boshlang’ich o’rindan boshlab berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ПСТР(“Matonat”; 4; 3)=”ona”; ПСТР(“Zahiriddin”; 2; 4)=”ahir”; ПСТР(“Sheriyat”; 3; 2)=”er”

 

 

AH Dars davomida Excel funksiyalaridan foydalanish ko‘nikmasini hosil qilish uchun o‘quvchilar har xil mazmundagi sodda topshiriqlarni mustaqil bajarishlari maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:

Misollar

  1. A1:A5 kataklarga sonlar kiriting va yig`indisini B6 katakchada hisoblang.
  2. A1:D4 kataklarga sonlar kiriting  va  eng  kattasini B5 katakchga
  3. B3:C6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  o’rta   arfimetigini D5 katakchada toping.
  4. B2:E6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  eng  kichkinasini B5 katakchga
  5. A3 katakcha “Norton” so’zini kiriting   va  B4  katakchada “Nort” so’zini  hosil
  6. A2=”daftar”, A3=”-ruchka” so’zini kiriting  va  B4  katakchada  so’zlarni

AH Darsda guruxlar topshiriqlarni mustaqil bajarishadi. O‘qituvchi ularning ishlashini nazorat qilib boradi.

Mumkin qadar har bir gurux uchun 3 tadan 5 tagacha alohida misollar variantini tavsiya etish lozim. Misollarni yechish jarayonida o‘quvchilar qaysi fandagi tushuncha, ma’lumot yoki formulalardan foydalanishganini izohlab berishi fanlar integratsiyasi uchun muhimdir.

Hisoblash jarayonida o‘quvchilar e’tiborini katakcha, satr va ustun formatlarini o‘zgartira olishga qaratish maqsadga muvofiq bo‘ladi.

 

 

Gurux o’quvchilari kompyuterda mashiqlar bajargunga qadar b’osh qolgan o’quvchilar bilan birga “7-qadam” metodi o’ynaladi

 

1.U shunday narsaki, bizning darslarda usiz mavzuni tushuntirish qiyin.

 

  1. Uning katta yoki kichik turlari bor

 

  1. Undagi etti malakdan xosil bo’lar kamalak

 

  1. U qora rangni juda ko’p ishlatadi

 

  1. Uning yuqqa va qalin turlari bor

 

  1. U ko’proq to’rtburchak shakilda bo’ladi

 

  1. Uning natijasini olish uchun yo printer yo plotterni unga o’rtoq qilish kerak.(manitor)

 

 

 

 

 

 

 

She’riy topishmoqlar

 

  1. Ma’lumot tashir tinmay

Beminat xizmat qilar

Virus tushsa albatta,

Xordiqqa ruxsat so’rar

(fleshka)

 

  1. O’zim kichik bo’lsam-da

Kompyuter yuragiman

Men uning eng kerakli

Eng mitti bo’lagiman.

(mikroprosessor)

 

  1. Tarmoqning ishini,

Taminlovchi kompyuter

Men bo’lmasam tarmoqda

Ishing bitmaydi hech bir

(server)

 

Uyga vazifa:

 

  1. Darslikdagi 1-5-mashq.

 

  1. B,BO,BX

         Jadvalini to’ldirish

 

 

 

 

O’zbekiston  Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi

Andijon  viloyati xalq ta’limi boshqarmasi

Oltinko’l tuman  xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil etish bo’limiga qarashli 28-Davlat ixtisoslashtirilgan maktabining Informatika  fani o’qituvchisi

Ziyaitdinova Nodira Abdumajidovnaning

MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash

mavzusida tayyorlagan

 

(Informatika 8-sinf)

 

 

Andijon viloyati

Darsning texnologik xaritasi

Mavzu MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash
Maqsad va vazifalar Darsning maqsadi: o’quvchilarga MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash imkoniyatlarini ochib berish.

Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar  haqida bilim va ko’nikmalar berish.

Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga yo’naltirish.

Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.

O‘quv jarayonining mazmuni Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari. Matematik funksiyalar va ularning qo’llanishi. Mantiqiy funksiyalar va ularning qo’llanishi. Statistik funksiyalar  va ularning qo’llanishi. Matnli funksiyalar va ularning qo’llanishi.
O‘quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi Uslub: Ma’ruza va amaliyotning uyg‘unligi.

Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik gruhlarda ishlash.

Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar; tarqatma materiallar.

Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.

Nazorat: Og‘zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.

Baholash: Rag‘batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.

Kutiladigan natijalar O’quvchilar yangi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi. Ular Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar haqida bilim va qo’llash ko’nikmalarini egallaydilar.
Kelgusi rejalar (tahlil, o‘zgarishlar) O’qituvchi o’z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosuda keyingi darslariga  o‘zgarishlar kiritadi va rejalashtiradi.

 

 

Asosiy tushunchalar:

Matematik amallar, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar, matn funksiyalari.

 

 Darsning blok-chizmasi

  Dars bosqichlari Vaqt Usullar
1 Tashkiliy qism 5 minut  
2 O‘tilganlarni takrorlash 7 minut SJBSTMY
3 Yangi mavzu ustida ishlash 15 minut M, AH
4 Yangi mavzuni mustahkamlash 15 minut SJ, K, BST, MY
5 Uyga vazifa 3 minut  

 

 

 

 Uy vazifasini so‘rash.

 

  • Bugunga darsimizda “Ofarin”, “Rag’bat” va ”Bo’sh” kartochkalaridan foydalanamiz.

 

  • Eng to‘g‘ri javob va faol ishtirok uchun “Ofarin”,”  — 5 ball,

 

  • Biroz hatoga yo’l qoygan o’quvchilarga  “Rag’bat” – 4 ball,

 

  • Bilimida bo’shliqlar aniqlangan o’quvchilarga – ”Bo’sh” 3 ball qo‘yiladi.

 

(Qaysi gurux a’zosi to’g’ri javob bersa o’z guruxiga ball olib beradi va shu tariqa dars musobaqa usulida davom etaveradi.)

 

 

 

 

 

 

 

Darsning tashkiliy qismi Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning  quyidagi sozlari bilan boshlanadi:

 

       “Jismoniy va ma’naviy yetuk yoshlar-ezgu maqsadlarimizga yetishda tayanchimiz va suyanchimizdir! “

        Xurmatli o’quvchilar mana bizga nisbatan  Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning shunday ishonch bildirar ekan biz bunga javoban nima qilmog’imiz kerak. Albatta bunday ishonchni oqlash uchun birinchi navbatta yaxshi va chuqur bilimga ega bo’lmog’imiz shart.Mana bugungi kunda manaviy etuk va bilimli yoshlarni tarbiyalash uchun bir qancha ishlar olib borilmoqda bunga bir qancha chuqurlashtirilgan maktablarni ochilishini misol keltirishimiz mumkun. Misol uchun o’zimizning shaxrimizdagi Muhammad Yusuf nomidagi ona-tili va adabiyot faniga ixtisoslashtiringan maktab.

O’quvchilar mana endi darsimizni boshlasak. Bugungi darsimizda ta’limning noan’anaviy usullaridan “ musobaqa” usulidan foydalanamiz. Buning uchun o’quvchilarni ikki guruhga ajratib olamiz va guruxdan bir o’quvchini guruh sardori etib tanlaymiz.

O’quvchilar biz guruxlarni birini Al-Xorazmiy ikkinchisini Al-Farobiy guruxi deb atasak,menimcha bu nomlar bizning fanimizga ham to’g’ri kelsa kerak. Qani gurux sardorlari o’z guruhingiz nomini tanlab olishingiz va tanlangan nom dagi Allomamiz fanga qanday xissa qo’shganligi xaqida ma’lumot bersangiz.

Gurux sardorlari o’z guruxlariga nom tanlab oladi va bu allomalarimiz xaqida bilganlarini gapirib beradilar.

 

Al Xorazmiy-guruxi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Аl Хоrazmiy (780-850). Buyuk matematik, astronom, geograf.  Аl-Хоrazmiy yozgan asarlardan bizgacha 10 tasi yetib kelgan. Хоrazmiyning XII-аsrda lotin tiliga tarjima qilingan «Аrifmetika» аsari yеvropaliklarni Hind raqamlari , pozision o’nlik sanoq sistemasi bilan tanishtirdi va uning boshqa sanoq sistemalariga nisbatan afzalligini ko’rsatdi. Butun va kasr sonlar ustida amallar bajarish vа kvadrat ildiz chiqarish usulini keltirdi. Xorazmiy yozgan “Arifmetika traktatlari”, “Al jabr val muqobala”, “Tuzatilgan Ptolomey vatarlar jadvalidan chiqarish” kabi asarlarida arifmetik, algebraic va geometric materiallarni sistemalashtirdi.

 

 

Al Farobiy-guruxi

 

Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad ibn Uzlug’ Tarxon (IX-X asr) Farobiy taxallusi bilan  yashab ijod etgan. U bilish jarayonini ikki bosqich-aqliy bilish va hissiy bilishdan iborat bo’lib, ular o’zaro bog’liq, lekin biri boshqasisiz vujudga kelmasligini, bu bosqich axborotsiz shakillanmasligi, axborot esa bilishning asosini tashkil etuvchi element ekanligini takidlab o’tgan allomadir. Farobiy mantiq ilmi xaqida xam “Mantiq san’ati kishiga shunday qonunlar haqida ma’lumot beradiki- bu qonunlar vasitasida aql chiniqadi, inson sog’lom fikr yuritishga o’rganadi”

 

  1. Uy vazifasini so‘rash

O’tilganlarni qisqacha takrorlash quyidagicha amalga oshirish mumkin.

Biz bunda baxor faslidan yani gullagan daraxt usulidan foydalanamiz

“Bolalar mana hademay qishning sovvuq kunlari tugab biz orziqib kutgan baxor fasli ham kirib keladi. Xo’sh baxor fasli haqida kim nima diya oladi.(Bolalar baxorda kunlar isishi, daraxtlar gullashi…haqida gapiradi).

Mana sizlarning ro’parangizda gullagan daraxt u meva berishi uchun bialogiya fanidan bilamizki daraxtlarni changlatishimiz kerak. Mana bu qog’ozda o’z guruximiz daraxtini xosil qilamizda uni changlatamiz buning uchun biz asalari ro’lini o’ynashimiz kerak bo’ladi . Bilamizki asalari juda mexnatkash, bundan chiqdi biz ham mexnat qilishimiz kerak. Yani avval savollarga javob beramiz va kegin daraxt gullaridan uzib o’zimizning daraxtimizga joylaymiz.

Shu usul bilan o’quvchilarning o’tgan darslardagi bilimi takrorlanadi va o’quvchilar baxolanadi.

 

SJ

 

1.Birinchi electron jadvalning nomi.

2.Elektron jadvalning vazifalari.

3.Elektron jadvalning imkoniyatlari.

4.Excel dasturini ishga tushirish.

  1. Excel dasturini interfeysi.

6.Katakcha nomi.

7.Katakchaga kiritish mumkin bo’lgan ma’lumotlar turi.

8.Absolyut murojan nima?

9.Nisbiy murojat nima?

10.Excel2003 naqlida bitta varaqda nechtagacha varaq joylashtirish mumkin?

  1. Excel2003 naqlida ustun va satirlar soni nechta?

12.Exsel dasturi asosida tayyorlangan faylning kengaytmasi qanday?

13.Exsel dasturida qanday arifmetik amallar va belgilardan foudalanish mumkin

  1. Katakchaga ma’lumot kiritish

15.Excel dasturi birinchi marotaba nechanchi yilda yaratilgan

16.Son nima?

17.Formula nima?

18.Elektron jadvalda ustun va satr birlashmasi nima deb ataladi.

19.Katakchalar bloke daganda nimani tushunasiz.

  1. Katakchaga bir nechta satirni kiritish usuli

YMB

 

O‘quvchilarga qiziqarli bo‘lishi uchun ular bilan birgalikda mavzuni darslikdagi amaliy masalani hal qilish bilan boshlash maqsadga muvofiq. Bu mashq orqali murojaat, absolyut murojaat, ko‘paytirish kabi tushunchalar takrorlanadi. Shu bilan birga nusxa ko‘chirish, bezash kabi amallar bajarish ko‘nikmasi mustahkamlanadi.

M Excel elektron jadvali matematik formulalar bilan ishlash uchun keng imkoniyat ochib beradi. Shulardan biri funksiyalar to‘plamining mavjudligidir. Excel funksiyalar to‘plamida 400 dan ortiq funksiya bo‘lib, ular matematik, mantiqiy, statistik, matn, moliya va boshqa turlarga bo‘linadi. Ba’zi Excel funksiyalari imkoniyatlariga oid misollar darslikda yoritib berilgan.

 

Funksiyalarni formulalarda ishlatishning umumiy qoidasi quyidagilardan iborat:

  • har bir funksiya boshqa takrorlanmaydigan o‘z nomiga ega;
  • funksiyalarga murojaatda ularning nomidan keyin qavs ichida nuqtali vergul bilan ajralib turuvchi argumentlar ro‘yxati yoziladi.

Excel elektron jadvalidagi funksiyalarning ba’zilari bilan tanishtiramiz:

 

Matematik funksiyalar
Exceldagi nomi Bajaradigan vazifasi Misollar
ABS(son) Sonning absolyut qiymatini hisoblaydi ABS(–274)=274; ABS(48)=48; ABS(–1,23)=1,23; ABS(0)=0
ЗНАК(son) Son manfiy bo’lsa –1, 0 bo’lsa 0, musbat bo’lsa 1 qiymatga teng ЗНАК(–7,5)= –1; ЗНАК(0)= 0; ЗНАК(2011)= 1
КОРЕНЬ(son) Sonning kvadrat ildizini hisoblaydi КОРЕНЬ(4)=2; КОРЕНЬ(81)=9; КОРЕНЬ(0,04)=0,2
ОСТАТ(son; bo’luvchi) Sonni bo‘luvchiga bo’lgandagi qoldiqni hisoblaydi ОСТАТ(45;7)=3; ОСТАТ(15;3)=0;

ОСТАТ(-191;10)=9

СТЕПЕНЬ(son; daraja ko‘rsatkichi) Sonni darajaga ko‘taradi СТЕПЕНЬ(3;4)=81; СТЕПЕНЬ(2;10)=1024; СТЕПЕНЬ(‑1,7; 5)= – 14,1986
СУММ(son1; son2; …) Katakchalar blokidagi qiymatlarning yig‘indisini hisoblaydi СУММ(G4:G13)=330; СУММ(C4:C13; E4:E13)= 115 (46-rasm)
ЦЕЛОЕ(son) Kichik butun songacha yaxlitlaydi ЦЕЛОЕ(5,5)=5; ЦЕЛОЕ(–5,5)=–6
Mantiqiy funksiyalar
И(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning barchasining qiymati ROST bo‘lsa, (VA ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON И(500>5*100)=YOLG‘ON; И(5>1;99/3-1>31)=ROST;

46-rasmdan: И(C7+C8>G6)=YOLG‘ON; И(C4=E3; C4>=C7)=ROST

ИЛИ(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning birortasining qiymati ROST bo‘lsa, (YOKI ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON ИЛИ(SIN(500)>5)=YOLG‘ON; ИЛИ(0,5>=1/2; -1>31)=ROST;

46-rasmdan:

ИЛИ(C5=5; E13>=11)= YOLG‘ON; ИЛИ(C5=5; E12<=11)= ROST

ЕСЛИ(mantiqiy ifoda; ifoda1; ifoda2) (AGAR) funksiyasi qiymati mantiqiy ifoda qiymati ROST bo‘lsa ifoda1ga, yolg‘on bo‘lsa ifoda2 ga teng bo‘ladi ЕСЛИ(700/7-1>50; 1963; 1)=1963; ЕСЛИ(5*5=24; 0; 9+12)=21;

46-rasmdan:

ЕСЛИ(E12>G10;G10–E12; “BOBUR”)=BOBUR

Statistik funksiyalar
МАКС( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng katta qiymatini aniqlaydi МАКС(1; 2; –7)=2; 46-rasmdan:  МАКС(E4:E12; G13)=60
МИН( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng kichik qiymatini aniqlaydi МИН(1; 2; –7)= –7;

46-rasmdan:  МИН(E3:E13)=1

СРЗНАЧ(son1; son2;…) son1, son2, … larning o‘rta arifmetik qiymatini aniqlaydi СРЗНАЧ(1; 2; 6)= 3;

СРЗНАЧ(–1;–2; 6; 7; 0)= 5

СЧЁТЕСЛИ(blok; shart) Shartni qanoatlantiruvchi blokning bo’sh bo’lmagan katakchalari sonini sanaydi 46-rasmdan:  СЧЁТЕСЛИ(C1:C13;“=6”)=10; СЧЁТЕСЛИ(E1:E13;“=6”)=2
Matnli funksiyalar
ДЛСТР(matn) Matndagi belgilar sonini aniqlaydi ДЛСТР(“men”)=3, ДЛСТР(3,1415)=6
ЗАМЕНИТЬ(eski matn; qaysi o‘rindan;  nechtasi o‘rniga; yangi matn) Eski matnni belgilarini ko’rsatilgan joydan boshlab berilgan sondagi belgilarni yangisiga almashtiradi ЗАМЕНИТЬ(“Men”;3;1;“hr”)=“Mehr”;

ЗАМЕНИТЬ(“Men”;2;2;“uz”)=“Muz”;

45-rasmdan:

ЗАМЕНИТЬ(B4;3;2;”tin”)= “Oltin”

ЗНАЧЕН(matn) Matn ko’rinishidagi sonni songa o‘tkazadi ЗНАЧЕН(“1024,25”)=1024,25;

ЗНАЧЕН(“-5,04”)

ЛЕВСИМВ(matn; belgi soni) Matnning chap tomonidagi berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ЛЕВСИМВ(– 45765; 1)= “–”; ЛЕВСИМВ(“Gulnoza”; 3)= “Gul”; 45-rasmdan: ЛЕВСИМВ(B8; 3)=”Bod”
СЦЕПИТЬ(matn1; matn2; …) Bir nechta matnni bitta matnga o’tkazadi СЦЕПИТЬ(14; “-fevral”)=“14-fevral”;

СЦЕПИТЬ( “Bob”; “ur”)=“Bobur”

ПСТР(matn; boshlang’ich o’rin; belgilar soni) Matndan boshlang’ich o’rindan boshlab berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ПСТР(“Matonat”; 4; 3)=”ona”; ПСТР(“Zahiriddin”; 2; 4)=”ahir”; ПСТР(“Sheriyat”; 3; 2)=”er”

 

 

AH Dars davomida Excel funksiyalaridan foydalanish ko‘nikmasini hosil qilish uchun o‘quvchilar har xil mazmundagi sodda topshiriqlarni mustaqil bajarishlari maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:

Misollar

  1. A1:A5 kataklarga sonlar kiriting va yig`indisini B6 katakchada hisoblang.
  2. A1:D4 kataklarga sonlar kiriting  va  eng  kattasini B5 katakchga
  3. B3:C6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  o’rta   arfimetigini D5 katakchada toping.
  4. B2:E6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  eng  kichkinasini B5 katakchga
  5. A3 katakcha “Norton” so’zini kiriting   va  B4  katakchada “Nort” so’zini  hosil
  6. A2=”daftar”, A3=”-ruchka” so’zini kiriting  va  B4  katakchada  so’zlarni

AH Darsda guruxlar topshiriqlarni mustaqil bajarishadi. O‘qituvchi ularning ishlashini nazorat qilib boradi.

Mumkin qadar har bir gurux uchun 3 tadan 5 tagacha alohida misollar variantini tavsiya etish lozim. Misollarni yechish jarayonida o‘quvchilar qaysi fandagi tushuncha, ma’lumot yoki formulalardan foydalanishganini izohlab berishi fanlar integratsiyasi uchun muhimdir.

Hisoblash jarayonida o‘quvchilar e’tiborini katakcha, satr va ustun formatlarini o‘zgartira olishga qaratish maqsadga muvofiq bo‘ladi.

 

 

Gurux o’quvchilari kompyuterda mashiqlar bajargunga qadar b’osh qolgan o’quvchilar bilan birga “7-qadam” metodi o’ynaladi

 

1.U shunday narsaki, bizning darslarda usiz mavzuni tushuntirish qiyin.

 

  1. Uning katta yoki kichik turlari bor

 

  1. Undagi etti malakdan xosil bo’lar kamalak

 

  1. U qora rangni juda ko’p ishlatadi

 

  1. Uning yuqqa va qalin turlari bor

 

  1. U ko’proq to’rtburchak shakilda bo’ladi

 

  1. Uning natijasini olish uchun yo printer yo plotterni unga o’rtoq qilish kerak.(manitor)

 

 

 

 

 

 

 

She’riy topishmoqlar

 

  1. Ma’lumot tashir tinmay

Beminat xizmat qilar

Virus tushsa albatta,

Xordiqqa ruxsat so’rar

(fleshka)

 

  1. O’zim kichik bo’lsam-da

Kompyuter yuragiman

Men uning eng kerakli

Eng mitti bo’lagiman.

(mikroprosessor)

 

  1. Tarmoqning ishini,

Taminlovchi kompyuter

Men bo’lmasam tarmoqda

Ishing bitmaydi hech bir

(server)

 

Uyga vazifa:

 

  1. Darslikdagi 1-5-mashq.

 

  1. B,BO,BX

         Jadvalini to’ldirish

 

 

 

 

O’zbekiston  Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi

Andijon  viloyati xalq ta’limi boshqarmasi

Oltinko’l tuman  xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil etish bo’limiga qarashli 28-Davlat ixtisoslashtirilgan maktabining Informatika  fani o’qituvchisi

Ziyaitdinova Nodira Abdumajidovnaning

MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash

mavzusida tayyorlagan

 

(Informatika 8-sinf)

 

 

Andijon viloyati

Darsning texnologik xaritasi

Mavzu MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash
Maqsad va vazifalar Darsning maqsadi: o’quvchilarga MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash imkoniyatlarini ochib berish.

Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar  haqida bilim va ko’nikmalar berish.

Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga yo’naltirish.

Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.

O‘quv jarayonining mazmuni Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari. Matematik funksiyalar va ularning qo’llanishi. Mantiqiy funksiyalar va ularning qo’llanishi. Statistik funksiyalar  va ularning qo’llanishi. Matnli funksiyalar va ularning qo’llanishi.
O‘quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi Uslub: Ma’ruza va amaliyotning uyg‘unligi.

Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik gruhlarda ishlash.

Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar; tarqatma materiallar.

Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.

Nazorat: Og‘zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.

Baholash: Rag‘batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.

Kutiladigan natijalar O’quvchilar yangi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi. Ular Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar haqida bilim va qo’llash ko’nikmalarini egallaydilar.
Kelgusi rejalar (tahlil, o‘zgarishlar) O’qituvchi o’z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosuda keyingi darslariga  o‘zgarishlar kiritadi va rejalashtiradi.

 

 

Asosiy tushunchalar:

Matematik amallar, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar, matn funksiyalari.

 

 Darsning blok-chizmasi

  Dars bosqichlari Vaqt Usullar
1 Tashkiliy qism 5 minut  
2 O‘tilganlarni takrorlash 7 minut SJBSTMY
3 Yangi mavzu ustida ishlash 15 minut M, AH
4 Yangi mavzuni mustahkamlash 15 minut SJ, K, BST, MY
5 Uyga vazifa 3 minut  

 

 

 

 Uy vazifasini so‘rash.

 

  • Bugunga darsimizda “Ofarin”, “Rag’bat” va ”Bo’sh” kartochkalaridan foydalanamiz.

 

  • Eng to‘g‘ri javob va faol ishtirok uchun “Ofarin”,”  — 5 ball,

 

  • Biroz hatoga yo’l qoygan o’quvchilarga  “Rag’bat” – 4 ball,

 

  • Bilimida bo’shliqlar aniqlangan o’quvchilarga – ”Bo’sh” 3 ball qo‘yiladi.

 

(Qaysi gurux a’zosi to’g’ri javob bersa o’z guruxiga ball olib beradi va shu tariqa dars musobaqa usulida davom etaveradi.)

 

 

 

 

 

 

 

Darsning tashkiliy qismi Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning  quyidagi sozlari bilan boshlanadi:

 

       “Jismoniy va ma’naviy yetuk yoshlar-ezgu maqsadlarimizga yetishda tayanchimiz va suyanchimizdir! “

        Xurmatli o’quvchilar mana bizga nisbatan  Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning shunday ishonch bildirar ekan biz bunga javoban nima qilmog’imiz kerak. Albatta bunday ishonchni oqlash uchun birinchi navbatta yaxshi va chuqur bilimga ega bo’lmog’imiz shart.Mana bugungi kunda manaviy etuk va bilimli yoshlarni tarbiyalash uchun bir qancha ishlar olib borilmoqda bunga bir qancha chuqurlashtirilgan maktablarni ochilishini misol keltirishimiz mumkun. Misol uchun o’zimizning shaxrimizdagi Muhammad Yusuf nomidagi ona-tili va adabiyot faniga ixtisoslashtiringan maktab.

O’quvchilar mana endi darsimizni boshlasak. Bugungi darsimizda ta’limning noan’anaviy usullaridan “ musobaqa” usulidan foydalanamiz. Buning uchun o’quvchilarni ikki guruhga ajratib olamiz va guruxdan bir o’quvchini guruh sardori etib tanlaymiz.

O’quvchilar biz guruxlarni birini Al-Xorazmiy ikkinchisini Al-Farobiy guruxi deb atasak,menimcha bu nomlar bizning fanimizga ham to’g’ri kelsa kerak. Qani gurux sardorlari o’z guruhingiz nomini tanlab olishingiz va tanlangan nom dagi Allomamiz fanga qanday xissa qo’shganligi xaqida ma’lumot bersangiz.

Gurux sardorlari o’z guruxlariga nom tanlab oladi va bu allomalarimiz xaqida bilganlarini gapirib beradilar.

 

Al Xorazmiy-guruxi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Аl Хоrazmiy (780-850). Buyuk matematik, astronom, geograf.  Аl-Хоrazmiy yozgan asarlardan bizgacha 10 tasi yetib kelgan. Хоrazmiyning XII-аsrda lotin tiliga tarjima qilingan «Аrifmetika» аsari yеvropaliklarni Hind raqamlari , pozision o’nlik sanoq sistemasi bilan tanishtirdi va uning boshqa sanoq sistemalariga nisbatan afzalligini ko’rsatdi. Butun va kasr sonlar ustida amallar bajarish vа kvadrat ildiz chiqarish usulini keltirdi. Xorazmiy yozgan “Arifmetika traktatlari”, “Al jabr val muqobala”, “Tuzatilgan Ptolomey vatarlar jadvalidan chiqarish” kabi asarlarida arifmetik, algebraic va geometric materiallarni sistemalashtirdi.

 

 

Al Farobiy-guruxi

 

Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad ibn Uzlug’ Tarxon (IX-X asr) Farobiy taxallusi bilan  yashab ijod etgan. U bilish jarayonini ikki bosqich-aqliy bilish va hissiy bilishdan iborat bo’lib, ular o’zaro bog’liq, lekin biri boshqasisiz vujudga kelmasligini, bu bosqich axborotsiz shakillanmasligi, axborot esa bilishning asosini tashkil etuvchi element ekanligini takidlab o’tgan allomadir. Farobiy mantiq ilmi xaqida xam “Mantiq san’ati kishiga shunday qonunlar haqida ma’lumot beradiki- bu qonunlar vasitasida aql chiniqadi, inson sog’lom fikr yuritishga o’rganadi”

 

  1. Uy vazifasini so‘rash

O’tilganlarni qisqacha takrorlash quyidagicha amalga oshirish mumkin.

Biz bunda baxor faslidan yani gullagan daraxt usulidan foydalanamiz

“Bolalar mana hademay qishning sovvuq kunlari tugab biz orziqib kutgan baxor fasli ham kirib keladi. Xo’sh baxor fasli haqida kim nima diya oladi.(Bolalar baxorda kunlar isishi, daraxtlar gullashi…haqida gapiradi).

Mana sizlarning ro’parangizda gullagan daraxt u meva berishi uchun bialogiya fanidan bilamizki daraxtlarni changlatishimiz kerak. Mana bu qog’ozda o’z guruximiz daraxtini xosil qilamizda uni changlatamiz buning uchun biz asalari ro’lini o’ynashimiz kerak bo’ladi . Bilamizki asalari juda mexnatkash, bundan chiqdi biz ham mexnat qilishimiz kerak. Yani avval savollarga javob beramiz va kegin daraxt gullaridan uzib o’zimizning daraxtimizga joylaymiz.

Shu usul bilan o’quvchilarning o’tgan darslardagi bilimi takrorlanadi va o’quvchilar baxolanadi.

 

SJ

 

1.Birinchi electron jadvalning nomi.

2.Elektron jadvalning vazifalari.

3.Elektron jadvalning imkoniyatlari.

4.Excel dasturini ishga tushirish.

  1. Excel dasturini interfeysi.

6.Katakcha nomi.

7.Katakchaga kiritish mumkin bo’lgan ma’lumotlar turi.

8.Absolyut murojan nima?

9.Nisbiy murojat nima?

10.Excel2003 naqlida bitta varaqda nechtagacha varaq joylashtirish mumkin?

  1. Excel2003 naqlida ustun va satirlar soni nechta?

12.Exsel dasturi asosida tayyorlangan faylning kengaytmasi qanday?

13.Exsel dasturida qanday arifmetik amallar va belgilardan foudalanish mumkin

  1. Katakchaga ma’lumot kiritish

15.Excel dasturi birinchi marotaba nechanchi yilda yaratilgan

16.Son nima?

17.Formula nima?

18.Elektron jadvalda ustun va satr birlashmasi nima deb ataladi.

19.Katakchalar bloke daganda nimani tushunasiz.

  1. Katakchaga bir nechta satirni kiritish usuli

YMB

 

O‘quvchilarga qiziqarli bo‘lishi uchun ular bilan birgalikda mavzuni darslikdagi amaliy masalani hal qilish bilan boshlash maqsadga muvofiq. Bu mashq orqali murojaat, absolyut murojaat, ko‘paytirish kabi tushunchalar takrorlanadi. Shu bilan birga nusxa ko‘chirish, bezash kabi amallar bajarish ko‘nikmasi mustahkamlanadi.

M Excel elektron jadvali matematik formulalar bilan ishlash uchun keng imkoniyat ochib beradi. Shulardan biri funksiyalar to‘plamining mavjudligidir. Excel funksiyalar to‘plamida 400 dan ortiq funksiya bo‘lib, ular matematik, mantiqiy, statistik, matn, moliya va boshqa turlarga bo‘linadi. Ba’zi Excel funksiyalari imkoniyatlariga oid misollar darslikda yoritib berilgan.

 

Funksiyalarni formulalarda ishlatishning umumiy qoidasi quyidagilardan iborat:

  • har bir funksiya boshqa takrorlanmaydigan o‘z nomiga ega;
  • funksiyalarga murojaatda ularning nomidan keyin qavs ichida nuqtali vergul bilan ajralib turuvchi argumentlar ro‘yxati yoziladi.

Excel elektron jadvalidagi funksiyalarning ba’zilari bilan tanishtiramiz:

 

Matematik funksiyalar
Exceldagi nomi Bajaradigan vazifasi Misollar
ABS(son) Sonning absolyut qiymatini hisoblaydi ABS(–274)=274; ABS(48)=48; ABS(–1,23)=1,23; ABS(0)=0
ЗНАК(son) Son manfiy bo’lsa –1, 0 bo’lsa 0, musbat bo’lsa 1 qiymatga teng ЗНАК(–7,5)= –1; ЗНАК(0)= 0; ЗНАК(2011)= 1
КОРЕНЬ(son) Sonning kvadrat ildizini hisoblaydi КОРЕНЬ(4)=2; КОРЕНЬ(81)=9; КОРЕНЬ(0,04)=0,2
ОСТАТ(son; bo’luvchi) Sonni bo‘luvchiga bo’lgandagi qoldiqni hisoblaydi ОСТАТ(45;7)=3; ОСТАТ(15;3)=0;

ОСТАТ(-191;10)=9

СТЕПЕНЬ(son; daraja ko‘rsatkichi) Sonni darajaga ko‘taradi СТЕПЕНЬ(3;4)=81; СТЕПЕНЬ(2;10)=1024; СТЕПЕНЬ(‑1,7; 5)= – 14,1986
СУММ(son1; son2; …) Katakchalar blokidagi qiymatlarning yig‘indisini hisoblaydi СУММ(G4:G13)=330; СУММ(C4:C13; E4:E13)= 115 (46-rasm)
ЦЕЛОЕ(son) Kichik butun songacha yaxlitlaydi ЦЕЛОЕ(5,5)=5; ЦЕЛОЕ(–5,5)=–6
Mantiqiy funksiyalar
И(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning barchasining qiymati ROST bo‘lsa, (VA ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON И(500>5*100)=YOLG‘ON; И(5>1;99/3-1>31)=ROST;

46-rasmdan: И(C7+C8>G6)=YOLG‘ON; И(C4=E3; C4>=C7)=ROST

ИЛИ(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning birortasining qiymati ROST bo‘lsa, (YOKI ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON ИЛИ(SIN(500)>5)=YOLG‘ON; ИЛИ(0,5>=1/2; -1>31)=ROST;

46-rasmdan:

ИЛИ(C5=5; E13>=11)= YOLG‘ON; ИЛИ(C5=5; E12<=11)= ROST

ЕСЛИ(mantiqiy ifoda; ifoda1; ifoda2) (AGAR) funksiyasi qiymati mantiqiy ifoda qiymati ROST bo‘lsa ifoda1ga, yolg‘on bo‘lsa ifoda2 ga teng bo‘ladi ЕСЛИ(700/7-1>50; 1963; 1)=1963; ЕСЛИ(5*5=24; 0; 9+12)=21;

46-rasmdan:

ЕСЛИ(E12>G10;G10–E12; “BOBUR”)=BOBUR

Statistik funksiyalar
МАКС( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng katta qiymatini aniqlaydi МАКС(1; 2; –7)=2; 46-rasmdan:  МАКС(E4:E12; G13)=60
МИН( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng kichik qiymatini aniqlaydi МИН(1; 2; –7)= –7;

46-rasmdan:  МИН(E3:E13)=1

СРЗНАЧ(son1; son2;…) son1, son2, … larning o‘rta arifmetik qiymatini aniqlaydi СРЗНАЧ(1; 2; 6)= 3;

СРЗНАЧ(–1;–2; 6; 7; 0)= 5

СЧЁТЕСЛИ(blok; shart) Shartni qanoatlantiruvchi blokning bo’sh bo’lmagan katakchalari sonini sanaydi 46-rasmdan:  СЧЁТЕСЛИ(C1:C13;“=6”)=10; СЧЁТЕСЛИ(E1:E13;“=6”)=2
Matnli funksiyalar
ДЛСТР(matn) Matndagi belgilar sonini aniqlaydi ДЛСТР(“men”)=3, ДЛСТР(3,1415)=6
ЗАМЕНИТЬ(eski matn; qaysi o‘rindan;  nechtasi o‘rniga; yangi matn) Eski matnni belgilarini ko’rsatilgan joydan boshlab berilgan sondagi belgilarni yangisiga almashtiradi ЗАМЕНИТЬ(“Men”;3;1;“hr”)=“Mehr”;

ЗАМЕНИТЬ(“Men”;2;2;“uz”)=“Muz”;

45-rasmdan:

ЗАМЕНИТЬ(B4;3;2;”tin”)= “Oltin”

ЗНАЧЕН(matn) Matn ko’rinishidagi sonni songa o‘tkazadi ЗНАЧЕН(“1024,25”)=1024,25;

ЗНАЧЕН(“-5,04”)

ЛЕВСИМВ(matn; belgi soni) Matnning chap tomonidagi berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ЛЕВСИМВ(– 45765; 1)= “–”; ЛЕВСИМВ(“Gulnoza”; 3)= “Gul”; 45-rasmdan: ЛЕВСИМВ(B8; 3)=”Bod”
СЦЕПИТЬ(matn1; matn2; …) Bir nechta matnni bitta matnga o’tkazadi СЦЕПИТЬ(14; “-fevral”)=“14-fevral”;

СЦЕПИТЬ( “Bob”; “ur”)=“Bobur”

ПСТР(matn; boshlang’ich o’rin; belgilar soni) Matndan boshlang’ich o’rindan boshlab berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ПСТР(“Matonat”; 4; 3)=”ona”; ПСТР(“Zahiriddin”; 2; 4)=”ahir”; ПСТР(“Sheriyat”; 3; 2)=”er”

 

 

AH Dars davomida Excel funksiyalaridan foydalanish ko‘nikmasini hosil qilish uchun o‘quvchilar har xil mazmundagi sodda topshiriqlarni mustaqil bajarishlari maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:

Misollar

  1. A1:A5 kataklarga sonlar kiriting va yig`indisini B6 katakchada hisoblang.
  2. A1:D4 kataklarga sonlar kiriting  va  eng  kattasini B5 katakchga
  3. B3:C6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  o’rta   arfimetigini D5 katakchada toping.
  4. B2:E6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  eng  kichkinasini B5 katakchga
  5. A3 katakcha “Norton” so’zini kiriting   va  B4  katakchada “Nort” so’zini  hosil
  6. A2=”daftar”, A3=”-ruchka” so’zini kiriting  va  B4  katakchada  so’zlarni

AH Darsda guruxlar topshiriqlarni mustaqil bajarishadi. O‘qituvchi ularning ishlashini nazorat qilib boradi.

Mumkin qadar har bir gurux uchun 3 tadan 5 tagacha alohida misollar variantini tavsiya etish lozim. Misollarni yechish jarayonida o‘quvchilar qaysi fandagi tushuncha, ma’lumot yoki formulalardan foydalanishganini izohlab berishi fanlar integratsiyasi uchun muhimdir.

Hisoblash jarayonida o‘quvchilar e’tiborini katakcha, satr va ustun formatlarini o‘zgartira olishga qaratish maqsadga muvofiq bo‘ladi.

 

 

Gurux o’quvchilari kompyuterda mashiqlar bajargunga qadar b’osh qolgan o’quvchilar bilan birga “7-qadam” metodi o’ynaladi

 

1.U shunday narsaki, bizning darslarda usiz mavzuni tushuntirish qiyin.

 

  1. Uning katta yoki kichik turlari bor

 

  1. Undagi etti malakdan xosil bo’lar kamalak

 

  1. U qora rangni juda ko’p ishlatadi

 

  1. Uning yuqqa va qalin turlari bor

 

  1. U ko’proq to’rtburchak shakilda bo’ladi

 

  1. Uning natijasini olish uchun yo printer yo plotterni unga o’rtoq qilish kerak.(manitor)

 

 

 

 

 

 

 

She’riy topishmoqlar

 

  1. Ma’lumot tashir tinmay

Beminat xizmat qilar

Virus tushsa albatta,

Xordiqqa ruxsat so’rar

(fleshka)

 

  1. O’zim kichik bo’lsam-da

Kompyuter yuragiman

Men uning eng kerakli

Eng mitti bo’lagiman.

(mikroprosessor)

 

  1. Tarmoqning ishini,

Taminlovchi kompyuter

Men bo’lmasam tarmoqda

Ishing bitmaydi hech bir

(server)

 

Uyga vazifa:

 

  1. Darslikdagi 1-5-mashq.

 

  1. B,BO,BX

         Jadvalini to’ldirish

 

 

 

 

O’zbekiston  Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi

Andijon  viloyati xalq ta’limi boshqarmasi

Oltinko’l tuman  xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil etish bo’limiga qarashli 28-Davlat ixtisoslashtirilgan maktabining Informatika  fani o’qituvchisi

Ziyaitdinova Nodira Abdumajidovnaning

MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash

mavzusida tayyorlagan

 

(Informatika 8-sinf)

 

 

Andijon viloyati

Darsning texnologik xaritasi

Mavzu MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash
Maqsad va vazifalar Darsning maqsadi: o’quvchilarga MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash imkoniyatlarini ochib berish.

Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar  haqida bilim va ko’nikmalar berish.

Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga yo’naltirish.

Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.

O‘quv jarayonining mazmuni Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari. Matematik funksiyalar va ularning qo’llanishi. Mantiqiy funksiyalar va ularning qo’llanishi. Statistik funksiyalar  va ularning qo’llanishi. Matnli funksiyalar va ularning qo’llanishi.
O‘quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi Uslub: Ma’ruza va amaliyotning uyg‘unligi.

Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik gruhlarda ishlash.

Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar; tarqatma materiallar.

Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.

Nazorat: Og‘zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.

Baholash: Rag‘batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.

Kutiladigan natijalar O’quvchilar yangi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi. Ular Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar haqida bilim va qo’llash ko’nikmalarini egallaydilar.
Kelgusi rejalar (tahlil, o‘zgarishlar) O’qituvchi o’z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosuda keyingi darslariga  o‘zgarishlar kiritadi va rejalashtiradi.

 

 

Asosiy tushunchalar:

Matematik amallar, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar, matn funksiyalari.

 

 Darsning blok-chizmasi

  Dars bosqichlari Vaqt Usullar
1 Tashkiliy qism 5 minut  
2 O‘tilganlarni takrorlash 7 minut SJBSTMY
3 Yangi mavzu ustida ishlash 15 minut M, AH
4 Yangi mavzuni mustahkamlash 15 minut SJ, K, BST, MY
5 Uyga vazifa 3 minut  

 

 

 

 Uy vazifasini so‘rash.

 

  • Bugunga darsimizda “Ofarin”, “Rag’bat” va ”Bo’sh” kartochkalaridan foydalanamiz.

 

  • Eng to‘g‘ri javob va faol ishtirok uchun “Ofarin”,”  — 5 ball,

 

  • Biroz hatoga yo’l qoygan o’quvchilarga  “Rag’bat” – 4 ball,

 

  • Bilimida bo’shliqlar aniqlangan o’quvchilarga – ”Bo’sh” 3 ball qo‘yiladi.

 

(Qaysi gurux a’zosi to’g’ri javob bersa o’z guruxiga ball olib beradi va shu tariqa dars musobaqa usulida davom etaveradi.)

 

 

 

 

 

 

 

Darsning tashkiliy qismi Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning  quyidagi sozlari bilan boshlanadi:

 

       “Jismoniy va ma’naviy yetuk yoshlar-ezgu maqsadlarimizga yetishda tayanchimiz va suyanchimizdir! “

        Xurmatli o’quvchilar mana bizga nisbatan  Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning shunday ishonch bildirar ekan biz bunga javoban nima qilmog’imiz kerak. Albatta bunday ishonchni oqlash uchun birinchi navbatta yaxshi va chuqur bilimga ega bo’lmog’imiz shart.Mana bugungi kunda manaviy etuk va bilimli yoshlarni tarbiyalash uchun bir qancha ishlar olib borilmoqda bunga bir qancha chuqurlashtirilgan maktablarni ochilishini misol keltirishimiz mumkun. Misol uchun o’zimizning shaxrimizdagi Muhammad Yusuf nomidagi ona-tili va adabiyot faniga ixtisoslashtiringan maktab.

O’quvchilar mana endi darsimizni boshlasak. Bugungi darsimizda ta’limning noan’anaviy usullaridan “ musobaqa” usulidan foydalanamiz. Buning uchun o’quvchilarni ikki guruhga ajratib olamiz va guruxdan bir o’quvchini guruh sardori etib tanlaymiz.

O’quvchilar biz guruxlarni birini Al-Xorazmiy ikkinchisini Al-Farobiy guruxi deb atasak,menimcha bu nomlar bizning fanimizga ham to’g’ri kelsa kerak. Qani gurux sardorlari o’z guruhingiz nomini tanlab olishingiz va tanlangan nom dagi Allomamiz fanga qanday xissa qo’shganligi xaqida ma’lumot bersangiz.

Gurux sardorlari o’z guruxlariga nom tanlab oladi va bu allomalarimiz xaqida bilganlarini gapirib beradilar.

 

Al Xorazmiy-guruxi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Аl Хоrazmiy (780-850). Buyuk matematik, astronom, geograf.  Аl-Хоrazmiy yozgan asarlardan bizgacha 10 tasi yetib kelgan. Хоrazmiyning XII-аsrda lotin tiliga tarjima qilingan «Аrifmetika» аsari yеvropaliklarni Hind raqamlari , pozision o’nlik sanoq sistemasi bilan tanishtirdi va uning boshqa sanoq sistemalariga nisbatan afzalligini ko’rsatdi. Butun va kasr sonlar ustida amallar bajarish vа kvadrat ildiz chiqarish usulini keltirdi. Xorazmiy yozgan “Arifmetika traktatlari”, “Al jabr val muqobala”, “Tuzatilgan Ptolomey vatarlar jadvalidan chiqarish” kabi asarlarida arifmetik, algebraic va geometric materiallarni sistemalashtirdi.

 

 

Al Farobiy-guruxi

 

Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad ibn Uzlug’ Tarxon (IX-X asr) Farobiy taxallusi bilan  yashab ijod etgan. U bilish jarayonini ikki bosqich-aqliy bilish va hissiy bilishdan iborat bo’lib, ular o’zaro bog’liq, lekin biri boshqasisiz vujudga kelmasligini, bu bosqich axborotsiz shakillanmasligi, axborot esa bilishning asosini tashkil etuvchi element ekanligini takidlab o’tgan allomadir. Farobiy mantiq ilmi xaqida xam “Mantiq san’ati kishiga shunday qonunlar haqida ma’lumot beradiki- bu qonunlar vasitasida aql chiniqadi, inson sog’lom fikr yuritishga o’rganadi”

 

  1. Uy vazifasini so‘rash

O’tilganlarni qisqacha takrorlash quyidagicha amalga oshirish mumkin.

Biz bunda baxor faslidan yani gullagan daraxt usulidan foydalanamiz

“Bolalar mana hademay qishning sovvuq kunlari tugab biz orziqib kutgan baxor fasli ham kirib keladi. Xo’sh baxor fasli haqida kim nima diya oladi.(Bolalar baxorda kunlar isishi, daraxtlar gullashi…haqida gapiradi).

Mana sizlarning ro’parangizda gullagan daraxt u meva berishi uchun bialogiya fanidan bilamizki daraxtlarni changlatishimiz kerak. Mana bu qog’ozda o’z guruximiz daraxtini xosil qilamizda uni changlatamiz buning uchun biz asalari ro’lini o’ynashimiz kerak bo’ladi . Bilamizki asalari juda mexnatkash, bundan chiqdi biz ham mexnat qilishimiz kerak. Yani avval savollarga javob beramiz va kegin daraxt gullaridan uzib o’zimizning daraxtimizga joylaymiz.

Shu usul bilan o’quvchilarning o’tgan darslardagi bilimi takrorlanadi va o’quvchilar baxolanadi.

 

SJ

 

1.Birinchi electron jadvalning nomi.

2.Elektron jadvalning vazifalari.

3.Elektron jadvalning imkoniyatlari.

4.Excel dasturini ishga tushirish.

  1. Excel dasturini interfeysi.

6.Katakcha nomi.

7.Katakchaga kiritish mumkin bo’lgan ma’lumotlar turi.

8.Absolyut murojan nima?

9.Nisbiy murojat nima?

10.Excel2003 naqlida bitta varaqda nechtagacha varaq joylashtirish mumkin?

  1. Excel2003 naqlida ustun va satirlar soni nechta?

12.Exsel dasturi asosida tayyorlangan faylning kengaytmasi qanday?

13.Exsel dasturida qanday arifmetik amallar va belgilardan foudalanish mumkin

  1. Katakchaga ma’lumot kiritish

15.Excel dasturi birinchi marotaba nechanchi yilda yaratilgan

16.Son nima?

17.Formula nima?

18.Elektron jadvalda ustun va satr birlashmasi nima deb ataladi.

19.Katakchalar bloke daganda nimani tushunasiz.

  1. Katakchaga bir nechta satirni kiritish usuli

YMB

 

O‘quvchilarga qiziqarli bo‘lishi uchun ular bilan birgalikda mavzuni darslikdagi amaliy masalani hal qilish bilan boshlash maqsadga muvofiq. Bu mashq orqali murojaat, absolyut murojaat, ko‘paytirish kabi tushunchalar takrorlanadi. Shu bilan birga nusxa ko‘chirish, bezash kabi amallar bajarish ko‘nikmasi mustahkamlanadi.

M Excel elektron jadvali matematik formulalar bilan ishlash uchun keng imkoniyat ochib beradi. Shulardan biri funksiyalar to‘plamining mavjudligidir. Excel funksiyalar to‘plamida 400 dan ortiq funksiya bo‘lib, ular matematik, mantiqiy, statistik, matn, moliya va boshqa turlarga bo‘linadi. Ba’zi Excel funksiyalari imkoniyatlariga oid misollar darslikda yoritib berilgan.

 

Funksiyalarni formulalarda ishlatishning umumiy qoidasi quyidagilardan iborat:

  • har bir funksiya boshqa takrorlanmaydigan o‘z nomiga ega;
  • funksiyalarga murojaatda ularning nomidan keyin qavs ichida nuqtali vergul bilan ajralib turuvchi argumentlar ro‘yxati yoziladi.

Excel elektron jadvalidagi funksiyalarning ba’zilari bilan tanishtiramiz:

 

Matematik funksiyalar
Exceldagi nomi Bajaradigan vazifasi Misollar
ABS(son) Sonning absolyut qiymatini hisoblaydi ABS(–274)=274; ABS(48)=48; ABS(–1,23)=1,23; ABS(0)=0
ЗНАК(son) Son manfiy bo’lsa –1, 0 bo’lsa 0, musbat bo’lsa 1 qiymatga teng ЗНАК(–7,5)= –1; ЗНАК(0)= 0; ЗНАК(2011)= 1
КОРЕНЬ(son) Sonning kvadrat ildizini hisoblaydi КОРЕНЬ(4)=2; КОРЕНЬ(81)=9; КОРЕНЬ(0,04)=0,2
ОСТАТ(son; bo’luvchi) Sonni bo‘luvchiga bo’lgandagi qoldiqni hisoblaydi ОСТАТ(45;7)=3; ОСТАТ(15;3)=0;

ОСТАТ(-191;10)=9

СТЕПЕНЬ(son; daraja ko‘rsatkichi) Sonni darajaga ko‘taradi СТЕПЕНЬ(3;4)=81; СТЕПЕНЬ(2;10)=1024; СТЕПЕНЬ(‑1,7; 5)= – 14,1986
СУММ(son1; son2; …) Katakchalar blokidagi qiymatlarning yig‘indisini hisoblaydi СУММ(G4:G13)=330; СУММ(C4:C13; E4:E13)= 115 (46-rasm)
ЦЕЛОЕ(son) Kichik butun songacha yaxlitlaydi ЦЕЛОЕ(5,5)=5; ЦЕЛОЕ(–5,5)=–6
Mantiqiy funksiyalar
И(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning barchasining qiymati ROST bo‘lsa, (VA ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON И(500>5*100)=YOLG‘ON; И(5>1;99/3-1>31)=ROST;

46-rasmdan: И(C7+C8>G6)=YOLG‘ON; И(C4=E3; C4>=C7)=ROST

ИЛИ(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning birortasining qiymati ROST bo‘lsa, (YOKI ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON ИЛИ(SIN(500)>5)=YOLG‘ON; ИЛИ(0,5>=1/2; -1>31)=ROST;

46-rasmdan:

ИЛИ(C5=5; E13>=11)= YOLG‘ON; ИЛИ(C5=5; E12<=11)= ROST

ЕСЛИ(mantiqiy ifoda; ifoda1; ifoda2) (AGAR) funksiyasi qiymati mantiqiy ifoda qiymati ROST bo‘lsa ifoda1ga, yolg‘on bo‘lsa ifoda2 ga teng bo‘ladi ЕСЛИ(700/7-1>50; 1963; 1)=1963; ЕСЛИ(5*5=24; 0; 9+12)=21;

46-rasmdan:

ЕСЛИ(E12>G10;G10–E12; “BOBUR”)=BOBUR

Statistik funksiyalar
МАКС( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng katta qiymatini aniqlaydi МАКС(1; 2; –7)=2; 46-rasmdan:  МАКС(E4:E12; G13)=60
МИН( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng kichik qiymatini aniqlaydi МИН(1; 2; –7)= –7;

46-rasmdan:  МИН(E3:E13)=1

СРЗНАЧ(son1; son2;…) son1, son2, … larning o‘rta arifmetik qiymatini aniqlaydi СРЗНАЧ(1; 2; 6)= 3;

СРЗНАЧ(–1;–2; 6; 7; 0)= 5

СЧЁТЕСЛИ(blok; shart) Shartni qanoatlantiruvchi blokning bo’sh bo’lmagan katakchalari sonini sanaydi 46-rasmdan:  СЧЁТЕСЛИ(C1:C13;“=6”)=10; СЧЁТЕСЛИ(E1:E13;“=6”)=2
Matnli funksiyalar
ДЛСТР(matn) Matndagi belgilar sonini aniqlaydi ДЛСТР(“men”)=3, ДЛСТР(3,1415)=6
ЗАМЕНИТЬ(eski matn; qaysi o‘rindan;  nechtasi o‘rniga; yangi matn) Eski matnni belgilarini ko’rsatilgan joydan boshlab berilgan sondagi belgilarni yangisiga almashtiradi ЗАМЕНИТЬ(“Men”;3;1;“hr”)=“Mehr”;

ЗАМЕНИТЬ(“Men”;2;2;“uz”)=“Muz”;

45-rasmdan:

ЗАМЕНИТЬ(B4;3;2;”tin”)= “Oltin”

ЗНАЧЕН(matn) Matn ko’rinishidagi sonni songa o‘tkazadi ЗНАЧЕН(“1024,25”)=1024,25;

ЗНАЧЕН(“-5,04”)

ЛЕВСИМВ(matn; belgi soni) Matnning chap tomonidagi berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ЛЕВСИМВ(– 45765; 1)= “–”; ЛЕВСИМВ(“Gulnoza”; 3)= “Gul”; 45-rasmdan: ЛЕВСИМВ(B8; 3)=”Bod”
СЦЕПИТЬ(matn1; matn2; …) Bir nechta matnni bitta matnga o’tkazadi СЦЕПИТЬ(14; “-fevral”)=“14-fevral”;

СЦЕПИТЬ( “Bob”; “ur”)=“Bobur”

ПСТР(matn; boshlang’ich o’rin; belgilar soni) Matndan boshlang’ich o’rindan boshlab berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ПСТР(“Matonat”; 4; 3)=”ona”; ПСТР(“Zahiriddin”; 2; 4)=”ahir”; ПСТР(“Sheriyat”; 3; 2)=”er”

 

 

AH Dars davomida Excel funksiyalaridan foydalanish ko‘nikmasini hosil qilish uchun o‘quvchilar har xil mazmundagi sodda topshiriqlarni mustaqil bajarishlari maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:

Misollar

  1. A1:A5 kataklarga sonlar kiriting va yig`indisini B6 katakchada hisoblang.
  2. A1:D4 kataklarga sonlar kiriting  va  eng  kattasini B5 katakchga
  3. B3:C6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  o’rta   arfimetigini D5 katakchada toping.
  4. B2:E6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  eng  kichkinasini B5 katakchga
  5. A3 katakcha “Norton” so’zini kiriting   va  B4  katakchada “Nort” so’zini  hosil
  6. A2=”daftar”, A3=”-ruchka” so’zini kiriting  va  B4  katakchada  so’zlarni

AH Darsda guruxlar topshiriqlarni mustaqil bajarishadi. O‘qituvchi ularning ishlashini nazorat qilib boradi.

Mumkin qadar har bir gurux uchun 3 tadan 5 tagacha alohida misollar variantini tavsiya etish lozim. Misollarni yechish jarayonida o‘quvchilar qaysi fandagi tushuncha, ma’lumot yoki formulalardan foydalanishganini izohlab berishi fanlar integratsiyasi uchun muhimdir.

Hisoblash jarayonida o‘quvchilar e’tiborini katakcha, satr va ustun formatlarini o‘zgartira olishga qaratish maqsadga muvofiq bo‘ladi.

 

 

Gurux o’quvchilari kompyuterda mashiqlar bajargunga qadar b’osh qolgan o’quvchilar bilan birga “7-qadam” metodi o’ynaladi

 

1.U shunday narsaki, bizning darslarda usiz mavzuni tushuntirish qiyin.

 

  1. Uning katta yoki kichik turlari bor

 

  1. Undagi etti malakdan xosil bo’lar kamalak

 

  1. U qora rangni juda ko’p ishlatadi

 

  1. Uning yuqqa va qalin turlari bor

 

  1. U ko’proq to’rtburchak shakilda bo’ladi

 

  1. Uning natijasini olish uchun yo printer yo plotterni unga o’rtoq qilish kerak.(manitor)

 

 

 

 

 

 

 

She’riy topishmoqlar

 

  1. Ma’lumot tashir tinmay

Beminat xizmat qilar

Virus tushsa albatta,

Xordiqqa ruxsat so’rar

(fleshka)

 

  1. O’zim kichik bo’lsam-da

Kompyuter yuragiman

Men uning eng kerakli

Eng mitti bo’lagiman.

(mikroprosessor)

 

  1. Tarmoqning ishini,

Taminlovchi kompyuter

Men bo’lmasam tarmoqda

Ishing bitmaydi hech bir

(server)

 

Uyga vazifa:

 

  1. Darslikdagi 1-5-mashq.

 

  1. B,BO,BX

         Jadvalini to’ldirish

 

 

 

 

O’zbekiston  Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi

Andijon  viloyati xalq ta’limi boshqarmasi

Oltinko’l tuman  xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil etish bo’limiga qarashli 28-Davlat ixtisoslashtirilgan maktabining Informatika  fani o’qituvchisi

Ziyaitdinova Nodira Abdumajidovnaning

MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash

mavzusida tayyorlagan

 

(Informatika 8-sinf)

 

 

Andijon viloyati

Darsning texnologik xaritasi

Mavzu MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash
Maqsad va vazifalar Darsning maqsadi: o’quvchilarga MS Excelda matematik amallar va funksiyalarni qo‘llash imkoniyatlarini ochib berish.

Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar  haqida bilim va ko’nikmalar berish.

Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga yo’naltirish.

Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.

O‘quv jarayonining mazmuni Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari. Matematik funksiyalar va ularning qo’llanishi. Mantiqiy funksiyalar va ularning qo’llanishi. Statistik funksiyalar  va ularning qo’llanishi. Matnli funksiyalar va ularning qo’llanishi.
O‘quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi Uslub: Ma’ruza va amaliyotning uyg‘unligi.

Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik gruhlarda ishlash.

Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar; tarqatma materiallar.

Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.

Nazorat: Og‘zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.

Baholash: Rag‘batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.

Kutiladigan natijalar O’quvchilar yangi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi. Ular Excel elektron jadvali va  uning imkoniyatlari, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar va matnli funksiyalar haqida bilim va qo’llash ko’nikmalarini egallaydilar.
Kelgusi rejalar (tahlil, o‘zgarishlar) O’qituvchi o’z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosuda keyingi darslariga  o‘zgarishlar kiritadi va rejalashtiradi.

 

 

Asosiy tushunchalar:

Matematik amallar, matematik funksiyalar, mantiqiy funksiyalar, statistik funksiyalar, matn funksiyalari.

 

 Darsning blok-chizmasi

  Dars bosqichlari Vaqt Usullar
1 Tashkiliy qism 5 minut  
2 O‘tilganlarni takrorlash 7 minut SJBSTMY
3 Yangi mavzu ustida ishlash 15 minut M, AH
4 Yangi mavzuni mustahkamlash 15 minut SJ, K, BST, MY
5 Uyga vazifa 3 minut  

 

 

 

 Uy vazifasini so‘rash.

 

  • Bugunga darsimizda “Ofarin”, “Rag’bat” va ”Bo’sh” kartochkalaridan foydalanamiz.

 

  • Eng to‘g‘ri javob va faol ishtirok uchun “Ofarin”,”  — 5 ball,

 

  • Biroz hatoga yo’l qoygan o’quvchilarga  “Rag’bat” – 4 ball,

 

  • Bilimida bo’shliqlar aniqlangan o’quvchilarga – ”Bo’sh” 3 ball qo‘yiladi.

 

(Qaysi gurux a’zosi to’g’ri javob bersa o’z guruxiga ball olib beradi va shu tariqa dars musobaqa usulida davom etaveradi.)

 

 

 

 

 

 

 

Darsning tashkiliy qismi Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning  quyidagi sozlari bilan boshlanadi:

 

       “Jismoniy va ma’naviy yetuk yoshlar-ezgu maqsadlarimizga yetishda tayanchimiz va suyanchimizdir! “

        Xurmatli o’quvchilar mana bizga nisbatan  Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev Miramonovichning shunday ishonch bildirar ekan biz bunga javoban nima qilmog’imiz kerak. Albatta bunday ishonchni oqlash uchun birinchi navbatta yaxshi va chuqur bilimga ega bo’lmog’imiz shart.Mana bugungi kunda manaviy etuk va bilimli yoshlarni tarbiyalash uchun bir qancha ishlar olib borilmoqda bunga bir qancha chuqurlashtirilgan maktablarni ochilishini misol keltirishimiz mumkun. Misol uchun o’zimizning shaxrimizdagi Muhammad Yusuf nomidagi ona-tili va adabiyot faniga ixtisoslashtiringan maktab.

O’quvchilar mana endi darsimizni boshlasak. Bugungi darsimizda ta’limning noan’anaviy usullaridan “ musobaqa” usulidan foydalanamiz. Buning uchun o’quvchilarni ikki guruhga ajratib olamiz va guruxdan bir o’quvchini guruh sardori etib tanlaymiz.

O’quvchilar biz guruxlarni birini Al-Xorazmiy ikkinchisini Al-Farobiy guruxi deb atasak,menimcha bu nomlar bizning fanimizga ham to’g’ri kelsa kerak. Qani gurux sardorlari o’z guruhingiz nomini tanlab olishingiz va tanlangan nom dagi Allomamiz fanga qanday xissa qo’shganligi xaqida ma’lumot bersangiz.

Gurux sardorlari o’z guruxlariga nom tanlab oladi va bu allomalarimiz xaqida bilganlarini gapirib beradilar.

 

Al Xorazmiy-guruxi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Аl Хоrazmiy (780-850). Buyuk matematik, astronom, geograf.  Аl-Хоrazmiy yozgan asarlardan bizgacha 10 tasi yetib kelgan. Хоrazmiyning XII-аsrda lotin tiliga tarjima qilingan «Аrifmetika» аsari yеvropaliklarni Hind raqamlari , pozision o’nlik sanoq sistemasi bilan tanishtirdi va uning boshqa sanoq sistemalariga nisbatan afzalligini ko’rsatdi. Butun va kasr sonlar ustida amallar bajarish vа kvadrat ildiz chiqarish usulini keltirdi. Xorazmiy yozgan “Arifmetika traktatlari”, “Al jabr val muqobala”, “Tuzatilgan Ptolomey vatarlar jadvalidan chiqarish” kabi asarlarida arifmetik, algebraic va geometric materiallarni sistemalashtirdi.

 

 

Al Farobiy-guruxi

 

Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad ibn Uzlug’ Tarxon (IX-X asr) Farobiy taxallusi bilan  yashab ijod etgan. U bilish jarayonini ikki bosqich-aqliy bilish va hissiy bilishdan iborat bo’lib, ular o’zaro bog’liq, lekin biri boshqasisiz vujudga kelmasligini, bu bosqich axborotsiz shakillanmasligi, axborot esa bilishning asosini tashkil etuvchi element ekanligini takidlab o’tgan allomadir. Farobiy mantiq ilmi xaqida xam “Mantiq san’ati kishiga shunday qonunlar haqida ma’lumot beradiki- bu qonunlar vasitasida aql chiniqadi, inson sog’lom fikr yuritishga o’rganadi”

 

  1. Uy vazifasini so‘rash

O’tilganlarni qisqacha takrorlash quyidagicha amalga oshirish mumkin.

Biz bunda baxor faslidan yani gullagan daraxt usulidan foydalanamiz

“Bolalar mana hademay qishning sovvuq kunlari tugab biz orziqib kutgan baxor fasli ham kirib keladi. Xo’sh baxor fasli haqida kim nima diya oladi.(Bolalar baxorda kunlar isishi, daraxtlar gullashi…haqida gapiradi).

Mana sizlarning ro’parangizda gullagan daraxt u meva berishi uchun bialogiya fanidan bilamizki daraxtlarni changlatishimiz kerak. Mana bu qog’ozda o’z guruximiz daraxtini xosil qilamizda uni changlatamiz buning uchun biz asalari ro’lini o’ynashimiz kerak bo’ladi . Bilamizki asalari juda mexnatkash, bundan chiqdi biz ham mexnat qilishimiz kerak. Yani avval savollarga javob beramiz va kegin daraxt gullaridan uzib o’zimizning daraxtimizga joylaymiz.

Shu usul bilan o’quvchilarning o’tgan darslardagi bilimi takrorlanadi va o’quvchilar baxolanadi.

 

SJ

 

1.Birinchi electron jadvalning nomi.

2.Elektron jadvalning vazifalari.

3.Elektron jadvalning imkoniyatlari.

4.Excel dasturini ishga tushirish.

  1. Excel dasturini interfeysi.

6.Katakcha nomi.

7.Katakchaga kiritish mumkin bo’lgan ma’lumotlar turi.

8.Absolyut murojan nima?

9.Nisbiy murojat nima?

10.Excel2003 naqlida bitta varaqda nechtagacha varaq joylashtirish mumkin?

  1. Excel2003 naqlida ustun va satirlar soni nechta?

12.Exsel dasturi asosida tayyorlangan faylning kengaytmasi qanday?

13.Exsel dasturida qanday arifmetik amallar va belgilardan foudalanish mumkin

  1. Katakchaga ma’lumot kiritish

15.Excel dasturi birinchi marotaba nechanchi yilda yaratilgan

16.Son nima?

17.Formula nima?

18.Elektron jadvalda ustun va satr birlashmasi nima deb ataladi.

19.Katakchalar bloke daganda nimani tushunasiz.

  1. Katakchaga bir nechta satirni kiritish usuli

YMB

 

O‘quvchilarga qiziqarli bo‘lishi uchun ular bilan birgalikda mavzuni darslikdagi amaliy masalani hal qilish bilan boshlash maqsadga muvofiq. Bu mashq orqali murojaat, absolyut murojaat, ko‘paytirish kabi tushunchalar takrorlanadi. Shu bilan birga nusxa ko‘chirish, bezash kabi amallar bajarish ko‘nikmasi mustahkamlanadi.

M Excel elektron jadvali matematik formulalar bilan ishlash uchun keng imkoniyat ochib beradi. Shulardan biri funksiyalar to‘plamining mavjudligidir. Excel funksiyalar to‘plamida 400 dan ortiq funksiya bo‘lib, ular matematik, mantiqiy, statistik, matn, moliya va boshqa turlarga bo‘linadi. Ba’zi Excel funksiyalari imkoniyatlariga oid misollar darslikda yoritib berilgan.

 

Funksiyalarni formulalarda ishlatishning umumiy qoidasi quyidagilardan iborat:

  • har bir funksiya boshqa takrorlanmaydigan o‘z nomiga ega;
  • funksiyalarga murojaatda ularning nomidan keyin qavs ichida nuqtali vergul bilan ajralib turuvchi argumentlar ro‘yxati yoziladi.

Excel elektron jadvalidagi funksiyalarning ba’zilari bilan tanishtiramiz:

 

Matematik funksiyalar
Exceldagi nomi Bajaradigan vazifasi Misollar
ABS(son) Sonning absolyut qiymatini hisoblaydi ABS(–274)=274; ABS(48)=48; ABS(–1,23)=1,23; ABS(0)=0
ЗНАК(son) Son manfiy bo’lsa –1, 0 bo’lsa 0, musbat bo’lsa 1 qiymatga teng ЗНАК(–7,5)= –1; ЗНАК(0)= 0; ЗНАК(2011)= 1
КОРЕНЬ(son) Sonning kvadrat ildizini hisoblaydi КОРЕНЬ(4)=2; КОРЕНЬ(81)=9; КОРЕНЬ(0,04)=0,2
ОСТАТ(son; bo’luvchi) Sonni bo‘luvchiga bo’lgandagi qoldiqni hisoblaydi ОСТАТ(45;7)=3; ОСТАТ(15;3)=0;

ОСТАТ(-191;10)=9

СТЕПЕНЬ(son; daraja ko‘rsatkichi) Sonni darajaga ko‘taradi СТЕПЕНЬ(3;4)=81; СТЕПЕНЬ(2;10)=1024; СТЕПЕНЬ(‑1,7; 5)= – 14,1986
СУММ(son1; son2; …) Katakchalar blokidagi qiymatlarning yig‘indisini hisoblaydi СУММ(G4:G13)=330; СУММ(C4:C13; E4:E13)= 115 (46-rasm)
ЦЕЛОЕ(son) Kichik butun songacha yaxlitlaydi ЦЕЛОЕ(5,5)=5; ЦЕЛОЕ(–5,5)=–6
Mantiqiy funksiyalar
И(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning barchasining qiymati ROST bo‘lsa, (VA ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON И(500>5*100)=YOLG‘ON; И(5>1;99/3-1>31)=ROST;

46-rasmdan: И(C7+C8>G6)=YOLG‘ON; И(C4=E3; C4>=C7)=ROST

ИЛИ(mantiqiy ifoda1; mantiqiy ifoda2; …) Agar mantiqiy ifodalarning birortasining qiymati ROST bo‘lsa, (YOKI ning) funksiyaning qiymati ROST, aks holda funksiyaning qiymati YOLG‘ON ИЛИ(SIN(500)>5)=YOLG‘ON; ИЛИ(0,5>=1/2; -1>31)=ROST;

46-rasmdan:

ИЛИ(C5=5; E13>=11)= YOLG‘ON; ИЛИ(C5=5; E12<=11)= ROST

ЕСЛИ(mantiqiy ifoda; ifoda1; ifoda2) (AGAR) funksiyasi qiymati mantiqiy ifoda qiymati ROST bo‘lsa ifoda1ga, yolg‘on bo‘lsa ifoda2 ga teng bo‘ladi ЕСЛИ(700/7-1>50; 1963; 1)=1963; ЕСЛИ(5*5=24; 0; 9+12)=21;

46-rasmdan:

ЕСЛИ(E12>G10;G10–E12; “BOBUR”)=BOBUR

Statistik funksiyalar
МАКС( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng katta qiymatini aniqlaydi МАКС(1; 2; –7)=2; 46-rasmdan:  МАКС(E4:E12; G13)=60
МИН( son1; son2;…) son1, son2, … larning eng kichik qiymatini aniqlaydi МИН(1; 2; –7)= –7;

46-rasmdan:  МИН(E3:E13)=1

СРЗНАЧ(son1; son2;…) son1, son2, … larning o‘rta arifmetik qiymatini aniqlaydi СРЗНАЧ(1; 2; 6)= 3;

СРЗНАЧ(–1;–2; 6; 7; 0)= 5

СЧЁТЕСЛИ(blok; shart) Shartni qanoatlantiruvchi blokning bo’sh bo’lmagan katakchalari sonini sanaydi 46-rasmdan:  СЧЁТЕСЛИ(C1:C13;“=6”)=10; СЧЁТЕСЛИ(E1:E13;“=6”)=2
Matnli funksiyalar
ДЛСТР(matn) Matndagi belgilar sonini aniqlaydi ДЛСТР(“men”)=3, ДЛСТР(3,1415)=6
ЗАМЕНИТЬ(eski matn; qaysi o‘rindan;  nechtasi o‘rniga; yangi matn) Eski matnni belgilarini ko’rsatilgan joydan boshlab berilgan sondagi belgilarni yangisiga almashtiradi ЗАМЕНИТЬ(“Men”;3;1;“hr”)=“Mehr”;

ЗАМЕНИТЬ(“Men”;2;2;“uz”)=“Muz”;

45-rasmdan:

ЗАМЕНИТЬ(B4;3;2;”tin”)= “Oltin”

ЗНАЧЕН(matn) Matn ko’rinishidagi sonni songa o‘tkazadi ЗНАЧЕН(“1024,25”)=1024,25;

ЗНАЧЕН(“-5,04”)

ЛЕВСИМВ(matn; belgi soni) Matnning chap tomonidagi berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ЛЕВСИМВ(– 45765; 1)= “–”; ЛЕВСИМВ(“Gulnoza”; 3)= “Gul”; 45-rasmdan: ЛЕВСИМВ(B8; 3)=”Bod”
СЦЕПИТЬ(matn1; matn2; …) Bir nechta matnni bitta matnga o’tkazadi СЦЕПИТЬ(14; “-fevral”)=“14-fevral”;

СЦЕПИТЬ( “Bob”; “ur”)=“Bobur”

ПСТР(matn; boshlang’ich o’rin; belgilar soni) Matndan boshlang’ich o’rindan boshlab berilgan sondagi belgilarni ajratib oladi ПСТР(“Matonat”; 4; 3)=”ona”; ПСТР(“Zahiriddin”; 2; 4)=”ahir”; ПСТР(“Sheriyat”; 3; 2)=”er”

 

 

AH Dars davomida Excel funksiyalaridan foydalanish ko‘nikmasini hosil qilish uchun o‘quvchilar har xil mazmundagi sodda topshiriqlarni mustaqil bajarishlari maqsadga muvofiq bo‘ladi.

Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:

Misollar

  1. A1:A5 kataklarga sonlar kiriting va yig`indisini B6 katakchada hisoblang.
  2. A1:D4 kataklarga sonlar kiriting  va  eng  kattasini B5 katakchga
  3. B3:C6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  o’rta   arfimetigini D5 katakchada toping.
  4. B2:E6 kataklarga sonlar  kiriting  va  sonlarning  eng  kichkinasini B5 katakchga
  5. A3 katakcha “Norton” so’zini kiriting   va  B4  katakchada “Nort” so’zini  hosil
  6. A2=”daftar”, A3=”-ruchka” so’zini kiriting  va  B4  katakchada  so’zlarni

AH Darsda guruxlar topshiriqlarni mustaqil bajarishadi. O‘qituvchi ularning ishlashini nazorat qilib boradi.

Mumkin qadar har bir gurux uchun 3 tadan 5 tagacha alohida misollar variantini tavsiya etish lozim. Misollarni yechish jarayonida o‘quvchilar qaysi fandagi tushuncha, ma’lumot yoki formulalardan foydalanishganini izohlab berishi fanlar integratsiyasi uchun muhimdir.

Hisoblash jarayonida o‘quvchilar e’tiborini katakcha, satr va ustun formatlarini o‘zgartira olishga qaratish maqsadga muvofiq bo‘ladi.

 

 

Gurux o’quvchilari kompyuterda mashiqlar bajargunga qadar b’osh qolgan o’quvchilar bilan birga “7-qadam” metodi o’ynaladi

 

1.U shunday narsaki, bizning darslarda usiz mavzuni tushuntirish qiyin.

 

  1. Uning katta yoki kichik turlari bor

 

  1. Undagi etti malakdan xosil bo’lar kamalak

 

  1. U qora rangni juda ko’p ishlatadi

 

  1. Uning yuqqa va qalin turlari bor

 

  1. U ko’proq to’rtburchak shakilda bo’ladi

 

  1. Uning natijasini olish uchun yo printer yo plotterni unga o’rtoq qilish kerak.(manitor)

 

 

 

 

 

 

 

She’riy topishmoqlar

 

  1. Ma’lumot tashir tinmay

Beminat xizmat qilar

Virus tushsa albatta,

Xordiqqa ruxsat so’rar

(fleshka)

 

  1. O’zim kichik bo’lsam-da

Kompyuter yuragiman

Men uning eng kerakli

Eng mitti bo’lagiman.

(mikroprosessor)

 

  1. Tarmoqning ishini,

Taminlovchi kompyuter

Men bo’lmasam tarmoqda

Ishing bitmaydi hech bir

(server)

 

Uyga vazifa:

 

  1. Darslikdagi 1-5-mashq.

 

  1. B,BO,BX

         Jadvalini to’ldirish

 

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *